ΣΗΜΑΤΑ

… ζουν οι Ρώσοι αυτόν τον καιρό πολλά έχουν λεχθεί και γραφεί, αλλά
ορισμένες απορίες παραμένουν. Αν στ’ αλήθεια πεινούν τόσο, γιατί δεν
διαμαρτύρονται επιτέλους; Τι θα ‘πρεπε να γίνει για να ορθοποδήσει αυτή η
χώρα; Και ούτω καθ’ εξής. Ένα ρεπορτάζ της «Ιντηπέντεντ» περιγράφει μια μέση
οικογένεια συνταξιούχων. Ο Ιβάν Αντρέγιεφ είναι 60 χρόνων. Η σύνταξή του μαζί
με της γυναίκας του είναι λιγότερο από 20.000 δραχμές τον μήνα. Ποσό αστείο,
αλλά και αυτό σπανίως έρχεται. Το κράτος τούς χρωστά πολλά μηνιάτικα. Έτσι ο
Ιβάν δουλεύει πάλι, παράνομα ­ σε βενζινάδικο. Οι υπάλληλοι εκεί κλέβουν
αβέρτα βενζίνη την ώρα της εκφόρτωσης, την πουλούν ιδιωτικά και τη
δικαιολογούν ως «απώλεια». Ουδείς νοιάζεται.

… και επισκευές σε Ι.Χ. στο συνεργείο του (κρατικού) βενζινάδικου και
τσεπώνουν την αμοιβή, χωρίς φυσικά να δίνουν απόδειξη. Στην αυλή του σπιτιού
του, ο Ιβάν έχει φυτέψει λαχανικά. Τα αποκαλεί «η σωτηρία μας». Όταν έχουν
χρόνο, οι Αντρέγιεφ πηγαίνουν στο δάσος και μαζεύουν άγρια χόρτα και
μανιτάρια. (Την τέχνη, για να πούμε την αλήθεια, τη γνώριζαν από τη σοβιετική
εποχή). Όταν σφίξει πολύ η πείνα, υπάρχει τώρα και μια άλλη τέχνη: Μαζεύεις
μπουκάλια απ’ τα σκουπίδια και τα δίνεις «επιστροφή» στο σουπερμάρκετ. Το
ζεύγος θεωρεί ότι έχει τύχη βουνό: «Τουλάχιστον είμαστε γεροί και έχουμε
στέγη». Αλλοίμονο από τους φτωχούς, λένε συχνά. Η στωικότητα των Ρώσων μπροστά
σ’ όλα αυτά δεν είναι και τόσο ανεξήγητη. Δεν είναι αλήθεια άλλωστε ότι δεν
διαμαρτύρονται. Δεν κάνουν και τίποτα άλλο. Αν κοιτάξει κανείς τις ρωσικές
εφημερίδες αυτών των ημερών, είναι ένα ατέλειωτο κατηγορώ ­ και μια ελεγεία,
από την αρχή ως το τέλος.

… λοιπόν υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η εξέγερση. Αλλά στην ιστορία δεν
έχουν γίνει εξεγέρσεις χωρίς αρχηγό. Και πρόσωπο που να θέλει να παίξει τέτοιο
ρόλο, μέχρι στιγμής, δεν έχει φανεί. Ο εξεγερμένος, επίσης, θα ‘πρεπε κατά
κανόνα να προσβλέπει σε κάποιο παράδεισο. Τι να ονειρευτεί ο Ρώσος; Αφού
υπέφερε στον κομμουνισμό, στενάζει τώρα στη μαφιοκρατία. Η νοσταλγία αυξάνει
ραγδαία, γράφει η «Μοντ». Σε ερώτημα του ινστιτούτου ΒΤΣΙΟΜ, «Πιστεύετε ότι οι
Σοβιετικοί ηγέτες ήταν πιο κοντά στον λαό απ’ ό,τι οι σημερινοί;», τα Ναι ήταν
36%, τα Όχι 2%. Στο ερώτημα πότε οι κρατικοί θεσμοί λειτουργούσαν καλύτερα, το
16% απάντησε «επί κομμουνισμού», το 2% απάντησε «τώρα».

… ποσοστό όμως, καθώς δείχνουν οι αριθμοί, μένει σιωπηλό. Δεν ξέρει τι να
πει, πού ν’ ακουμπήσει. Και πολλοί το βλέπουν, πιστεύει η «Μοντ», ότι ακόμη
και σήμερα στη Ρωσία «όλα ή σχεδόν όλα παραμένουν σοβιετικά ή ημι-σοβιετικά».
Οι ιθύνοντες είναι παλαιά κομματικά στελέχη που κουβαλούν όλες τις έμμονες
ιδέες τους: «Ο Τσερνομύρντιν που ρήμαξε την οικονομία, ο Λουσκώφ με οράματα
μεγαλείου, ο Ζιουγκάνωφ με τον αντισημιτισμό του, ο Λέμπεντ, ο Ρώσος
Βοναπάρτης». Και κορυφαίος ο Γιέλτσιν, ο οποίος, ως νέο πολιτικό απολίθωμα,
«δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τον Μπρέζνιεφ και τα άλλα παλαιά γερόντια του
Κρεμλίνου». Δεν είναι παράξενο λοιπόν, μέσα σ’ αυτό το κλίμα, που το «Κόμμα
Εθνικής Ενότητας» του καρατέκα Αλεξάντρ Μπαρκάσωφ έχει γίνει καθαρά
νεοναζιστικό (φωτ). Ή που ο διορισμός του Ευγένη Πριμακώφ, άλλοτε αρχηγού της
σοβιετικής κατασκοπείας, επιτρέπει μεν κάποιες ελπίδες για προσωρινή εκτόνωση
της κρίσης αλλά δεν ενθουσίασε κανένα στη Μόσχα.