Ο υδροκέφαλος Δήμος της Αθήνας

Η Αθήνα με τη στενή (διοικητική) έννοια περιορίζεται στα όρια του Δήμου
Αθηναίων. Με την ευρύτερη (γεωγραφική) έννοια, η εικόνα της Αθήνας ταυτίζεται
με την αστική περιοχή που καταλαμβάνει ολόκληρο το χώρο του Λεκανοπεδίου
Αθηνών. Οι χρήστες αυτού του χώρου (ο επισκέπτης, ο τουρίστας, ο κάτοικος)
βιώνουν την πόλη στο σύνολό της, παρ’ όλο που η πόλη αυτή διαιρείται σε 65
περίπου Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ).

ΕΙΝΑΙ προφανές ότι η οργανική ενότητα της αστικής περιοχής του Λεκανοπεδίου
επιβάλλει μια ενιαία διαχείριση και διοίκηση σε ένα δεύτερο επίπεδο, κάτι που
έχει ειπωθεί πολλές φορές. Οπωσδήποτε, η ύπαρξη του πλέγματος των 65
πρωτοβάθμιων ΟΤΑ είναι αναγκαία για πολλούς λόγους, ο σπουδαιότερος των οποίων
είναι η σκοπιμότητα της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά για την επίλυση
θεμάτων τοπικής σημασίας, σε ένα χαμηλότερο επίπεδο από εκείνο του Λεκανοπεδίου.

Σ’ αυτή την περιοχή όλοι οι ΟΤΑ είναι περίπου ίσοι (ή μάλλον ισοδύναμοι),
εκτός από κάποιους που φαίνεται ότι είναι πιο… ίσοι από τους άλλους (Δήμοι
Αθήνας – Πειραιά).

Ιδιαίτερα ο Δήμος Αθηναίων εμφανίζεται ως ο «μεγάλος αδελφός», που με το
πληθυσμικό και οικονομικό του βάρος δημιουργεί μια παραμόρφωση του διοικητικού
και οικιστικού πλέγματος.

Το γεγονός αυτός δυσκολεύει αντικειμενικά τη συνεργασία με τους υπόλοιπους
ΟΤΑ, όταν στόχος είναι η συγκρότηση μιας μητροπολιτικής διοίκησης δεύτερου
επιπέδου, στο πλαίσιο της οποίας ο συσχετισμός δυνάμεων μεταξύ των
πρωτοβάθμιων «κυττάρων» πρέπει να διασφαλίζει την πολιτική βιωσιμότητα του
μητροπολιτικού οργανισμού.

Για το λόγο αυτό, όπως έχουμε τονίσει και παλιότερα με άλλες ευκαιρίες
(συνέδρια του ΤΕΕ για την Αθήνα κ.λπ.), χρειάζεται μια αντίστροφη (αρνητική)
ανακυττάρωση στους μεγάλους δήμους των μητροπολιτικών περιοχών της χώρας.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι, σε αντίθεση με τις συνενώσεις, για το θέμα της
κατάτμησης των μεγάλων δήμων των αστικών περιοχών δεν έχει γίνει κάποια
σχετική πρόταση μέχρι σήμερα.

Πιο συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τον Δήμο Αθηναίων, αυτός μπορεί να χωριστεί με
βάση τα επτά δημοτικά διαμερίσματα, από τα οποία το πρώτο θα παραμείνει ως ο
κεντρικός δήμος της πρωτεύουσας (με τιμητικό μόνο προβάδισμα) ενώ τα υπόλοιπα
θα αποτελέσουν ανεξάρτητους δήμους με κατάλληλες ονομασίες.

Η επιλογή αυτή θα συμβάλει, μεταξύ των άλλων, στην άμβλυνση του πολωτικού
κλίματος που δημιουργείται στις δημοτικές εκλογές λόγω ακριβώς του ειδικού
βάρους του Δήμου Αθηναίων, καθώς και στην αποφυγή φαινομένων εξάρτησης και
ηγεμονισμού εις βάρος των άλλων ΟΤΑ του Λεκανοπεδίου.

Κι αυτό, γιατί βασικός στόχος πρέπει να είναι η επιδίωξη της ισότητας και
ισοδυναμίας σε επίπεδο ισχύος και μεγέθους των ΟΤΑ (που θα κληθούν να
συνεργαστούν στο πλαίσιο της μητροπολιτικής αυτοδιοίκησης), ενώ ταυτόχρονα θα
πρέπει να επιδιωχθεί η ελεύθερη ανάπτυξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας τους ως
προς τα ζητήματα πολιτισμού, κουλτούρας κ.λπ. Όχι, λοιπόν, στην ανισότητα,
αλλά ναι στη διαφορετικότητα.

Τέτοια παραδείγματα δομής μητροπολιτικών περιοχών χωρίς υδροκέφαλους
κεντρικούς δήμους υπάρχουν αρκετά σε ξένες χώρες (ευρωπαϊκές ή μη), εκεί
δηλαδή όπου αναζητούνται τρόποι εποικοδομητικότερης συνεργασίας μεταξύ των
αυτοδιοικητικών οντοτήτων, με στόχο την αρτιότερη διαχείριση του αστικού
χώρου.

Η διαίρεση, λοιπόν, του Δήμου Αθηναίων σε 7 δήμους είναι το πρώτο αναγκαίο
βήμα για μια ουσιαστική αναδιάρθρωση της μητροπολιτικής περιοχής, η οποία
βρίσκεται σήμερα κάτω από ένα καθεστώς ανορθολογικής διοίκησης και οργάνωσης.

Η ΕΠΙΔΙΩΞΗ

Εάν πράγματι η ειλικρινής επιδίωξη των τοπικών αρχών της Μείζονος Αθήνας είναι
η εύρυθμη λειτουργία του συνόλου του πολεοδομικού συγκροτήματος, τότε θα
πρέπει να ξεκινήσουν μια συλλογική διεκδίκηση προς την κατεύθυνση αυτή.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 είναι ένας επιπλέον λόγος για να πεισθεί κανείς
ότι η πραγματική Αθήνα είναι η μητροπολιτική Αθήνα (και όχι η εδαφική
επικράτεια του Δήμου Αθηναίων).

Σ’ αυτήν φιλοξενείται πάνω από το 90% των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων για τη
διεξαγωγή των Αγώνων.

Αλλά αυτή η πραγματική (μητροπολιτική) Αθήνα δικαιούται να έχει μια πραγματική
(μητροπολιτική) διοίκηση (όχι βέβαια του τύπου της σημερινής Διευρυμένης
Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης), η οποία θα εδράζεται πάνω σε μια υγιή βάση
πρωτοβάθμιων ΟΤΑ όπου θα κυριαρχούν οι σχέσεις ισοτιμίας και αλληλεγγύης και
όχι ανταγωνισμού και αντιπαράθεσης.

Ο Ηλίας Μπιεράτος είναι αναπληρωτής καθηγητής Χωροταξικού Σχεδιασμού στο
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.