ΣΗΜΑΤΑ

… η 30ετηρίδα της τσεχικής Άνοιξης ­ και των τανκς. Πουθενά μεγάλες
εκδηλώσεις, ούτε καν στην Τσεχία. Ο δε Χάβελ, το μόνο που βρήκε να πει για τα
γεγονότα του 1968 είναι ότι υπήρξαν «αξιοσημείωτα». Πώς τόση σιγή; «Για τον
απλούστατο λόγο ότι, από το 1989 και μετά, όταν μιλάμε για κομμουνιστική
Τσεχοσλοβακία, εστιάζουμε στην περίοδο του τρόμου, από το 1949 ως την
αποσταλινοποίηση ­ λέει ο συγγραφέας Αντονίν Λημ. ­ Με τέτοια οπτική, η Άνοιξη
συμπυκνώνεται και αυτή σε αναμέτρηση, απλώς, κάποιων τάσεων μέσα στο κόμμα».
Δεν ήταν δηλαδή κοσμοϊστορικό γεγονός; Σεισμός, όπως λέγαμε; Περίεργη
αυτοσυγκράτηση εμφανίζουν οι Τσέχοι. Ακόμη και παλιοί αγωνιστές όπως ο Χάβελ ή
ο Λημ ­ που τότε διηύθυνε το τολμηρό «Λιτεράρνυ Νόβινυ», το περιοδικό της
Ένωσης Συγγραφέων, το οποίο είχε 1.000.000 αναγνώστες, πράγμα ασύλληπτο για
ειδικό έντυπο, σ’ ένα πληθυσμό 15.000.000.

… μέρες πυρετού, φυσικά. Αλλά γελά κανείς σήμερα, όταν αναλογίζεται τι ήταν
τότε «τρομερό» και τι δεδομένο. Ήδη το 1967, αφηγείται ο Λημ στο «Νουβέλ
Ομπσερβατέρ», η ένταση ήταν τόση ώστε κανένας δεν μπορούσε να βάλει χαλινό
στους συγγραφείς. Είχαν φαγωθεί να κάνουν δημοσία ανάγνωση της επιστολής που
είχε στείλει ο Σολζενίτσυν στην Ένωση Σοβιετικών Συγγραφέων. Το έκαναν. «Ε,
εκείνη η συνεδρίαση ήταν σεισμός». Και ο Ντούμπτσεκ; Τι επιδίωκε ο ατυχής
αυτός ιδεαλιστής ­ να ρίξει τον κομμουνισμό ή να τον σώσει; «Κατά βάθος ­ λέει
ο Λημ ­ ήθελε να τον σώσει. Όχι όμως με τη μορφή που είχε τότε το καθεστώς. Ο
Ντούμπτσεκ ήταν κομμουνιστής μεταρρυθμιστής. Πεπεισμένος ότι το σύστημα
επιδεχόταν εκδημοκρατισμό».

… αντιφατική, λέει ο Λημ. Όπως πολλές μεγάλες μορφές της Μεσευρώπης, είχε
και εκείνος θρησκευτικές καταβολές. Ήταν δεμένος με την Εκκλησία. «Καθολικός,
μήπως, δεν ίδρυσε τον Προτεσταντισμό; Και τον Χριστιανισμό Εβραίος;» Μόνο που
βιάστηκε λιγάκι ο Αλεξάντρ Ντούμπτσεκ ­ ή γελάστηκε. Στις 3 Αυγούστου, στην
Μπρατισλάβα, ήταν όλοι εκεί: Ο Βάλτερ Ούλμπριχτ, ο Γιάνος Καντάρ, ο Λεονίντ
Μπρέζνιεφ. Απέναντί τους, ο πυρέσσων, λεπτοκαμωμένος οικοδεσπότης τους έπλεε
μέσα στο σακκάκι του και την ανταρσία. Ήταν το ανθρωπάκι που τα είχε βάλει με
το Υπερ-σύστημα. Και όμως. Φάνηκε να του δίνουν τράτο. Στο τέλος της σεάνς, το
τρομερό κουαρτέτο βάδισε ως το μνημείο των πεσόντων. Κατέθεσαν τους στεφάνους
στην «άσβεστη φλόγα» και έπειτα κάθησαν και ήπιαν: στην υγειά «της
Τσεχοσλοβακίας, που προωθεί τη δημοκρατική εμπειρία της εντός του Συμφώνου της Βαρσοβίας».

… μπερδεύτηκε μ’ εκείνες τις προπόσεις. Πήγε στην Πράγα και συγχάρηκε τον
Ντούμπτσεκ, περίπου ως νεοσύλλεκτο στο κλαμπ των «αιρετικών». (Πήγε και ο
καημένος ο Τσαουσέσκου). Στις 19 Αυγούστου, οι ερπύστριες των σοβιετικών τανκς
βροντούσαν στη γη του Αγίου Βεγκεσλάου και χαράκωναν τα λιθόστρωτα της Πράγας,
στην κεφαλή μιας στρατιάς που έφτασε τελικά τους 650.000 άντρες. Στις 21, η
Κατοχή ήταν πλήρης. Στις 22, σαν σήμερα, η Πράγα, όλη η Ευρώπη, πλην της
χουντικής Αθήνας και όλων των Δυτικών ΚΚ (κανένα δεν έκοψε τις σχέσεις με τη
Μόσχα), ξεσπούσε σε πορείες, συγκεντρώσεις και ψηφίσματα ενάντια στο
σιδηρόφραχτο θράσος. Όσο για το ανθρωπάκι και όλη την Κεντρική Επιτροπή του,
τους άρπαξαν τη νύχτα, τους φόρεσαν χειροπέδες (!) και μέσα από εφιαλτικές
διαδρομές στη μισή Ευρώπη, τους προσήγαγαν ενώπιον του Μπρέζνιεφ, για απολογία.