ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διαχειριστές της κρίσης

Οι δήμοι έξω από την πολιτική! Αυτή φαίνεται να είναι η άποψη, τουλάχιστον των
δύο μεθαυριανών πρωταγωνιστών. Αλλά το πρόβλημα των δήμων είναι άμεσα
συναρτημένο με την πολιτική.

Η παρακμή και τα αδιέξοδα της Αυτοδιοίκησης είναι ­ κατ’ αρχήν ­ συνέπεια της
αναπτυξιακής πολιτικής και γενικότερα της πολιτικής πρακτικής των κυβερνήσεων
της τελευταίας πεντηκονταετίας. Κραυγαλέο παράδειγμα: η τραγική κατάσταση του
πάλαι ποτέ «κλεινού άστεως». Τι υπόσχονται λοιπόν οι υποψήφιοι δήμαρχοι της πρωτεύουσας;

Ο κ. Αβραμόπουλος, παλαιός διπλωμάτης, αποφεύγει το συγκεκριμένο. Αλλά η μέχρι
τώρα πολιτεία του (έργα βιτρίνας κ.λπ.) δεν αφήνει αμφιβολίες για το μέλλον.
Και η κυρία Δαμανάκη; Σε συνέντευξη-ποταμό (5 σελίδες, «Το Βήμα», 6-9-98)
ασχολήθηκε κυρίως με τον κ. Αβραμόπουλο (είναι και φαίνεσθαι), με τις
φιλοδοξίες και το ντύσιμό της («εγώ δεν νιώθω μοντέλο»), με την Κεντροαριστερά
κ.λπ. Για την Αθήνα; Οκτώ λέξεις: Το κυκλοφοριακό θα λυθεί με το τραμ του
Τρίτση! «Πρωτεύουσα Δύναμη». Αυτό είναι το κεντρικό σύνθημα της κυρίας
Δαμανάκη. Θα την παρακαλούσα, αν βρει καιρό, να μου εξηγήσει το νόημα του
συνθήματος που θυμίζει την «ήρεμη δύναμη» του αείμνηστου Μιτεράν. Εγώ,
προσωπικά, το βρίσκω «στερούμενο νοήματος». Ο κ. Αυδής, τέλος, προτείνει
διάφορα φιλολαϊκά. Αλλά πώς θα τα πραγματοποιούσε, αν εκλεγόταν δήμαρχος; Αυτό
αδυνατεί να μας το πει, για τον απλό λόγο ότι η όρασή του δεν υπερβαίνει τον
κλειστό κύκλο της κρισιακής κατάστασης της πρωτεύουσας και συνολικά της χώρας.

Λοιπόν; Ας μιλήσουμε συγκεκριμένα. (Η φιλοσοφία, κατά τον μεγάλο ιδεαλιστή
Χέγκελ, επιστρέφει πάντα στο συγκεκριμένο!).

Τι θα γίνει με το κυκλοφοριακό; Μετρό, πεζόδρομοι, λωρίδες για λεωφορεία, τραμ
του Τρίτση, απλώς ανακουφίζουν. Δεν λύνουν το πρόβλημα. Γιατί; Επειδή 5
εκατομμύρια δεν χωράμε στο Λεκανοπέδιο. Αλλά πώς και γιατί βρεθήκαμε στο
Λεκανοπέδιο;). Νέφος: Ξεχάστηκε! Κανείς δεν μιλάει πια γι’ αυτό. Γιατί; Επειδή
το νέφος είναι το αναπόφευκτο παραπροϊόν της αθηναϊκής τερατογένεσης.

