ΣΗΜΑΤΑ

… οι καλλιτέχνες και οι νεκροί, ως γνωστόν, δεν αποκαλούνται ποτέ «κύριοι».
Και ευλόγως. Είναι πρόσωπα εκτός προγράμματος, εκτός σειράς, πρόσωπα μάλιστα
υπό διαρκή αποτίμηση ­ ακόμα και οι νεκροί ­ πολύ περισσότερο απ’ ό,τι οι
διάσημοι ή οι ταπεινοί που κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Ο Φιντέλ Κάστρο ανήκει
θαρρείς και στις τρεις αυτές κατηγορίες. Είναι ήρωας του λαού του. Είναι
καλλιτέχνης της επανάστασης (σωστότερα δεξιοτέχνης, αφού ήδη κυβερνά σαράντα
χρόνια). Είναι και ξοφλημένος, στη συνείδηση ορισμένων: για την κλονισμένη του
υγεία, αν όχι για την πολιτική του. Στην Κούβα, γράφει ο Τζέραλντ Γκρηβς στην
αγγλική «Εξπρές», συζητούν συχνά τι θα επακολουθήσει αν λείψει ξαφνικά ο
Φιντέλ απ’ το προσκήνιο.

… του μέλλοντός τους πήραν οι κάτοικοι της Αβάνας πέρυσι, ένα πρωί που είχαν
κυκλοφορήσει επίμονες φήμες πως ο Κάστρο είχε πεθάνει. Ένας ανυπόμονος
Κουβανός άρπαξε ένα ρόπαλο, διέσχισε το κατώφλι του γείτονά του, και παρουσία
πολλών ατόμων τον σκότωσε με απανωτά χτυπήματα. Στους τρομαγμένους θεατές, και
αργότερα στο δικαστήριο, είπε σχεδόν αθώα: «Μου χρώσταγε δέκα δολλάρια, τι να
κάνω; Χωρίς Φιντέλ δεν υπάρχει νόμος». Το κράτος της ανομίας που έχει απλωθεί
σε χώρες όπως η Αλβανία, η Μολδαβία ή το Τατζικιστάν δεν είναι τίποτα μπροστά
σ’ αυτό που θα παρακολουθήσουμε να γίνεται στην Κούβα αν χαθεί απότομα ο
72χρονος δικτάτορας. Ακόμα και οι αντικαθεστωτικοί, όπως ο γνωστός Ελισάντρο
Σάντσες, που πέρασε πάνω από μια εξαετία στις φυλακές, ανησυχούν για τα μετά
τον Κάστρο.

… κέρδιζε την επανάσταση και γινόταν εξουσία, το 1959, ενσάρκωνε όλες τις
ελπίδες του λαού του για προκοπή, αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Πολλά κατάφερε,
άλλα όμως ­ η δημοκρατία, η ευημερία ­ δεν έφτασαν ποτέ στην Κούβα. Εντούτοις,
είχε τόσο τεράστιο, τόσο πανηγυρικό άλλοθι ο Φιντέλ ­ τη στάση των ΗΠΑ
απέναντί του, τις μηχανορραφίες ακόμη και των Κέννεντυ ­ που όχι μόνο τιμήθηκε
από τους συμπατριώτες του αλλά και έγινε παγκοσμίως σύμβολο της αντίστασης των
μικρών λαών απέναντι στα γεωπολιτικά μαμμούθ: ένας Περσέας ενώπιον της
Μέδουσας, ο μικρόσωμος Δαβίδ μπροστά στον Γολιάθ. Ο Σάντσες, που διευθύνει
(σχεδόν ανενόχλητος πλέον) την «Κουβανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και
Εθνικής Συμφιλίωσης», πιστεύει ότι αν χαθεί ο Φιντέλ «θα υπάρξει τέτοιο κενό
εξουσίας που μοιραία θ’ ακολουθήσει φοβερή αιματοχυσία… Η συνέχεια θα είναι
η επέμβαση του αμερικανικού στόλου». Τοποτηρητές, δοτή κυβέρνηση, νέο χάος…

… διπλωμάτες φαίνεται να συμμερίζονται την πρόβλεψη αυτή. Το σενάριο του
Σάντσες υιοθετείται και από τη βρεταννική πρεσβεία, που έχει ήδη έτοιμο σχέδιο
εκκένωσης για το προσωπικό της και για τους 100 Άγγλους της Αβάνας. Σύμφωνα με
ένα δεύτερο σενάριο, τον καστρισμό θα συνεχίσει ντε φάκτο ο Ραούλ, ο
μικρότερος αδελφός του Φιντέλ. Αλλά πολλοί Κουβανοί προβλέπουν ότι αυτό δεν θα
αποτρέψει το ξέσπασμα αγώνα για την εξουσία ανάμεσα στις φατρίες που έχουν
διαμορφωθεί. Οπότε, το χάος θ’ απλωθεί και πάλι, με επακόλουθο την επέμβαση
του στόλου κ.λπ. κ.λπ. Πίσω απ’ όλα αυτά, γράφει ο Γκρηβς, διαφαίνεται μια
θλιβερή αλήθεια. Ότι ακόμη και σήμερα, παραμονές του 2000, οι ΗΠΑ ζουν με
κώδικες πολιτικής σκέψης του ’60. Και ότι, κατά ένα περίεργο τρόπο, η
Ουάσινγκτον φοβάται την Αβάνα περισσότερο απ’ όσο η Αβάνα την Ουάσινγκτον.