ΣΗΜΑΤΑ

… Πέτρου και Παύλου της Αγίας Πετρούπολης, η επίσημη ταφή των οστών του
τσάρου Νικολάου θα θέσει τέρμα, αύριο, σε μία ιστορική εκκρεμότητα. Το
κατέβασμα της κόκκινης σημαίας από το Κρεμλίνο, τη σημαδιακή εκείνη νύχτα της
29 Δεκεμβρίου 1991, και η αντικατάστασή της από την τρίχρωμη της Ρωσίας δεν
είχε πείσει προφανώς όλους τους Ρώσους για το μέγεθος της αλλαγής. Χρειαζόταν
κάτι ακόμη. Πολλοί ένοιωθαν την ανάγκη ενός είδους εξορκισμού. Μιάς σαφέστερης
αποκατάστασης της σχέσης (ή της διαφοράς) ανάμεσα στο ένα μεγάλο κομμάτι του
παρελθόντος τους και στο άλλο. Αυτό τον ρόλο έχει, μάλλον, η αυριανή τελετή
στο φρούριο Πετροπάβλοφσκ.

… των Ρομάνωφ δεν ήταν κανένας μεγαλόπνοος αυτοκράτορας. Οι ιστορικοί
περιγράφουν ένα μάλλον ευαίσθητο αλλά και άβουλο άντρα, με ρευστό ψυχισμό, που
αμυδρά μόνο είχε αντιληφθεί τις συνθήκες κόλασης στις οποίες ζούσαν οι φτωχοί
και οι καταφρονεμένοι της πατρίδας του. Ελάχιστα, επίσης, είχε συλλάβει ο
Νικόλαος την ένταση που είχε στους συμπατριώτες του το αίτημα για ελευθερία
και δημοκρατία. Για τις παραλείψεις του αυτές πλήρωσε το ιστορικό πρόστιμο που
του επιβλήθηκε χωρίς όμως, αλλοίμονο, αυτό ν’ αξιοποιηθεί από εκείνους που το
εισέπραξαν. Τσάροι, με τον τρόπο τους, υπήρξαν και οι μετέπειτα ηγέτες ­ όπως
ο Ιωσήφ Στάλιν ή ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ. Και ούτε η κόλαση εξαφανίστηκε ούτε η
ελευθερία ήρθε. Η ΕΣΣΔ, χώρα-ιδέα (η μόνη στην Ιστορία με όνομα που δεν
περιείχε γεωγραφικό προσδιορισμό), διαλύθηκε εκείνη τη νύχτα της αλλαγής των
σημαιών καταλείποντας μιά πικρία σε εκατομμύρια ανθρώπους, και αναμνήσεις
ελπίδων αλλά όχι πολλές ελπίδες. Και ακόμη, μιά θάλασσα ανηθικότητας και
εγκλήματος που άφησε τους πιο άδολους θαυμαστές της ΕΣΣΔ στη Δύση με την
απορία τι απέγινε το «νέο είδος ανθρώπου» που τάχα είχε πλασθεί.

… μάλιστα, επέζησε και στον μετακομμουνισμο. Σε μιά Ρωσία με διπλή
προσωπικότητα, ευρωπαϊκή και ασιατική, με ηγέτη και πάλι ένα πατέρα-αφέντη
(όπου όμως τουλάχιστον δεν φυλακίζουν τους διαμαρτυρόμενους ούτε διώκουν
βιβλία), η δημοκρατία παραμένει αδύναμη. Το κράτος προνοίας υποτυπώδες. Μιά
πρωτοφανής έλλειψη ηγετικών μορφών ικανών να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη στα 150
εκατομμύρια των Ρώσων έχει καθηλώσει τη χώρα πολιτικά και κοινωνικά. Μοιάζει
απίστευτο, αλλά ο Μπορίς Γιέλτσιν, ο οποίος στο τελευταίο γκάλλοπ
δημοτικότητας, πέρυσι, είχε πάρει μόλις 4%, παραμένει ανενόχλητος από
οποιονδήποτε ανταγωνισμό. Πολιτική πρόκληση. Κανένας πειστικός αντίπαλος δεν
φαίνεται να υπάρχει στον ορίζοντα. Και το ωραίο, δεν ξέρει κανείς αν θα πρέπει
να χαρακτηρίσει ανωριμότητα ή το αντίθετο την τάση που εμφανίζει ακόμη και το
ΚΚ του Γεννάντυ Ζιουγκάνωφ ­ με την πλειοψηφία του στη Δούμα ­ σε κάθε κρίσιμη
συζήτηση, μόλις ο ο κόμπος φτάνει στο χτένι, να παρέχει την πλήρη ανοχή του,
αν όχι στήριξη, στον Μπορίς Νικολάγιεβιτς.

… του 2000 έχει, αν μη τι άλλο, κάπως καλύτερες προοπτικές. Μόνιμο μέλος του
Συμβουλίου Ασφαλείας, με έδρα πλέον και στο Συμβούλιο της Ευρώπης, μέλος και
του ΟΑΣΕ, συνδεδεμένη με ειδική συμφωνία ακόμη και με το ΝΑΤΟ, έχει επιτέλους
βγει από το κέλυφός της. Οι διπλωμάτες της στο εξωτερικό δεν διστάζουν πια να
φέρονται σαν κανονικοί άνθρωποι όταν μιλούν με δημοσιογράφους. Δεν φοβούνται
ν’ ανοίξουν το στόμα τους όπως, τόσο τραγικά, άλλοτε. Το ότι οι ίδιοι, επίσης,
δεν φοβίζουν πια, τους καθησυχάζει από μιά άποψη και αυτούς.