ΣΗΜΑΤΑ

… χρόνια, ο Αμερικανός οικονομολόγος Πωλ Κρούγκμαν έγραφε ότι η εργασία και
τα κεφάλαια στην Ασία παραήταν φτηνά. Αυτό, είπε, σύντομα θα ανέτρεπε τη
διεθνή οικονομική ισορροπία. Έτσι κι έγινε. Τώρα, όλοι εύχονται τώρα να μην
υποτιμήσει και η Κίνα το γιεν ­ και ξεφύγει η κρίση από κάθε έλεγχο. Ορισμένοι
οικονομολόγοι ανακαλύπτουν τελευταία ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των
οικουμενικών συνθηκών, οι οποίες επικρατούν πλέον στις αγορές. Η
παγκοσμιότητα, λένε, δημιουργεί ενότητα χώρου και χρόνου, αλλά όχι ευκρίνεια.
Όλα φαίνεται να χωρούν μέσα στην ψυχρή, ορθογώνια οθόνη ενός μόνιτορ. Ωστόσο,
δεν είναι πιο ερμηνεύσιμα απ’ ό,τι πριν. Βλέπεις τα πάντα, αλλά δεν φωτίζεσαι
πολύ περισσότερο απ’ ό,τι τότε που έβλεπες μόνο μερικά. Πώς αλλοιώς να
εξηγηθεί ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο θεωρούσε ώς τα μέσα του ’97 την
κορεατική και την ιαπωνική οικονομία τις υγιέστερες της Ασίας ­ και ύστερα
ξέσπασε η θύελλα;

… βλέπουν ένα μαύρο σύννεφο να καλύπτει τις διεθνείς χρηματιστηριακές
συναλλαγές. Την κατάσταση περιπλέκει η τεραστία αύξηση της διεθνούς
χρηματιστηριακής δραστηριότητας, ενώ οι «πραγματικές» συναλλαγές ­ σε
εμπορεύματα και υπηρεσίες ­ παραμένουν πολύ χαμηλότερες. Κεφάλαια επενδύονται
σε κεφάλαια και αυτά πάλι σε άλλα κεφάλαια. Περίπου 30 τρισεκατομμύρια
δολλάρια κυκλοφορούν όλο τον χρόνο μεταξύ Χρηματιστηρίων: μια πελώρια,
ταξιδιάρικη μάζα «αυτοδύναμου», κερδοσκοπικού χρήματος. Είναι δύσκολο, με
τέτοιους όρους, να κάνεις προβλέψεις, όπως και να έχεις πλήρη, σαφή εικόνα της
παγκόσμιας χρηματαγοράς ­ όσα κομπιούτερ και αν διαθέσεις. Στις αρχές του
έτους, ο αμερικανικός δείκτης «Standard and Poor» προφήτευε για τις 500
μεγάλες εταιρίες που καλύπτει, ένα μέσο όρο αύξησης κερδών γύρω στο 12,9% για
το δεύτερο τρίμηνο του ’98. Έπεσε έξω: η αύξηση ήταν μόλις 2%.

… συνάγεται απ’ όλα αυτά; Τι οδηγός του πρακτέου για τον κεφαλαιούχο, τον
επενδυτή, τον επιχειρηματία ­ ή και τον απλό ακόμη μικρομεσαίο; Τίποτα. Ν’
ακολουθεί, ίσως, μόνο το ένστικτό του και προ πάντων την απλή, την τετράγωνη
λογική. Στην Αμερική μιλούν ήδη για την ανάγκη διατύπωσης νέων κανόνων. Για τη
λεγόμενη «new economy», της οποίας το κύριο χαρακτηριστικό είναι ότι δεν
δέχεται τη θεωρία των «κύκλων». Υπό τις συνθήκες της παγκοσμιότητας, λέγεται,
οι οικονομικοί κύκλοι (ύφεση – ανάκαμψη – ανάπτυξη – κρίση – ύφεση κ.ο.κ.) θα
ατονήσουν. Μια μάλλον ευθύγραμμη πορεία, με κάποια ελαφρά ζικ ζάκ ­ και με
μερικές περιοδικές, αλλά προς το παρόν μη προβλέψιμες κρίσεις ­ θα αποτελεί
τον κανόνα στο μέλλον, κατά τους θιασώτες της «νέας οικονομίας». Χάνεται μ’
άλλα λόγια η «σιγουριά» των κύκλων. Μειώνεται, επίσης, η δυνατότητα για άγρια
κερδοσκοπία ­ εκτός αν τα παίζει κανείς όλα για όλα, αλλά με εξαιρετικά υψηλό ρίσκο.

… όμως ένας νέος κίνδυνος. Τής χωρίς κύκλους μεν και χωρίς κραχ, αλλά και
χωρίς καμμιά προειδοποίηση, εισόδου της οικονομίας ­ σε παγκόσμια πλέον
κλίμακα ­ σε μακρά και συνεχή καθοδική πορεία: Όπου ελάχιστοι θα συνεχίσουν να
πλουτίζουν, υπέρμετρα ίσως, ενώ οι πολλοί, από τους μικρομεσαίους μέχρι και
ορισμένους δεινοσαύρους, θα φθίνουν αργά και σταθερά και οι πιο αδύναμοι θα
απειλούνται με αφανισμό. Εξ ου και η ανάγκη, λένε οι «new economists», για νέα
διεθνή ναυαγοσωστικά όργανα που θα παρακολουθούν τις απανταχού παραμικρές
αλλαγές δεδομένων, και θα υποδεικνύουν δικλίδες ασφαλείας.