Το ίδιο χάπι για όλες τις αρρώστιες

Ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς παραμένει το πιο αποτελεσματικό εργαλείο
οικονομικής ανάπτυξης και ανύψωσης του βιοτικού επιπέδου των περισσότερων
ανθρώπων. Όμως, όπως ακριβώς ο άκρατος καπιταλισμός του laissez-faire τον 19ο
αιώνα εξέθρεψε τον μαρξισμό, έτσι και η άκρατη παγκοσμιοποίηση της δεκαετίας
του 1990 μπορεί να προκαλέσει μία παγκόσμια επίθεση στην ίδια την έννοια των
ελεύθερων χρηματοοικονομικών αγορών.

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ αποδέχεται ότι η ανελέητη ελεύθερη αγορά επιλέγει το
αποδοτικό και απορρίπτει το μη αποδοτικό, ακόμη και αν αυτό εγκυμονεί
περιοδικές οικονομικές και κοινωνικές αποδιαρθρώσεις. Όμως, η άκρατη εκδοχή
της παγκοσμιοποίησης παραγνωρίζει την αναπόφευκτη αναντιστοιχία ανάμεσα στην
παγκόσμια πολιτική και οικονομική οργάνωση.

ΟΙ ΘΥΣΙΕΣ

Αντίθετα με την οικονομία, η πολιτική διαιρεί τον κόσμο σε εθνικές ενότητες.
Και μολονότι οι πολιτικοί ηγέτες μπορεί να αποδέχονται κάποιο βαθμό θυσιών
προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι οικονομίες τους, δεν είναι δυνατόν να
επιβιώσουν ως κήρυκες μιας διαρκούς λιτότητας, που μάλιστα επιβάλλεται με
οδηγίες από το εξωτερικό. Ο πειρασμός να αντιστραφεί ­ ή έστω να ανακοπεί ­ η
λιτότητα γίνεται ακατανίκητος.

Ακόμη και σταθερές δημοκρατίες της ελεύθερης αγοράς δεν αποδέχονται
απεριόριστες θυσίες εν ονόματι της αγοράς και υποχρεώνονται να λαμβάνουν μέτρα
για την εξασφάλιση ενός δικτύου κοινωνικής προστασίας και για τον περιορισμό
των υπερβολών της αγοράς. Το διεθνές οικονομικό σύστημα δεν έχει βρει ακόμη
αυτά τα μέσα ανάσχεσης. Ούτε και αποδέχεται ότι οπωσδήποτε τα χρειάζεται.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο κυριότερος διεθνής θεσμός για την
αντιμετώπιση των κρίσεων, ανέλαβε στην τρέχουσα κρίση αρμοδιότητες που δεν του
ανήκαν και απέτυχε να συλλάβει τις πολιτικές επιπτώσεις των ενεργειών του.

Εν ονόματι της ορθοδοξίας της ελεύθερης αγοράς, προσπαθεί να εξαλείψει
μονομιάς όλες τις αδυναμίες του οικονομικού συστήματος των προβληματικών
χωρών, αδιαφορώντας αν ήταν ή δεν ήταν αυτές που προκάλεσαν την κρίση. Έτσι,
συχνά εξασθενίζει το πολιτικό σύστημα. Σαν ένας γιατρός που δίνει το ίδιο χάπι
για όλες τις αρρώστιες, το ΔΝΤ σχεδόν πάντα συνιστά λιτότητα και υψηλά
επιτόκια, ούτως ώστε να μην σημειώνονται εκροές κεφαλαίων.

ΧΩΡΙΣ ΟΠΛΑ

Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι μία δραματική πτώση στο βιοτικό επίπεδο,
έκρηξη της ανεργίας και εξασθένιση των πολιτικών θεσμών, που είναι απαραίτητοι
για την προώθηση των προγραμμάτων του ΔΝΤ. Απόδειξη όλων αυτών αποτελεί η
κατάσταση στη Νοτιοανατολική Ασία. Σε όλες τις χώρες όπου μπήκε το ΔΝΤ, υπήρξε
μείωση της ανάπτυξης. Χωρίς το ΔΝΤ τα πράγματα θα μπορούσαν βέβαια να ήταν
χειρότερα, αλλά αυτό δεν αποτελεί παρηγοριά. Απλώς, το ΔΝΤ δεν είναι κατάλληλα
εξοπλισμένο για αυτή τη δουλειά.

ΟΙ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΟΙ

Τώρα, πάνω από όλα, οι θεσμοί που ασχολούνται με τη διεθνή οικονομική κρίση
χρειάζονται μεταρρύθμιση.

Μετά το Μπρετόν Γουντς, είναι απαραίτητη μία νέα οικονομική διαχείριση που θα
μπορέσει να κάνει τη διάκριση ανάμεσα στα μακροπρόθεσμα και τα κερδοσκοπικά
κεφάλαια και θα προστατέψει το παγκόσμιο σύστημα από τις υπερβολές των
κερδοσκόπων. Το ΔΝΤ πρέπει να μετασχηματιστεί. Πρέπει να επιστρέψει στον
αρχικό του σκοπό, που είναι να παρέχει τεχνική υποστήριξη και βραχυπρόθεσμη
οικονομική ενίσχυση. Όταν εστιάζει την προσοχή του σε δάνεια δεκάδων
δισεκατομμυρίων δολαρίων, είναι σαν να παίζει μία παρτίδα πόκερ την οποία
είναι αδύνατον να κερδίσει, αφού η «μπάνκα», στην περίπτωσή μας η αγορά, έχει
πολύ περισσότερα χρήματα.