Διακομματική… απογοήτευση

Η διευρυνόμενη απογοήτευση από τα δύο μεγάλα κόμματα, η οποία καταγράφεται στη
διαχρονική παρακολούθηση του δείκτη της δημοτικότητας για την κυβέρνηση και
την αξιωματική αντιπολίτευση, δεν συνεπάγεται μια ευνοϊκότερη αντιμετώπιση της
ελάσσονος αντιπολίτευσης. Αντίθετα, φαίνεται να αντανακλά μια συνολικότερη
αποστασιοποίηση από το πολιτικό σύστημα, ως τμήμα του οποίου εκλαμβάνονται και
τα μικρά κόμματα.

ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ αυτό εξηγεί, ως ένα βαθμό, και τη σαφή πτωτική τάση που
παρουσιάζει, το τελευταίο διάστημα, η δημοτικότητα και των τριών πολιτικών
αρχηγών των μικρών κομμάτων που εκπροσωπούνται στη Βουλή. Έτσι, οι θετικές
κρίσεις για τον Ν. Κωνσταντόπουλο ­ ο οποίος παραμένει πάντως ο δημοφιλέστερος
πολιτικός αρχηγός ­ βρίσκονται σήμερα στο χαμηλότερο σημείο της τελευταίας
διετίας, για πρώτη φορά κάτω από το όριο του 50% (48,6%, έναντι 56,2% τον
Μάιο). Η δημοτικότητα του Ν. Κωνσταντόπουλου ξεπερνά κατά πολύ το όριο του 50%
για τα άτομα ηλικίας άνω των 45 ετών, αλλά βρίσκεται σε σαφώς χαμηλότερα
επίπεδα (μεταξύ 40% και 45%) για τα άτομα νεώτερης σχετικά ηλικίας (18-34 ετών).

Αντίστοιχου μεγέθους πτωτική τάση παρουσίασε επίσης το τελευταίο δίμηνο η
δημοτικότητα του Δ. Τσοβόλα (θετικές κρίσεις 41,9%, έναντι 49,6% τον Μάιο),
καθώς επίσης και της Α. Παπαρήγα, η οποία, με θετικές κρίσεις μόλις στο 16,3%,
βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο της τελευταίας διετίας.

Η διαπίστωση ότι η μειωμένη δημοτικότητα των τριών πολιτικών αρχηγών που
προαναφέρθηκαν συνδυάζεται με τη διευρυνόμενη απογοήτευση από τα δύο μεγάλα
κόμματα ­ όσο κι αν φαίνεται παράδοξη ­ τεκμηριώνεται αν εξετασθεί χωριστά ο
διπλά απορριπτικός χώρος τον οποίο συγκροτούν εκείνοι που δηλώνουν «καθόλου
ικανοποιημένοι» ταυτόχρονα από την κυβέρνηση και την αξιωματική αντιπολίτευση.
Οι πολίτες αυτοί, που όπως αναφέρθηκε χθες αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του
εκλογικού σώματος, υιοθετούν μια σαφώς αρνητικότερη στάση για το σύνολο των
εκπροσώπων του πολιτικού κόσμου: είναι χαρακτηριστικό ότι για όλους
ανεξαιρέτως τους πολιτικούς αρχηγούς οι αρνητικές κρίσεις υπερτερούν των
θετικών με διαφορά τουλάχιστον εννέα ποσοστιαίων μονάδων, στον διπλά
απορριπτικό αυτό χώρο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την παρατήρηση που έγινε προηγουμένως αποτελεί η
διακύμανση της δημοτικότητας του Ν. Κωνσταντόπουλου, ανάλογα με την
ικανοποίηση που εκφράζεται για την κυβέρνηση και την αξιωματική αντιπολίτευση.
Έτσι, οι θετικές κρίσεις για τον Ν. Κωνσταντόπουλο ξεπερνούν το 60% μεταξύ
εκείνων που δηλώνουν (πολύ ή αρκετά) ικανοποιημένοι είτε από την κυβέρνηση
είτε από την αξιωματική αντιπολίτευση, πέφτουν στο 50% μεταξύ εκείνων που
δηλώνουν έστω και «λίγο ικανοποιημένοι» είτε από την κυβέρνηση είτε από την
αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ βρίσκονται στο 39% στον χώρο της διπλής απόλυτης
απόρριψης. Και το εντυπωσιακότερο, ίσως, είναι ότι αντίστοιχη παρατήρηση ­ αν
και με αισθητά μικρότερες αποκλίσεις ­ μπορεί να γίνει ακόμη και για τη
δημοτικότητα του Δ. Τσοβόλα.

Από τους έξι, πάντως, πολιτικούς αρχηγούς, τη μεγαλύτερη πτωτική τάση, στον
διπλά απορριπτικό χώρο, εμφανίζει η δημοτικότητα του Κ. Σημίτη, οι θετικές
κρίσεις για τον οποίο περιορίζονται στο 15,9%, ενώ οι αρνητικές εκτινάσσονται
στο 73%. Η παρατήρηση αυτή προσφέρει, ίσως, και μια νέα διάσταση για την
ερμηνεία της μειωμένης δημοτικότητας του Πρωθυπουργού τους τελευταίους μήνες.
Ο Κ. Σημίτης, όπως ακριβώς εισέπραξε ως προσωπική θετική αποδοχή τη διάχυτη
ελπίδα που υπήρχε το 1996-’97 για μια αναμόρφωση της πολιτικής ζωής, έτσι
ακριβώς προσωποποιεί και εισπράττει σήμερα όχι μόνο τη δυσαρέσκεια από την
κυβερνητική λειτουργία, αλλά και τη γενικότερη απογοήτευση από το πολιτικό σύστημα.

Το γεγονός αυτό εγκυμονεί όμως και ένα σαφέστατο κίνδυνο για λαϊκιστική
εκτροπή της πολιτικής αντιπαράθεσης. Η συγκριτική υπεροχή της δημοτικότητας
του Κ. Καραμανλή, ως προς την αντίστοιχη του Κ. Σημίτη, εντοπίζεται (και
σχεδόν εξαντλείται) ακριβώς στον χώρο αυτό της συνδυασμένης απόρριψης των δύο
μεγάλων κομμάτων. Διαφαίνεται, συνεπώς, το ενδεχόμενο να προσπαθήσει ο αρχηγός
της Ν.Δ. να μεταθέσει τον πολιτικό ανταγωνισμό στον συγκεκριμένο αυτό χώρο των
«απογοητευμένων πολιτών», προσδοκώντας εκλογικά οφέλη που θα αντανακλούν
κυρίως ένα αίσθημα διαμαρτυρίας.