ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Φτιάξε κι εσύ ένα Τμήμα!

Βρισκόμαστε σε μία εποχή ραγδαίων εξελίξεων στην πανεπιστημιακή παιδεία στη
χώρα μας. Σήμερα το υπουργείο Παιδείας έχει κατακλυσθεί από προτάσεις των ΑΕΙ
και ΤΕΙ για τη δημιουργία 260! νέων Τμημάτων. Προστιθέμενα αυτά τα Τμήματα στα
ήδη λειτουργούντα 200 Πανεπιστημιακά Τμήματα και στα 140 Τμήματα των ΤΕΙ, θα
είχαμε έναν συνολικό αριθμό 600.

ΔΙΕΡΩΤΑΤΑΙ κανείς πού οφείλεται αυτή η εκρηκτική προσφορά για νέα Τμήματα και
ποιοι είναι οι λόγοι που την υπαγορεύουν. Όπως έχουμε επισημάνει σε
προηγούμενο άρθρο («Τα νέα Τμήματα στα ΑΕΙ», «ΤΑ ΝΕΑ» 22-7-1998), στο πλαίσιο
της πρόσκλησης του υπουργείου Παιδείας για τη δημιουργία 70 νέων Τμημάτων στα
ΑΕΙ και ΤΕΙ μέχρι το 2000, εγκυμονεί ο κίνδυνος τα Ιδρύματα με εσπευσμένες
διαδικασίες (με ή χωρίς απόφαση Συγκλήτου) να προτείνουν αβασάνιστα σωρεία
νέων Τμημάτων οδηγώντας έτσι σε μεγαλύτερο κατακερματισμό τόσο των
επιστημονικών γνωστικών αντικειμένων όσο και του προσωπικού.

Ποιοι λόγοι οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση;

Πρώτον, το γεγονός ότι το υπουργείο Παιδείας άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου με
τις εσπευσμένες διαδικασίες που υπαγορεύονται από το χρονοδιάγραμμα του
ΕΠΕΑΕΚ, και οι οποίες δεν αφήνουν περιθώρια ενός στρατηγικού εκπαιδευτικού
σχεδιασμού τόσο από την πλευρά των Ιδρυμάτων όσο και από την πλευρά του
υπουργείου. Ο σχεδιασμός αυτός θα έπρεπε να περιλαμβάνει όχι μόνο τις ανάγκες
για νέα Τμήματα, αλλά και την αναδιάταξη των υπαρχόντων και προ πάντων την
κάλυψη των συσσωρευμένων προβλημάτων σε υποδομή και προσωπικό.

Δεύτερον, το γεγονός ότι οι διοικήσεις των περισσότερων Ιδρυμάτων λειτούργησαν
με το αντανακλαστικό «της αρπαγής της ευκαιρίας» χωρίς ουσιαστικό επιστημονικό
διάλογο, και συχνά με τη λογική είτε της προβολής φιλόδοξων σχεδίων ανάπτυξης
χωρίς επιστημονικές προϋποθέσεις, είτε της ικανοποίησης πολύ συγκεκριμένων
συμφερόντων επί μέρους ομάδων. Βεβαίως είναι γεγονός ότι υπάρχουν και
προτάσεις με ισχυρή θεμελίωση, όμως σε αυτές δεν έχει δοθεί καμία
προτεραιότητα, όπως κατατμήσεις Τμημάτων με πολυάριθμα μέλη ΔΕΠ, π.χ. Ιατρική
Σχολή, πάγια αιτήματα κάλυψης επιστημονικών πεδίων, π.χ. Νομικές Σπουδές κ.ά.

Τρίτον, το γεγονός της απουσίας ουσιαστικού ενδιαφέροντος για την αναβάθμιση
της παιδείας από την πανεπιστημιακή κοινότητα.

Είναι γεγονός ότι σε ελάχιστες περιπτώσεις έχουν συζητηθεί ουσιαστικά το
περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών και οι μέθοδοι διδασκαλίας σε ομοειδή από
πλευράς γνωστικού αντικειμένου Τμήματα.

Είναι αξιοσημείωτη η προσπάθεια που έγινε στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο
πλαίσιο του διεθνούς συμποσίου για τα Προγράμματα Σπουδών στις Κοινωνικές
Επιστήμες (Απρίλιος ’98). Συνήθως οι Επιτροπές Προγραμμάτων Σπουδών του κάθε
Τμήματος περιορίζονται στη διαμόρφωση ισορροπιών (με ή χωρίς αποκλεισμούς)
ανάμεσα στα μέλη ΔΕΠ.

Είναι καιρός να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Αυτό πρωτίστως σημαίνει κάλυψη των
σοβαρών ελλείψεων των υπαρχόντων Τμημάτων, εξασφάλιση πιστώσεων για το
προσωπικό και την υποδομή και ανασχεδιασμό των προγραμμάτων σπουδών με στόχο
τη βασική εγκύκλια παιδεία. Μόνο κάτω από προϋποθέσεις και με ιεράρχηση
προτεραιοτήτων θα πρέπει να προτείνεται η οργάνωση νέων διατμηματικών πτυχίων
και νέων Τμημάτων, που να αντιστοιχούν βεβαίως σε επιστήμες και όχι σε
γνωστικά πεδία πρόωρης επαγγελματικής εξειδίκευσης. Και αυτό είναι στοιχειώδης
όρος για να μην εκπέσουν τα Πανεπιστήμια σε Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης.

Το φαινόμενο όμως της έκρηξης της προσφοράς νέων Τμημάτων στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση είναι δυστυχώς γενικότερο και δεν αφορά μόνο τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ. Δεν
είναι μόνο τα ανεξέλεγκτα, από πλευράς Πολιτείας, Εργαστήρια Ελευθέρων
Σπουδών, που διαφημίζονται παρανόμως ως «πανεπιστήμια», συνεργαζόμενα με ξένα
ιδρύματα προσφέροντας «πανεπιστημιακές σπουδές». Είναι κυρίως το έντονο
ενδιαφέρον για ίδρυση νέων Πανεπιστημίων που εκδηλώνουν πληθώρα φορέων
(Εκκλησία, νομαρχίες, κ.ά.) ιδιαίτερα μετά την κρίση (επεξεργασία Π.Δ.) του Ε’
Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία αφήνει ανοικτό το πεδίο της
ίδρυσης Πανεπιστημίων από Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (έπειτα από νόμο).
Ωστόσο, θα πρέπει να ασχοληθούμε κυρίως με την αναβάθμιση του δημοσίου
Πανεπιστημίου, καθώς και με τις προϋποθέσεις ελέγχου της υπάρχουσας
κερδοσκοπικής αγοράς των Εργαστηρίων Ελευθέρων Σπουδών.

Πρωτίστως όμως θα πρέπει να τεθεί το ερώτημα «τι είναι Πανεπιστήμιο»,
προκειμένου να ορίσουμε τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας νέων Πανεπιστημίων.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.