Δεν αντέχουν τη… συνύπαρξη με τις αρκούδες

Για μια ακόμη φορά οι κάτοικοι έξι κοινοτήτων στους πρόποδες της Πίνδου
βρίσκονται σε απόγνωση. Οι αρκούδες, ο αριθμός των οποίων αυξήθηκε τα
τελευταία χρόνια, καταστρέφουν καλλιέργειες, μελίσσια, δέντρα. Οι αποζημιώσεις
που δίνονται δεν αρκούν, με αποτέλεσμα όσοι ζουν εκεί να δίνουν μάχη νύχτα –
μέρα για να προστατεύσουν την περιουσία τους.

Στήνουν καρτέρι ­ δυστυχώς, σε ένα από αυτά, κάτοικος σκότωσε από λάθος τον
αδελφό του πριν από λίγες ημέρες ­, βάζουν ηλεκτροφόρα σύρματα, ξαγρυπνούν
φωνάζοντας, ανάβουν λάμπες και σε ορισμένες περιπτώσεις αφήνουν ένα ραδιόφωνο
ανοικτό να παίζει. Αγανακτούν συχνά καθώς βλέπουν ότι είναι τα θύματα μιας
κατάστασης. Η περιοχή προστατεύεται, με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο πληθυσμός της
αρκούδας. Οι ίδιοι όμως, όπως λένε, δεν «βρίσκουν στήριγμα πουθενά». «Ή θα
φύγουμε ή θα μας προστατεύσουν και εμάς. Καλά τα αγρίμια, αλλά κάποιοι θα
πρέπει να σκεφθούν ότι όσο μας βλάπτουν τόσο βλάπτεται και το περιβάλλον. Από
όπου έφυγε ο άνθρωπος, χάθηκαν τα πάντα», λένε…

Όμως, από την άλλη πλευρά οι υπεύθυνοι του προγράμματος «Αρκτούρος»
πιστεύουν ότι δίνονται αποζημιώσεις και ότι η συνύπαρξη ανθρώπου και αρκούδας
είναι εφικτή.

Το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με τις αρκούδες είναι το καθημερινό θέμα συζήτησης για τους κατοίκους της Χρυσομηλιάς . Με ηλεκτροφόρα καλώδια οι μελισσοκόμοι της περιοχής προσπαθούν να προστατεύσουν την περιουσία τους. Είναι ένα από τα μέτρα που προτείνουν οι υπεύθυνοι του προγράμματος «Αρκτούρος»

ΗΤΑΝ ΑΡΓΑ. Από ένα χωράφι, που ήταν σπαρμένο με καλαμπόκι, στους πρόποδες της
Πίνδου ακούγονταν ειδήσεις! Κάπου υπήρχε ένα ραδιόφωνο και έπαιζε. Άνθρωπος
πουθενά. Απλώς ήταν ένα από τα τεχνάσματα που εφαρμόζουν οι κάτοικοι της
περιοχής για να τρομάξουν τις αρκούδες που κάθε καλοκαίρι αναστατώνουν όλες
τις γύρω κοινότητες. Και δεν περιορίζονται εδώ. Απλώνουν ρούχα, βάζουν φώτα,
τοποθετούν τσίγκους, χρησιμοποιούν ηλεκτροφόρα σύρματα. Οι πιο τολμηροί
παίρνουν από ένα όπλο και στήνουν καρτέρι. Μόνο που αυτό αποδείχθηκε πολύ
επικίνδυνο για τους ίδιους. Οι αρκούδες ­ πολλοί λένε ότι είναι περισσότερες
από 30 ­ αυτή την περίοδο κατεβαίνουν από τα βουνά και καταστρέφουν στο
πέρασμά τους σπαρτά, οπωροφόρα δένδρα, μελίσσια.

Στις Κοινότητες Χρυσομηλιάς, Παλιοχωρίου, Αηδώνας, Καλογριανής, Γλυκομηλιάς
και Κλεινού, στον δρόμο από την Καλαμπάκα προς το Περτούλι των Τρικάλων, τα
τελευταία χρόνια μικροί και μεγάλοι ζουν με την αγωνία. «Χθες κτύπησε στου
Σωτήρη». «Μα καλά, μέσα στα σπίτια θα μπει»; «Πέρασε τα ηλεκτροφόρα σύρματα
που είχε βάλει ο παπάς. Πρέπει να έχει και μικρό, είδα χνάρια στο ποτάμι». Οι
διάλογοι αυτοί είναι καθημερινοί στην Κοινότητα Χρυσομηλιάς. Γεωργοί,
κτηνοτρόφοι και υλοτόμοι, οι κάτοικοι εδώ αγανακτούν σαν βλέπουν τις
περιουσίες τους κατεστραμμένες.

