Το νέο τοπίο της ανάπτυξης

Σε βασικές δημόσιες πολιτικές που στοχεύουν στη θεμελίωση αλλά και στη
διατήρηση της προοπτικής ευημερίας επικεντρώνεται το βιβλίο του υφυπουργού
Οικονομικών κ. Ν. Χριστοδουλάκη «Το νέο τοπίο της Ανάπτυξης». Πρόκειται για
τις πολιτικές που αφορούν την οικονομία, τις αποκρατικοποιήσεις, την
απασχόληση, το κοινωνικό κράτος, την παιδεία, την τεχνολογία, τις υποδομές και
τη δημόσια διοίκηση.

Το βιβλίο του καθηγητή και υφυπουργού Οικονομικών κ. Ν. Χριστοδουλάκη θα
κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες από τις εκδόσεις «Καστανιώτης». Απόσπασμα από
το βιβλίο είναι το κείμενο που ακολουθεί.

«ΜΕΧΡΙ πριν από λίγα μόνο χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, η θέση της
ελληνικής οικονομίας, τόσο στην προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης όσο και
στο νέο διεθνές περιβάλλον που προέκυψε μετά την κατάρρευση του ψυχροπολεμικού
status quo, ήταν εξαιρετικά αβέβαιη.

Παρά το γεγονός ότι η χώρα μας είχε αποκτήσει το πλεονέκτημα της ευρωπαϊκής
ένταξης πολύ νωρίτερα από άλλες χώρες με παρόμοιο ή και χαμηλότερο επίπεδο
ευημερίας, σύντομα άρχισε να υστερεί από αυτές στη δυναμική τής ανάπτυξης και
βρέθηκε να αποκλίνει έντονα από όλους σχεδόν τους οικονομικούς δείκτες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με ελάχιστες και βραχύβιες εξαιρέσεις, τη δεκαπενταετία
1980-94 η Ελλάδα βρισκόταν σε μία συστηματική διαδικασία ονομαστικής και
πραγματικής απόκλισης από τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, πράγμα που είχε
αρχίσει να πυροδοτεί μια γενικότερη αμφισβήτηση για την ικανότητα της
ελληνικής κοινωνίας και των ηγητόρων της να μπορέσουν να αλλάξουν την πορεία
της χώρας και να τη θέσουν εκ νέου σε μια τροχιά ανάπτυξης και ευημερίας.

Την ίδια περίοδο η αβεβαιότητα για την πορεία της ελληνικής οικονομίας
μεγάλωνε ακόμα περισσότερο από τη γεωπολιτική αμηχανία που είχε καταλάβει τη
χώρα μας τα πρώτα χρόνια μετά το 1989, όταν, αντί να ακολουθήσει τη
φυσιολογική ανάδειξή της σε οικονομική, πολιτική και θεσμική ηγέτιδα δύναμη
της περιοχής, περιπλανήθηκε σε μονήρεις μεγαλοστομίες και μονομερείς συμμαχίες
που προκάλεσαν μείζονες επιφυλάξεις τόσο στους Βαλκάνιους γείτονες μας όσο και
στους Ευρωπαίους εταίρους μας.

Με τη σειρά τους, η αναπτυξιακή στασιμότητα και η γεωπολιτική αμηχανία
ενίσχυαν και αλληλοτροφοδοτούσαν μια γενικευμένη αδράνεια σε πολλές εκφάνσεις
της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας. Η κυριαρχία των ομάδων πίεσης
που είχαν αναπτυχθεί γύρω από το κράτος το είχε καταντήσει δέσμιο ποικίλων
συντεχνιακών συμφερόντων και συχνά κατηύθυνε τις αποφάσεις του για την
αποκλειστική εξυπηρέτηση όσων είχαν το προνόμιο να βρεθούν “εντός των κρατικών
τειχών”, αγνοώντας έτσι τα δικαιώματα και υποσκάπτοντας τις προσδοκίες που
είχαν για ένα καλύτερο μέλλον οι “εκτός των τειχών” ευρισκόμενοι.

Στην ελληνική κοινωνία αναπτύχθηκαν και ρίζωσαν πολλές τέτοιες πρακτικές, οι
οποίες, για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα των ομάδων πίεσης, κράτησαν
αιχμάλωτη την προοπτική της ευημερίας των πολλών. Στις επιχειρήσεις, στις
τράπεζες, στα συνδικάτα, στη δημόσια διοίκηση, στο εκπαιδευτικό σύστημα, η
λογική της επέκτασης των συντεχνιακών προνομίων είχε διαμορφώσει συμπεριφορές
που απέκρουαν την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό, παρατείνοντας έτσι τη
συνολική στασιμότητα. Για παράδειγμα, μία μεγάλη και υπερχρεωμένη επιχείρηση
είχε πολύ περισσότερες δυνατότητες πρόσβασης στο τραπεζικό σύστημα από νέες
και δυναμικές επιχειρήσεις, οι οποίες δεν έβρισκαν από πού να χρηματοδοτήσουν
τα καινοτομικά προϊόντα τους. Στη δημόσια διοίκηση ένα πολύπλοκο και αδιαφανές
σύστημα δέσμευε πολύτιμους ανθρώπινους και φυσικούς πόρους σε καταναλωτικές
και σπάταλες δραστηριότητες, χωρίς να οικοδομεί τις απαραίτητες υποδομές για
την ανάπτυξη, ούτε όμως και να βελτιώνει τις υπηρεσίες προς τον πολίτη.

