Ρωσία: «Τρίτος δρόμος» προς τον κρατικό καπιταλισμό

Πριν από ένα χρόνο, όλοι συζητούσαν για το μέλλον του ρωσικού καπιταλισμού
της αγοράς: θα ήταν φιλελεύθερος και ανταγωνιστικός «λαϊκός καπιταλισμός» ή
«ολιγαρχικός καπιταλισμός» στο έλεος των μεγάλων συμφερόντων και των μεγιστάνων;

Γεβγκένι Πριμακόφ. Περισσότερο κράτος στη ρωσική οικονομία θέλει το πρόγραμμα του Ρώσου πρωθυπουργού

ΣΗΜΕΡΑ, τόσο πολύ έχουν αλλάξει τα πράγματα, που η Ρωσία ούτε καν σκέφτεται
τους φιλελεύθερους οικονομικούς στόχους που είχε θέσει πριν από ένα χρόνο. Και
οι μεγιστάνες μετρούν τις τεράστιες απώλειες, τις οποίες υπέστησαν στην
οικονομική κρίση που ακολούθησε την υποτίμηση του ρουβλίου.

Αντίθετα, η νέα κατεύθυνση που παίρνει η Ρωσία, όπως αυτή ενσαρκώνεται στο
αόριστο οικονομικό πρόγραμμα που εγκρίθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο, οδηγεί
σε μία υβριδική μορφή του λεγόμενου «κρατικού καπιταλισμού», στον οποίο
επιτρέπεται να λειτουργεί η οικονομία της αγοράς, αλλά υπό τη στενή εποπτεία
του κράτους.

ΚΑΤΑ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΩΝ

Το οικονομικό πρόγραμμα που ενέκρινε η ρωσική κυβέρνηση επικεντρώνεται στις
περικοπές φόρων, την ενίσχυση των προβληματικών τραπεζών, την αυξημένη κρατική
παρέμβαση στην κλονισμένη οικονομία και την έκδοση χρήματος. Ο πρωθυπουργός
Γεβγκένι Πριμακόφ εξέφρασε την ελπίδα ότι οι ξένοι δανειστές θα ανταποκριθούν
με νέες πιστώσεις. Και αν πάλι δεν το κάνουν, είπε, «η Ρωσία δεν θα πέσει στα γόνατα».

Σε ραδιοφωνική του συνέντευξη, την Κυριακή, ο πρώην υπουργός Οικονομικών,
Αλεξάντερ Λίβσιτς, είπε ότι η Ρωσία κουράστηκε από τις φιλελεύθερες
μεταρρυθμίσεις. Ο Λίβσιτς, που για έξι χρόνια συνεργάστηκε στενά με τους
φιλελεύθερους, θυμάται ότι οι μεταρρυθμίσεις είχαν τότε την υποστήριξη της
αναδυόμενης μεσαίας τάξης. Όμως, αυτή ακριβώς η τάξη επλήγη περισσότερο από
την πρόσφατη κρίση. «Τώρα πια», είπε ο Λίβσιτς, «δεν υπάρχει ούτε η πολιτική
βούληση ούτε η μεσαία τάξη. Αυτή η περίοδος τελείωσε οριστικά».

ΤΟ «ΠΑΝΩ ΧΕΡΙ»

Ο Πριμακόφ δεν παραδέχεται ότι η Ρωσία έχει εξασθενίσει από τα οικονομικά της
προβλήματα. Όμως, η πραγματικότητα τον διαψεύδει. Η χώρα δεν μπορεί να τραφεί,
δεν μπορεί να εξοφλήσει τις εξωτερικές υποχρεώσεις της και δεν μπορεί να
συντηρήσει τον στρατό της.

Ο Ρώσος πρωθυπουργός δεν πρότεινε την επιστροφή στον κεντρικό έλεγχο της
σοβιετικής εποχής. Όμως, ο ίδιος και οι συνεργάτες του ξεκαθάρισαν ότι θέλουν
το κράτος να έχει το πάνω χέρι στην ελεύθερη αγορά.

«Ο ρόλος του κράτους», είπε ο Πριμακόφ, «ιδιαίτερα σε μία τόσο κρίσιμη
περίοδο, όπως αυτή που διέρχεται σήμερα η Ρωσία, είναι η επιβολή της
οικονομικής τάξης».

Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η αναταραχή είναι αυτό που κυρίως
χαρακτηρίζει τον χαώδη μετασχηματισμό της Ρωσίας. Όμως, ο Πριμακόφ και ο
υπουργός Οικονομικών Γιούρι Μασλιούκοφ έχουν υπόψη τους ένα κράτος που δεν θα
αφήνει την αγορά να αποφασίζει, αλλά θα επιλέγει εκείνο τους νικητές και τους ηττημένους.

ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ

Προτείνουν την επαναφορά των οικονομικών ενισχύσεων σε επιλεγμένες βιομηχανίες
και επιχειρήσεις και τη διευκόλυνση των πιστώσεων για τη διάσωση προβληματικών
τραπεζών. Θέλουν να ενισχύσουν με νέα κονδύλια τη γεωργία και τις αμυντικές
βιομηχανίες. Και δεν φαίνονται διατεθειμένοι να περιορίσουν το κράτος στον
ρόλο του απλού ελεγκτή της καλής λειτουργίας μιας ελεύθερης αγοράς.

Όμως, μία από τις κυριότερες αντιφάσεις είναι πώς ακριβώς η ομάδα του Πριμακόφ
σκοπεύει να υλοποιήσει τις υποσχέσεις της για άφθονες δαπάνες, τη στιγμή που
τα ρωσικά κρατικά ταμεία βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Ο Ρώσος
πρωθυπουργός επιβεβαίωσε ότι θα τυπώσει νέο χρήμα, γεγονός που οδηγεί σε άλλη
μία αντίφαση: πώς η κυβέρνηση θα τα καταφέρει να τυπώσει χρήμα χωρίς να
πυροδοτήσει έκρηξη του πληθωρισμού. Πολλοί οικονομολόγοι το θεωρούν αδύνατο.