ΚΑΙ ΝΕΚΡΟΣ

Βάιος Ξάνθης: «Η αρκούδα κατέστρεψε τα περισσότερα καλαμπόκια. Δεν θα χρειαστεί να θερίσω»

Ο κ. Βάιος Ξάνθης στην Κοινότητα της Καλογριανής μόλις έχει επιστρέψει από το
κτήμα του. Ήδη το μισό του καλαμπόκι έχει καταστραφεί. Έχει αρκετά ζώα, και
για μία ακόμη φορά θα αναγκαστεί να αγοράσει από το εμπόριο. Μετά το δυστύχημα
που έγινε στη Χρυσομηλιά, αδελφός σκότωσε τον αδελφό του στο καρτέρι,
αποφεύγει να πηγαίνει νύχτα στα χωράφια του. «Κοίτα τώρα τι έχουμε πάθει
εμείς. Δεν κυκλοφορούμε. Δεν τολμάμε να σταματήσουμε έξω από ένα κτήμα, να
κόψουμε ένα καλαμπόκι. Υπάρχει τέτοιος πανικός που μπορεί να μας πυροβολήσει
κάποιος. Έχει αλλάξει η ζωή μας. Όσο για τις καταστροφές, άσε καλύτερα. Εγώ,
φέτος, δεν θα μπω στον κόπο να θερίσω».

Πολλοί είναι αυτοί που το λένε αυτό. Και ήδη έχουν καταθέσει αιτήσεις για
αποζημιώσεις. «Ό, τι και να λέμε, οι αποζημιώσεις δεν καλύπτουν. Όταν σου
καταστρέφει τα μελίσσια και πάρεις 19.000 δραχμές για κάθε κυψέλη, αυτό δεν
είναι αποζημίωση. Παιδεύεσαι μήνες ολόκληρους και στο τέλος δεν εισπράττεις
τίποτε. Αυτό είναι ό,τι χειρότερο για μας εδώ. Έχουμε από τη μια τ’ αγρίμια
και από την άλλη την εγκατάλειψη», λέει ο κ. Γιώργος Ταστής.

ΕΙΝΑΙ ΚΡΙΜΑ

Περίπου 3.500 άνθρωποι επιμένουν να ζουν εδώ, οι περισσότεροι στη Χρυσομηλιά,
μεταξύ των οποίων πάρα πολλοί νέοι, οι οποίοι είναι πιο ψύχραιμοι. «Εμείς δεν
λέμε να καταστραφεί η αρκούδα ή να την διώξουμε από εδώ. Ούτε θέλουμε να την
εξοντώσουμε. Όλα χρειάζονται. Όμως είναι κρίμα να φύγουμε εμείς. Και πώς να
μείνουμε. Σπέρνουμε, δεν θερίζουμε. Τα μεγάλα ζώα δεν τα αφήνουμε ελεύθερα. Τα
δένδρα (καρυδιές, μηλιές) τα βρίσκουμε σπασμένα. Και έρχονται εκ των υστέρων
οι οικολογικές οργανώσεις και μιλούν για κρίκους της αλυσίδας της φύσης. Όλοι
μιλούν εκ του ασφαλούς. Από τα γραφεία. Δεν έχουν καταλάβει ότι η συνύπαρξη
είναι δύσκολη».

Ανάβουν φώτα και αφήνουν ένα ραδιόφωνο ανοιχτό ώστε να τρομάζουν τις αρκούδες. Μετά το δυστύχημα, που ο ένας αδελφός σκότωσε τον άλλο, αποφεύγουν να στήνουν καρτέρι

Οι καταστροφές που προκαλούν οι αρκούδες έχουν φέρει τους κατοίκους
αντιμέτωπους με τις οικολογικές οργανώσεις. Και δεν είναι λίγες οι φορές που
γενικεύουν το πρόβλημα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι έχουν αφεθεί στα βουνά
αγριόσκυλα, φίδια με μεγάλα κεφάλια (μάλιστα, ένας δάσκαλος έλεγε πολύ σοβαρά
ότι κάποιος είδε ένα φίδι σε μια περιοχή όπου πήγαιναν τα παιδιά εκδρομή και
πλέον σταμάτησαν), λύκους και φυσικά αρκούδες. Πολλά είναι υπερβολές, αλλά
ό,τι και να ακουστεί στην περιοχή γίνεται γρήγορα πιστευτό και κυκλοφορεί αμέσως.

