ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τω αγνώστω εμπρηστή

Κάθε χρόνο, τόσα χρόνια τώρα, το ελληνικό καλοκαίρι έχει τον ίδιον πάντα,
μόνιμο, μεγάλο πρωταγωνιστή: τον άγνωστο εμπρηστή.

Τον φανταζόμασταν κάποτε «σταγονίδιο» μαυροφορεμένο, νοσταλγό της 4ης
Αυγούστου, να καίει τα δημοκρατικά δάση με τη φωτιά που έψηνε το πουλί της
χούντας. Αργότερα, φεσοφόρο πράκτορα της τουρκικής ΜΙΤ, «γκρίζο λύκο», που
επιβουλεύεται τη δασική μας ακεραιότητα. Κατά καιρούς, ασυνείδητο καπνιστή,
απρόσεκτο βοσκό, μαφιόζο, Αλβανό, σκοτεινό εγκληματία, καταπατητή καμένης γης.
Πολύ σπάνια υποψιαζόμαστε πως το πρόσωπο του εμπρηστή είναι ένα πρόσωπο που
μας μοιάζει. Το πρόσωπο ενός κληρονόμου, που θέλει να καθαρίσει την κληρονομιά
του από τη σκιά μιας διεκδίκησης του Δημοσίου, ενός νοικοκύρη που βρήκε
«ευκαιρία», ενός αξιοπρεπούς προέδρου οικοδομικού συνεταιρισμού, ενός ξύπνιου
που αγόρασε σε καλή τιμή από τον ηγούμενο της μονής, ενός δασικού που κάνει
στραβά μάτια ή ενός αστυνομικού που κάνει την προίκα της κόρης του. Ή, ακόμη
συχνότερα, το πρόσωπο ενός συνηθισμένου ανθρώπου, που ζει μια «φυσιολογική»
ζωή, ανυποψίαστος πως οι απλές, καθημερινές του δραστηριότητες γίνονται συχνά
μικρές εμπρηστικές βόμβες.

Η θερινή μας φαντασία απαιτεί μυστήριο και σκοτεινούς ενόχους, που θα τους
ξεχάσουμε με τα πρωτοβρόχια, όπως τα αστυνομικά μυθιστορήματα των θερινών μας
διακοπών. Είδατε, άλλωστε, τι έπαθε ο Γ. Ράλλης, ο οποίος, περιφρονώντας τη
ροπή του έθνους προς το μυστήριο, απέδωσε τις μεγάλες φωτιές του 1981 στις…
κουκουνάρες, με αποτέλεσμα να χάσει τις εκλογές.

Έκτοτε, οι κουκουνάρες αθωώθηκαν. Οι πυρκαγιές στα δάση, όμως, εξακολουθούν να
δίνουν κάθε καλοκαίρι τροφή στην ίδια μονότονη συζήτηση, που ανθίζει στις
στάχτες των καμένων δασών.

Κάθε χρόνο, τόσα χρόνια, η καρδιά μας καίγεται με τα χαμένα δάση (κάποτε και
τις χαμένες ζωές), τα πρωτοσέλιδα φλέγονται, τα τηλεοπτικά συνεργεία
κινητοποιούνται, τα πυροσβεστικά αεροπλάνα ακινητοποιούνται, οι παθόντες
καταγγέλλουν την ίδια πάντα «ολιγωρία και έλλειψη συντονισμού», οι αρμόδιοι
επαίρονται για την ίδια πάντα «έγκαιρη και αποτελεσματική κινητοποίηση», οι
φωτογραφίες φανερώνουν καταπατημένα στα προπέρσινα καμένα και οι
αντιπολιτευόμενοι ανακαλύπτουν εγκληματικές παραλείψεις (σαν κι αυτές που κι
οι ίδιοι άφησαν πίσω τους) και ζητούν την παραίτηση του υπουργού και την
παρέμβαση του εισαγγελέα, με την ίδια προβλέψιμη μονοτονία, με την οποία και
οι ρεπόρτερ επαναλαμβάνουν τις δακρύβρεκτες κλισέ-κοτσάνες τους. Και
χρειάστηκε το κέφι ενός Στέφανου Τζουμάκα, για ν’ ακούσουμε και κάτι πρωτότυπο
μέσα σ’ όλα αυτά ­ πως υπάρχει, λέει, μαφία υφισταμένων του που εμποδίζει το
κράτος να εμποδίσει τους εμπρηστές…

Οι πυρκαγιές, βέβαια, δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα. Όλες οι γειτονικές
μας μεσογειακές χώρες, για να μην πάμε μακρύτερα, θρηνούν κάθε καλοκαίρι
καταστροφές συχνά χειρότερες από τις δικές μας. Συζητούν κάθε τόσο πώς θα
κάνουν πιο έγκαιρη την ειδοποίηση και πιο άμεση την επέμβαση στον τόπο των
καταστροφών. Κάποτε ξεσπούν κι εκεί μεγάλες πολιτικές συζητήσεις ­ όπως στη
Γαλλία πρόσφατα, όπου ένας υπουργός ζητούσε αντί να ξοδεύονται εκατομμύρια για
νέα πυροσβεστικά Καναντέρ, να δίνονται επιδοτήσεις για την εγκατάσταση μικρών
αγροτικών καλλιεργειών και ήπιων οικισμών στις περιοχές που απειλούνται με
ερήμωση και πυρκαγιές λόγω της καταστροφής της αγροτικής οικονομίας και της
ερήμωσης της υπαίθρου.

Παντού τα δάση καίγονται, παντού οι άνθρωποι θρηνούν την καταστροφή και παντού
συζητούν ­ και διαφωνούν ­ για τις μεθόδους πρόληψης και σωτηρίας. Μα πουθενά
η αναζήτηση των ενόχων δεν παίρνει χαρακτήρα μυθιστορήματος μυστηρίου και
πουθενά αλλού οι θερινές πυρκαγιές δεν παίρνουν χαρακτηριστικά πολιτικού
σκανδάλου. Ίσως γιατί, απλούστατα, πουθενά αλλού οι θερινές πυρκαγιές εκτός
από μεγάλο οικολογικό, κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα δεν συνιστούν και ένα
μεγάλο πολιτικό σκάνδαλο.

Ή μήπως ακούσατε ποτέ ότι οι φωτιές ανάβουν κατά σύμπτωση κάθε χρόνο στα ίδια
δάση γύρω από το Παρίσι ή τη Μαδρίτη, ότι σε θεωρητικά αναδασωθείσες περιοχές
ξεφυτρώνουν σπίτια χωρίς κανείς να παρεμβαίνει, αφού δεν υπάρχουν
καταγεγραμμένες ούτε οι καμένες εκτάσεις της περασμένης χρονιάς, ότι μια χώρα
ολόκληρη ζει δίχως δασικό κτηματολόγιο κι ότι εκεί που τα χαρτιά της μιλούν
για δάσος υπάρχουν ήδη ολόκληρες συνοικίες με πλατείες, σχολεία και αστυνομικά
τμήματα, ότι οι καταγγελίες για καταπατήσεις μένουν κατ’ έθιμον ανέλεγκτες, οι
αρμόδιοι να τις ελέγξουν κατ’ έθιμον χρηματίζονται ­ και για όλα αυτά η τάξη
των πολιτικών αναθέτει την ευθύνη στους εισαγγελείς;