Το εξώφυλλο του βιβλίου που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες

Ισως το πιο συμβολικό και παρατεταμένο παράδειγμα αυτής της συλλογικής
αποτυχίας να ήταν η αντιμετώπιση των προβληματικών επιχειρήσεων από το κράτος,
το οποίο, όταν είδε ότι οδεύουν προς πτώχευση, ανέλαβε να τις διασώσει με τη
θεμιτή φιλοδοξία να διαφυλάξει την απασχόληση σε μία περίοδο ανερχόμενης
ανεργίας και να εποπτεύσει πιο στρατηγικά την παραγωγική τους αναδιάρθρωση.
Ακόμα και ο πλέον αδαής στα οικονομικά θα θεωρήσει αυτονόητο ότι αυτή η
κρατική φροντίδα για τη διάσωση της επιχείρησης και της απασχόλησης θα
συνοδευόταν από τη συμμετοχή των ιδιοκτητών στο κόστος της ανασυγκρότησης και
παράλληλα από τη συγκράτηση ή και μείωση των αμοιβών των εργαζομένων, καθώς
και από σκληρότερη προσπάθεια, προκειμένου να αυξηθεί η παραγωγικότητα και να
μπορέσει η επιχείρηση να ξαναστηθεί στα πόδια της. Αντίθετα, όμως, είδαμε
αρκετούς από τους ιδιοκτήτες όχι μόνο να μην συμμετέχουν στις ζημιές, αλλά να
διεκδικούν και επιπλέον αποζημίωση, και επίσης τα συνδικάτα των προβληματικών
επιχειρήσεων να αποσπούν πρόσθετους δημόσιους πόρους με συλλογικές συμβάσεις
πολύ πιο γενναιόδωρες από αυτές που ισχύουν για εργαζόμενους σε ομοειδείς
κερδοφόρες επιχειρήσεις, αντί με αυτούς να χρηματοδοτούνται θέσεις απασχόλησης ανέργων.

Για να αντιληφθεί κανείς την έκταση της κοινωνικής σπατάλης, αρκεί να
σκεφτεί ότι, στην καλύτερη περίπτωση, η αξία πώλησης μιας προβληματικής
επιχείρησης ήταν μόλις ένα ή δύο δέκατα των συνολικών κεφαλαίων που
δαπανήθηκαν επί μία δεκαπενταετία στις επιχειρήσεις αυτές, αντί να
κατευθυνθούν σε πραγματικά παραγωγικές επενδύσεις υγιών επιχειρήσεων. Και για
να αντιληφθεί την έκταση της κρατικής αναποτελεσματικότητας, αρκεί να σκεφτεί
ότι όσες προβληματικές επιτέλους ιδιωτικοποιούνται παρουσιάζουν μέσα σε λίγους
μήνες όχι μόνο μία σημαντική κερδοφορία, αλλά και σημαντική αύξηση της
απασχόλησης, για τη διασφάλιση της οποίας υποτίθεται ότι είχε γίνει η κρατικοποίηση.

Η εικόνα της οικονομικής στασιμότητας και της γεωπολιτικής αμηχανίας αρχίζει
να αλλάζει μετά το 1994 και να εμπεδώνεται ισχυρότερα μετά το 1996. Η αλλαγή
είναι σταδιακή, με πολλές αντιστάσεις, αλλά χωρίς σοβαρά πισωγυρίσματα. Η
ανακοπή της μακροοικονομικής χειροτέρευσης, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση του
Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, επανέφερε υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης
και έκανε αξιόπιστη την πορεία σύγκλισης της Ελλάδας με την ΟΝΕ. Άρχισε να
δημιουργείται έτσι ένα νέο κλίμα οικονομικής δραστηριότητας με θεσμική
σταθερότητα, επιχειρηματικό δυναμισμό, αποτελεσματικότητα και κοινωνική συνοχή.

Η σταθερή προσήλωση προς την ΟΝΕ, το οικονομικό και πολιτικό άνοιγμα της
Ελλάδας στα Βαλκάνια και ο εκσυγχρονισμός της λειτουργίας και του ρόλου του
κράτους διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο για τις δυνατότητες ανάπτυξης, μέσα στο
οποίο η χώρα μας μπορεί να κατοχυρώσει πολύ καλύτερα τη θέση της στο διεθνές
περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης και να θεμελιώσει στέρεες προοπτικές ευημερίας
για τους πολίτες».