Έτσι, εκεί στην Πίνδο μύθοι και πραγματικότητα συγχέονται. Αυξάνονται οι φόβοι
και η απογοήτευση, καθώς οι αποζημιώσεις παραμένουν μικρές και καθυστερούν.
Παράλληλα, όμως, αυξάνεται και η αγανάκτηση, αφού κανείς δεν μπορεί να τους
προσφέρει λύση. Από τη μια τους λένε ότι πρέπει η αρκούδα να προστατευθεί. Και
αυτοί συμφωνούν, χωρίς όμως να τους λένε ποιος θα προστατεύσει τους ίδιους…

ΜΕΤΑΞΥ Καλαμπάκας και Περτουλίου βρίσκονται οι έξι κοινότητες που ζουν με τον
εφιάλτη της αρκούδας. Είναι αγροτοκτηνοτροφικές περιοχές που βρίσκονται στους
πρόποδες της Πίνδου και στις οποίες έχει σημειωθεί σημαντική μείωση του
πληθυσμού. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι ηλικιωμένοι, εκτός από το χωριό
Χρυσομηλιά, όπου ακόμη υπάρχουν αρκετοί νέοι. Οι δρόμοι είναι άθλιοι, ενώ η
συγκοινωνία δεν εξυπηρετεί κανέναν..

Οι περισσότεροι κάτοικοι φοβούνται τη συνένωση των κοινοτήτων, όμως δεν είναι
λίγοι αυτοί που ελπίζουν ότι μπορεί να γίνει κάτι καλύτερο και να στηριχθούν
και στον τουρισμό, όπως γίνεται και με τις άλλες περιοχές κοντά στο Περτούλι.
Για παράδειγμα, η δημιουργία ενός χιονοδρομικού κέντρου στην κορυφή της
Μαρόσας μπορεί να αλλάξει πολλά. Ήδη υπάρχει ενδιαφέρον και τα σχέδια μιλούν
για ένα από τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια.

Επειδή η υλοτομία είναι μία από τις βασικές πηγές εσόδων, οι κάτοικοι εκτιμούν
ότι έφθασε ο καιρός να ξεκαθαριστεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς των δασών, όπου
μοναστήρια και ιδιώτες φέρονται ως ιδιοκτήτες. Παράλληλα όμως για όσους ζουν
εκεί αναγκαία είναι βασικά έργα υποδομής, όπως καλό οδικό δίκτυο ώστε να είναι
δυνατή η επικοινωνία μεταξύ των κοινοτήτων και επαρκές σύστημα ύδρευσης (είναι
γεγονός ότι τους καλοκαιρινούς μήνες η Χρυσομηλιά αντιμετωπίζει πρόβλημα
ύδρευσης λόγω αύξησης του πληθυσμού).

Όμως όσο συνεχίσουν να ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία αυτό που
θέλουν είναι προστασία. Εδώ δεν υπάρχουν ακαλλιέργητες εκτάσεις. Όλοι
εργάζονται. Δεν είναι τυχαίο ότι στην περιοχή δεν απασχολείται κανένας
Αλβανός, σε αντίθεση με άλλα χωριά του νομού.

«ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ»

Η σπασμένη κερήθρα είναι ό,τι απέμεινε από την κυψέλη. Ο 14χρονος Αποστόλης ήταν από τους πρώτους που είδε την καταστροφή

«ΠΡΕΠΕΙ να γίνει κατανοητό σε όλους ότι εμείς ουδέποτε ελευθερώσαμε αρκούδες ή
λύκους ή οτιδήποτε άλλο. Όλα όσα ακούγονται δεν έχουν βάση. Ο πληθυσμός
αυξήθηκε, αυτό είναι όλο και οι κάτοικοι της περιοχής θα πρέπει να κατανοήσουν
ότι και η αρκούδα είναι ένας από τους κρίκους της αλυσίδας της φύσης». Ο
διευθυντής του Προγράμματος «Αρκτούρος» κ. Γιώργος Αναστασόπουλος διευκρινίζει
ότι οι αρκούδες δεν μεταφέρθηκαν από αλλού στην περιοχή. Αναγνωρίζει το
πρόβλημα που υπάρχει, θεωρεί όμως υπερβολικό τον θόρυβο.

«Δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι υπάρχουν ζημιές, όμως αυτές αποζημιώνονται από
τον ΕΛΓΑ, ο οποίος έπειτα από δική μας παρέμβαση συμπεριέλαβε στα προγράμματα
και αυτές τις καταστροφές. Όμως πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι αποζημιώσεις
δίνονται στο τέλος της περιόδου και αφού καταγραφούν οι ζημιές», λέει ο κ.
Αναστασόπουλος σχετικά με τις καλλιέργειες.