Πράσινο, χώρος αναψυχής κ.λπ. Πού; Σε ποιους χώρους, σε αυτή την πόλη που
χτίστηκε με παρανομίες και χωρίς πρόγραμμα; Ας αφήσουμε λοιπόν τα ψέματα. Και
τα γύρω βουνά, ελπίδα και ανάσα, τα κάψαμε. Καιρός να οικοπεδοποιηθούν!
Συνθήκες ζωής; Ποια είναι η ζωή στα διαμερίσματα-θήκες των άθλιων
πολυκατοικιών, που κολλημένες μεταξύ τους κρύβουν τον ήλιο και σαν πηγάδια
κρατούν τον μολυσμένο αέρα που αναπνέουν οι ευτυχείς «Αθηναίοι»; Τι θα γίνει
με τη μοναξιά, την ανθρώπινη ερημιά, την αναπόφευκτη αύξηση των ναρκωτικών και
της εγκληματικότητας;

Θα μπορούσα να συνεχίσω τα ερωτήματα. Τα προηγούμενα αρκούν. Γιατί λοιπόν οι
λαλίστατοι πρωταγωνιστές σιωπούν; Επειδή δεν έχουν να προτείνουν καμία
ρεαλιστική διέξοδο από την κρίση της πρωτεύουσας.

Αναφέρθηκα μόνο στην πρωτεύουσα. Παρόμοια θα μπορούσε να πει κανείς και για
τις άλλες πόλεις, που συναγωνίζονται σε ασχήμια, συμφόρηση και μοναξιά την
Αθήνα. Όσο για την ύπαιθρο, αυτή ζει το δράμα ενός αργού θανάτου!

Λοιπόν; Τα δημοτικά προβλήματα δεν είναι κατ’ εξοχήν πολιτικά, δοθέντος ότι η
καταστροφή του αστικού, του φυσικού και του επαρχιακού περιβάλλοντος είναι η
απτή συνέπεια της αναπτυξιακής πολιτικής που ασκήθηκε μετά το 1949;

Θα μου πείτε: Τα «μεγάλα προβλήματα» είναι δουλειά των πολιτικών. Όχι των
δημάρχων! Λάθος! Οι δήμαρχοι, αν θα ήταν πραγματικοί εκπρόσωποι των λαϊκών
στρωμάτων, θα έπρεπε να βλέπουν πέρα από τον δήμο τους. Να συνδέουν το μέρος
με το Όλον! Να προτείνουν και να κινητοποιούν τους πολίτες, για να σπάσει ο
φαύλος κύκλος της καταστροφής και των πόλεων και της υπαίθρου, χάριν μιας
αναπτυξιακής στρατηγικής απ’ όπου βγαίνει κερδισμένο μόνο το μεγάλο κεφάλαιο.

Θα μπορούσε εν τέλει να υπάρξει λύση; Πριν από 20 χρόνια συζητούσα συχνά με
μερικά από τα πιο γνωστά ηγετικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ (μετέπειτα υπουργούς
κ.λπ.). Με βάση συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία (εθνικό εισόδημα,
προϋπολογισμός, επενδύσεις κ.λπ.) υποστήριζα ότι με ένα 25ετές πρόγραμμα
περιφερειακής ανάπτυξης, όπου το σύνολο σχεδόν των επενδύσεων θα πήγαιναν στις
επαρχιακές πόλεις και στα χωριά, θα μπορούσε να επιτευχθεί ένας διπλός στόχος:
να διατηρηθεί ακμαία και παραγωγική η ύπαιθρος και να μειωθεί κατά ένα
σημαντικό ποσοστό ο πληθυσμός του Λεκανοπεδίου. Η πρόταση φαινόταν τότε ρεαλιστική.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν ήταν διόλου σοσιαλιστικό. Μετά ήλθε ο «σοσιαλισμός»
του ΠΑΣΟΚ, και συνεχίστηκε η ίδια πολιτική: χάριν της «ανάπτυξης» η Αθήνα, ως
σύγχρονος πίθος των Δαναΐδων, συνέχισε να καταβροχθίζει ανθρώπους και χρήμα.
Και η πορεία προς το αβίωτο μέλλον (για τα λαϊκά στρώματα) συνεχίζεται.

Σημείωση: Υπάρχουν κάποιες προτάσεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Αλλά
ποιος αναφέρεται σ’ αυτές;

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.