Θολό εκλογικό τοπίο στη Γερμανία

Ούτε το 1990, τη χρονιά της επανένωσης, δεν είχαν οι Γερμανοί πολίτες την
αίσθηση ότι διακυβεύεται κάτι τόσο σημαντικό όσο στις εκλογές της επόμενης
Κυριακής. Τι είναι ακριβώς αυτό είναι δύσκολο να περιγραφεί ­ γι’ αυτό υπάρχει
αγωνία αλλά όχι ενθουσιασμός.

Σρέντερ, Κολ. Η μάχη μεταξύ τους θα είναι σκληρή

ΕΠΙΚΕΙΤΑΙ, για πρώτη φορά από το 1949, καταψήφιση καγκελαρίου εν ενεργεία ή
μια επίσης πρωτόγνωρη πέμπτη εκλογική του νίκη; Η επιλογή ενός νέου πολιτικού
μείγματος ή η οριστική επιβράβευση του παλιού; Η εκδήλωση στις κάλπες μιας
διάχυτης ανάγκης μεταρρύθμισης ή της παραδοσιακής γερμανικής σταθερότητας; Σε
κάθε περίπτωση υπάρχει η αίσθηση ότι μια σελίδα ιστορίας γυρνάει: ακόμα και το
παλιό δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι ίδιο, όταν το εκλογικό πεδίο είναι τόσο
λίγο ξεκάθαρο μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές.

Αβέβαιο δεν είναι μόνο το όνομα του επόμενου καγκελαρίου, του αρχηγού
κυβέρνησης με τις μεγαλύτερες ίσως εξουσίες στα σύγχρονα ευρωπαϊκά
πολιτεύματα. Ανοικτό παραμένει και ποια κόμματα θα συνθέτουν την επόμενη
κυβέρνηση, που για άλλη μια φορά δεν θα είναι μονοκομματική.
Χριστιανοδημοκράτες με Ελεύθερους Δημοκράτες, όπως μέχρι σήμερα;
Σοσιαλδημοκράτες με Πράσινους ή με τους πρώην Κομμουνιστές; Ή ακόμα, για μόλις
δεύτερη φορά στην ιστορία και πρώτη ως συνέπεια εκλογών, «μεγάλος συνασπισμός»
των δύο ισχυρότερων ή και περισσότερων κομμάτων; Όλα εξαρτώνται όχι μόνο από
το ποιο θα είναι το πρώτο κόμμα, αλλά και από το ποια άλλα ­ και με τι ποσοστά
­ θα μπουν σε μια Βουλή που σχεδιάστηκε ώστε να μη χωράει πολλά. Πράγματι, το
μόνο που δεν αλλάζει είναι το πιο περίπλοκο κομμάτι της γερμανικής
δημοκρατίας, το εκλογικό σύστημα. Αποκαλούμενο ­ όχι και τόσο ευρέως
παραδέχομαι ­ και «σύστημα BMW», για την πολυπλοκότητα και την ακρίβεια των
εξαρτημάτων του, αποτελεί μια χαρακτηριστικά τευτονική άσκηση επί χάρτου, που
σκοπό είχε, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, να αποσοβήσει το χάος στο οποίο
βύθισε τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης ­ και τον υπόλοιπο κόσμο ­ η κομματική
πολυδιάσπαση. Οι Γερμανοί ψηφοφόροι σε μια κάλπη ρίχνουν δύο ψήφους. Με την
πρώτη εκλέγουν απευθείας, με απλή αναλογική, τους τοπικούς τους υποψηφίους ­
τα μισά μέλη της Βουλής. Με τη δεύτερη ­ και μόνο με αυτή ­ επιλέγουν, υπό
πλειοψηφικό σύστημα, κόμματα, τα οποία έχουν προκαθορίσει βάσει λίστας ποια
στελέχη τους θα συγκροτήσουν το άλλο μισό της Βουλής. Παράλληλα υπάρχει ο
κανόνας ότι για να αντιπροσωπεύεται ένα κόμμα στη Βουλή θα πρέπει να
συγκεντρώσει το 5% των συνολικών ψήφων ή να εκλέξει τρεις «απευθείας»
υποψηφίους. Αποτέλεσμα: η είσοδος στη Βουλή στενεύει, η κυβέρνηση ενός
κόμματος καθίσταται πρακτικά αδύνατη και οι ψηφοφόροι δεν είναι πάντα σίγουροι
αν εξέφρασαν αυτό που ήθελαν ή αυτό που επιζητούσε το σύστημα. Είναι
χαρακτηριστικό ότι, ακόμα και σήμερα, σχετικά λίγοι Γερμανοί πολίτες
αντιλαμβάνονται ότι η κρίσιμη ψήφος τους, αυτή που καθορίζει την ισχύ των
κομμάτων και την κατανομή των εδρών, είναι η δεύτερη. Στις φετινές εκλογές,
την αμηχανία τους μεγαλώνουν, όπως θα δούμε αύριο, οι ασαφείς θέσεις των κομμάτων