Για τα μελίσσια, πέραν της καταγραφής και της αποζημίωσης, από το πρόγραμμα
«Αρκτούρος» έχουν επιδοτηθεί οι παραγωγοί για περιφράξεις με ηλεκτροφόρα
καλώδια, όμως, όπως λέει ο κ. Αναστασόπουλος, και οι ίδιοι οι παραγωγοί
μπορούν μόνοι τους να τοποθετήσουν τέτοιες περιφράξεις, το κόστος των οποίων
δεν ξεπερνά τις 140.000 δραχμές. Παράλληλα, για να περιοριστούν οι επιπτώσεις,
μέσω του «Αρκτούρος» διατίθενται στους κτηνοτρόφους τσοπανόσκυλα, ενώ έχει
αρχίσει ένα πρόγραμμα φύτευσης άγριων οπωροφόρων δέντρων ώστε οι αρκούδες να
βρίσκουν τροφή στα βουνά και να μην κατεβαίνουν σε κατοικημένες περιοχές…

Η σπασμένη κερήθρα είναι ό,τι απέμεινε από την κυψέλη. Ο 14χρονος Αποστόλης
ήταν από τους πρώτους που είδε την καταστροφή

Τα ίχνη της αρκούδας είναι εμφανή σε πολλά σημεία στη Χρυσομηλιά και την Καλογριανή. Και μάλιστα πολύ κοντά σε κατοικημένες περιοχές

Ο ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ είναι 14 χρόνων. Ζει με τους δικούς του λίγο έξω από την κοινότητα
Χρυσομηλιάς. Το καλοκαίρι, όπως όλα τα παιδιά εδώ, ασχολείται και με τις
«δουλειές του σπιτιού». Φοβάται την αρκούδα, αλλά πηγαίνει συχνά με τον πατέρα
του στα χωράφια. Μόνος του δεν θα πήγαινε ποτέ. Φοβάται λέει την αρκούδα που
αν σηκωθεί στα δυο της πόδια είναι δυο φορές σαν αυτόν.

Πρόθυμος, με το ποδήλατό του σε οδηγεί στα χνάρια που έχει αφήσει η αρκούδα.
Τα δείχνει με τα χέρια του. Ψάχνει μέσα στο χωράφι και βρίσκει το μέρος όπου
κάθησε και έφαγε τα καλαμπόκια. Είναι εκεί που πριν από λίγες ημέρες δύο
αδέλφια είχαν πάει για να στήσουν καρτέρι. Δεν συνεννοήθηκαν καλά και μέσα στη
νύχτα από λάθος ο ένας πυροβόλησε τον άλλον. Βαρύ το πένθος για την
Χρυσομηλιά. «Καταστράφηκαν δύο οικογένειες», λέει ο Αποστόλης. Και αξίζει για
λίγα καλαμπόκια να χάσει κάποιος τη ζωή του; Ο νεαρός μαθητής δεν δυσκολεύεται
να απαντήσει: «Δεν καταστρέφει λίγα. Τα δύο τρίτα καταστρέφονται. Και εμείς
εδώ κουραζόμαστε πολύ για να τα φτιάξουμε». Δρασκελίζει γρήγορα κάτι χόρτα και
φτάνει σε κάτι μελίσσια. Εκεί ο ιδιοκτήτης είχε τοποθετήσει ηλεκτροφόρα
καλώδια. Η αρκούδα κατέστρεψε ένα τμήμα και έφτασε ως τις κυψέλες.

«Η αρκούδα είναι έξυπνο ζώο. Σηκώνει τις κυψέλες και αν έχουν βάρος κάθεται
στη γωνία και τρώει το μέλι. Έτσι κάνει. Μαζεύει καλαμπόκια. Μαζεύει καρύδια ή
μήλα και τα τρώει σαν άνθρωπος». Ο Αποστόλης δυσκολεύεται να καταλάβει πώς ένα
μεγάλο ζώο συμπεριφέρεται «σαν άνθρωπος». Όχι όμως και οι μεγαλύτεροι που
πλέον έχουν μάθει τη συμπεριφορά τους. Κάθονται με τις ώρες στο καφενείο και
περιγράφουν πώς «κτυπά το ζώο». Κάπου το θαυμάζουν, αλλά στο βάθος το
φοβούνται ακόμη και οι πιο παλιοί που πέρασαν τη ζωή τους στα βουνά.