ΣΗΜΑΤΑ

… νωρίς για να σωθεί η Ρωσία; Κοντεύει δεκαετία από τη μεγάλη αλλαγή και η
χώρα παραμένει στο χάος. Ή μήπως είναι αργά; Στη Μόσχα κυκλοφορούν πάλι
ανησυχητικά σενάρια. Υπάρχουν και στο «Τρανζίσιον», το ανατολικοευρωπαϊκό
περιοδικό του Τζωρτζ Σόρος. Κοινός παρονομαστής όλων των αναλύσεων: η
διαπίστωση της πλήρους έλλειψης πολιτικών που να είναι και έντιμοι και ικανοί.
Γερμανοί και Αμερικανοί διπλωμάτες, ξένοι ανταποκριτές αλλά και τραπεζίτες και
μάνατζερ πολυεθνικών χτενίζουν τη Ρωσία αναζητώντας κάποιον που θα μπορούσε
ανεκτά να διαδεχτεί τον Γιέλτσιν. Τίποτα. Ούτε καν μωροφιλόδοξοι δεν υπάρχουν.
Ακόμα και οι κομμουνιστές του Γεννάντυ Ζιουγκάνωφ ­ πρώτο κόμμα στη Δούμα ­
μόλις δουν τον Γιέλτσιν να απειλείται, ψηφίζουν ευτάκτως τα νομοσχέδιά του ή
τα ανέχονται απέχοντας.

… λοιπόν να κοιμάται ήσυχος. Άλλωστε, τα δύο επικρατέστερα σενάρια ανατροπής
του δεν έχουν καν την ευαρέσκεια της Δύσης. Το ένα προβλέπει κάποιον «από
μηχανής θεό» που, με ευρείες, έκτακτες εξουσίες, θα βάλει υποτίθεται τάξη σε
όλα. (Το σενάριο φωτογραφίζει τον στρατηγό Αλεξάντρ Λέμπεντ, σήμερα
περιφερειάρχη στη Σιβηρία). Το δεύτερο είναι η επιστροφή στον οικονομικό
συγκεντρωτισμό και στα πεντάχρονα πλάνα. Βασικό ελάττωμα και των δύο:
Προϋποθέτουν υψηλό βαθμό πολιτικού καταναγκασμού. Θα ακύρωναν και το γλίσχρο
κέρδος από την πτώση του κομμουνισμού: ως προς την ελευθερία της έκφρασης,
δηλαδή, και τη δρομολόγηση δημοκρατικών θεσμών. Επίσης, κανένα σενάριο δεν
εγγυάται το ξερίζωμα της μαφίας ­ ήδη θρονιασμένης σε όλα τα κέντρα εξουσίας.

… σοβιετολόγοι, που φοβούνταν ότι με τις αλλαγές θα έμεναν χωρίς δουλειά,
ανακαλύπτουν ότι έχουν μπροστά τους νέα αινίγματα μέσα στο μυστήριο που
λέγεται Ρωσία. Έτσι, με μικρή αλλαγή του τίτλου τους σε «ρωσολόγους»,
διατηρούν πλήρη απασχόληση. Το μεγαλύτερο αίνιγμα είναι φυσικά η φτώχεια της
πολιτικής σκηνής γύρω από το Κρεμλίνο. Και καλά ο καπιταλισμός, λένε
ορισμένοι, αλλά ο κομμουνισμός; Τα 70 χρόνια που έζησε η χώρα στη σκιά του
Λένιν και των διαδόχων του ήταν άραγε λίγα για να παραχθεί το είδος εκείνο των
ανθρώπων που με πολιτική ικανότητα, ευθυκρισία και εντιμότητα θα μπορούσαν ν’
αρπάξουν το πηδάλιο και να τη βγάλουν από την κρίση; Ή μήπως, αντίθετα, ήταν
πολλά; Ποιες άραγε πρακτικές και νοοτροπίες, ποια έλλειψη φραγμών και αρχών,
εξέθρεψε τόση διαφθορά, από την κορυφή της ρωσικής κοινωνίας ως τη βάση; Διότι
βέβαια οι μαφιόζοι δεν είναι «γόνος». Χρόνια και χρόνια μεγάλωναν στο
ενυδρείο. Δεν είναι παιδιά δέκα ετών. Είναι άντρες στα σαράντα και πενήντα και εξήντα.

… πρώην «Ανατολικές» ­ Τσεχία, Πολωνία, Ουγγαρία κλπ. ­ η οικονομική και
κοινωνική ζωή δεν είναι αυτό το ρημαδιό της Ρωσίας. Υπάρχει και εκεί ολίγη
μαφία, έγιναν και εκεί άγριες ιδιωτικοποιήσεις, αλλά ούτε η πείνα ούτε η
ακυβερνησία έφτασαν ποτέ τα ρωσικά επίπεδα. Έστω αδέξια, έστω υποτυπωδώς,
κάποιοι θεσμοί λειτουργούν. Ένα μίνιμουμ εμπιστοσύνης στο κράτος υπάρχει. Να
φταίνε άραγε ­ στους Ρώσους ­ οι τρεις επί πλέον δεκαετίες κομμουνισμού, που
κατέστρεψαν εκ θεμελίων κάθε έννοια άμιλλας και ατομικής ευθύνης; Μήπως είναι
θέμα θρησκείας ­ η Δυτική Εκκλησία αντιστάθηκε επιτυχέστερα ίσως στη διαφθορά
απ’ ό,τι η Ανατολική; (Διότι παρατηρείται και τέτοια, «γεωθρησκευτική»
διαφοροποίηση). Ή μήπως είναι απλά θέμα παράδοσης, κουλτούρας, συνθηκών –
τύχης; Όλο ερωτήματα…