Η Γερμανία χρειάζεται δυναμισμό

Η αυτονόητη διαπίστωση ότι η Γερμανία αποτελεί χώρα-μοντέλο του
καπιταλισμού χρησιμεύει συχνότατα για να κρύψει μια άλλη όψη της
πραγματικότητας: η γερμανική οικονομία είναι, με διαφορά, η πιο κρατικοδίαιτη
από όλες τις μεγάλες οικονομίες του πλανήτη.

Γερμανικές εκλογές. Τα κόμματα επιδεικνύουν ατολμία στην εξαγγελία εντυπωσιακών μεταρρυθμίσεων

ΜΕ τον δημόσιο τομέα να αντιστοιχεί περίπου στο μισό του συνολικού ΑΕΠ της
χώρας (χάρις βεβαίως και στο τεράστιο κόστος της επανένωσης) και με τις μέσες
κρατήσεις για τις κάθε είδους κοινωνικές παροχές να ανέρχονται σε πάνω από 40%
των μισθών, η Γερμανία δίνει την εντύπωση ενός οικονομικού γίγαντα με τεράστια
κοιλιά και λεπτότατα ποδαράκια (κατ’ εικόνα και ομοίωση ίσως του καγκελαρίου
της). Το πρόβλημα με αυτά τα δεδομένα δεν είναι ούτε αριθμητικό ούτε
αισθητικό. Η ανάγκη προβληματισμού αρχικά και μεταρρύθμισης ­ σταδιακής
αλλαγής ­ του συστήματος, στη συνέχεια, εμφανίζεται από τη στιγμή που η
καλοκουρδισμένη μηχανή γίνεται γενεσιουργός ανισοτήτων, αποκλεισμών και στασιμότητας.

Δεν πρέπει συνεπώς να εκπλήσσει που, για μια ακόμα φορά σε προεκλογικό αγώνα,
όλα τα κόμματα υπόσχονται μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της αύξουσας
αναποτελεσματικότητας του κράτους τόσο σε οικονομικό όσο, κυρίως, και σε
κοινωνικό επίπεδο: η συνεχιζόμενη ανάπτυξη είναι μάλλον περισσότερο αποτέλεσμα
του ευμενούς οικονομικού κύκλου παρά δομικών προσαρμογών, ενώ η ανεργία είναι
σε ανησυχητικά ύψη και οι κοινωνικές παροχές, παρά τα τεράστια ποσά που
ξοδεύονται, σε αρκετούς τομείς δεν κρίνονται ικανοποιητικές. Παρόλη ωστόσο την
επίγνωση του προβλήματος, η μεταρρύθμιση σκοντάφτει μονίμως στο φόβο των
γερμανικών κυβερνήσεων μπροστά στο νέο και στην ενσυνείδητη ατολμία των
κομμάτων. Ας είναι ξεκάθαρο: μεταρρύθμιση δεν σημαίνει αναγκαστικά ­ καθόλου
μάλιστα ­ ενστερνισμό ενός θατσερικού ή αμερικανότροπου οικονομικού μοντέλου
απίσχνανσης του κράτους και σχεδόν απόλυτης στήριξης στην μυθοποιημένη
ιδιωτική πρωτοβουλία. Στην περίπτωση της Γερμανίας αυτό που χρειάζεται είναι
αποφάσεις ώστε η χώρα να αποκτήσει νέο δυναμισμό χωρίς να χάσει τα
χαρακτηριστικά της.

ΤΙ ΛΕΝΕ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

Ο επίσημος λόγος και οι πράξεις των κομμάτων δεν προάγουν αυτή την
αναγκαιότητα. Οι κυβερνώντες χριστιανοδημοκράτες μιλούν για αλλαγές αλλά
εμπνέουν το αντίθετο. Ο καγκελάριος Κολ θυσίασε σε δύο αναμφίβολα ιστορικές
κινήσεις «μεγάλης πολιτικής», την ένωση της Γερμανίας και το βάθεμα της
Ευρώπης, όλες τις ευκαιρίες «μικρών μεταρρυθμίσεων» στο εσωτερικό μέτωπο.
Είναι αλήθεια ότι η αντιπολίτευση τορπίλισε τη φορολογική μεταρρύθμιση της
κυβέρνησης, αλλά άλλες της κινήσεις (μείωση των συντάξεων των χηρών,
διευκόλυνση της απόλυσης εργαζομένων) δεν δικαιολογούν καν τη χρήση αυτού του
όρου. Οι Ελεύθεροι Δημοκράτες έχουν τις πιο συγκροτημένες προτάσεις αλλά το
μικρότερο πολιτικό βάρος για να τις επιβάλλουν. Οι Πράσινοι χαρίζουν
προεκλογική δροσιά με τις ιδέες τους περί τριπλασιασμού της τιμής της βενζίνης
και εγκαθίδρυσης ορίου ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους. Οι δε
σοδιαλδημοκράτες υπόσχονται ανατροπή των περικοπών της προηγούμενης κυβέρνησης
και συγχρόνως διπλασιασμό των εξόδων για την παιδεία και την έρευνα, χωρίς να
είναι σε θέση να δικαιολογήσουν από πού θα εξοικονομήσουν τους απαραίτητους
πόρους. Η γενικά αντιφατική τους εικόνα, αίνιγμα και μαζί κλειδί των φετινών
εκλογών, θα μας απασχολήσει στο αυριανό άρθρο.