Ο πολιτισμός του λόγου μπροστά στην 3η χιλιετία

Τι έγινε ακριβώς στην Πάτρα; Στα πλαίσια του διεθνούς φεστιβάλ της πόλης
αυτής; Δεν ήταν μόνο ο Ρεζίς Ντεμπρέ, ο σύντροφος του Τσε Γκεβάρα και διάσημος
πλέον επικοινωνιολόγος. Ήταν κι ο Ντέρικ Κέρκοβεν, του Ιδρύματος Μάρσαλ
Μακλιούαν, του πρώτου επικοινωνιολόγου των ΜΜΕ (όλοι ξέρουμε την περίφημη
φράση του «Το μήνυμα είναι το μέσο» ­ The medium is the message. Που αργότερα
κατέληξε στο: The medium is the massage).

ΑΝΤΙΘΕΤΑ ο επικοινωνιολόγος Ντεμπρέ υποστηρίζει εδώ και χρόνια (δες το βιβλίο
του «Η επιστήμη της επικοινωνίας» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις
Λιβάνη) ότι δεν υπάρχει μήνυμα. Υπάρχει μόνο το μέσον που δημιουργεί το
μήνυμα. Εν αρχή δεν είναι ο Λόγος. Εν αρχή είναι το μέσον μετάδοσής του κι
ανάλογα με ποιο είναι το μέσον αυτό (προφορικός λόγος, γραφή, έντυπος λόγος,
ηλεκτρονικό μέσον) δημιουργείται και το ανάλογο μήνυμα.

Επαναστατική σύλληψη που ανατρέπει τα δεδομένα. Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς
πόσο ενδιαφέρον έγινε το θέμα, από τη στιγμή που οι δυο αυτές απόψεις
συγκρούστηκαν, στα πλαίσια ενός συμποσίου με τίτλο «Ο πολιτισμός του Λόγου
μπροστά στην τρίτη χιλιετία».

Αυτό συνέβη στο Πόρτο Ρίο, με την πρόσκληση του καλλιτεχνικού διευθυντή του
Φεστιβάλ Πατρών, του συνθέτη Ηλία Ανδριόπουλου, και με τη χορηγία της Panafon
που έκανε δυνατή τη μετάκληση τηλε-αργοναυτών (για να θυμηθούμε την τελευταία
δισκογραφική δουλειά του Ανδριόπουλου) από διαφορετικά μέρη της γης για να
συνδιαλαγούν επί ένα τριήμερο πάνω στο θέμα.

Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν, εκτός από τον Νάνο Βαλαωρίτη από το Σαν
Φρανσίσκο και τον Λάκη Προγκίδη από το Παρίσι, και οι συγγραφείς Σπύρος
Πλασκοβίτης, Άρης Μαραγκόπουλος, Μιχαήλ Μήτρας, Γιώργος Αριστηνός, Μαρία
Ευσταθιάδη, Θεόδωρος Γεωργίου, Έρση Σωτηροπούλου, Κώστας Λογαράς, Διονύσης
Καρατζάς και ο διευθυντής του «Ελίτροχου» Αντώνης Σκιαθάς.

Από τους ξένους εισηγητές, ο Jerome Binde, διευθυντικό στέλεχος της Unesco
στον τομέα της ανάλυσης και της πρόβλεψης, και πιο ειδικά σε ό,τι αφορά τις
νέες τεχνολογίες, υποστήριξε την άποψη ότι ο γραπτός λόγος όχι μόνο δεν
κινδυνεύει από τους νέους τρόπους της επικοινωνίας, αλλά αντίθετα επαυξάνεται.
Επίσης η δημοκρατία μπροστά στην απόκτηση της γνώσης σταθεροποιείται.

Ο Κερκόβεν μάς ανέλυσε πως ο ηλεκτρονικός πολιτισμός γενικά έχει σαν βάση του
το νευροφυτικό σύστημα του ανθρώπου, ενώ το Ιντερνέτ φτιάχτηκε πάνω στη βάση
του Ελληνικού Αλφαβήτου. Η πρότασή του εξάλλου για να δημιουργηθεί στην Ελλάδα
το Παγκόσμιο Μουσείο της Γραφής (υπάρχει το αντίστοιχο Μουσείο της Αριθμητικής
στην Τουρκία) ακούστηκε ως μια μάλλον πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση από τους συνέδρους.

Ο καθηγητής της Αρχιτεκτονικής και Πολεοδομίας στο Παρίσι και συγγραφέας Jean
Paul Dolle μίλησε για τη Μεγαλόπολη ­ όχι της Αρκαδίας ­ αλλά εκείνη που
συντίθεται πια σχεδόν σε όλα τα σημεία του πλανήτη διασπώντας τον κοινωνικό
ιστό και προκαλώντας τα χιλιάδες προβλήματα των «περιφερειακών» ­ ως προς ένα
κέντρο που πια δεν υπάρχει ­ πληθυσμών, της βίας και της αναρχίας.

Ο Jean Jacques Brochier, διευθυντής του μηνιαίου περιοδικού «Magazine
Litteraire», του πιο έγκυρου στο είδος του για τα γαλλικά γράμματα ­ πρότυπο
κατά κάποιο τρόπο του δικού μας «Διαβάζω» ­, δεν αναφέρθηκε τόσο στο περίβλημα
όσο στη διαχρονική σημασία της ουσίας.

Το τεχνολογικό περίβλημα, κατά τον Ρεζίς Ντεμπρέ, ομογενοποιεί μεν τη ζωή μας,
αλλά παράλληλα μας κάνει και πιο φανατικούς για τη γλώσσα που έχει ο καθένας
και τις παραδόσεις του. Από το αριστοτελικό «ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν»,
επεξεργαστήκαμε, είπε, το «πολιτικόν» και ξεχάσαμε το «ζώον». Κάθε άνθρωπος
έχει την ανάγκη μιας πατρίδας, ενός χώρου δικού του, όπως κάθε ζώο θέλει ένα
παχνί. Μήπως πρέπει να ξανασκεφτούμε μέσα στις παγκοσμιοποιήσεις και τις
εξισωτικές τάσεις της νέας τεχνολογίας και αυτή την παράμετρο για να
προλάβουμε πιθανόν και άλλες εξάρσεις «εθνικιστικές»;

Στο σημείο αυτό ακριβώς ο Λάκης Προγκίδης, μέσω του Πολωνού Γκομπρόβιτς,
επανέφερε το θέμα της επιστροφής σε αρχαϊκά πρότυπα, σαν ένα είδος επιστροφής
στο μέλλον. Και πολύ συζήτηση έγινε για τη φράση του ίδιου αυτού Γκομπρόβιτς,
ότι «δεν μπορεί να υπάρξει αληθινή δημοκρατία, αν δεν δημιουργεί και θέσεις
για κάποιου είδους αριστοκρατία του πνεύματος».

Τέλος ήταν παρηγορητικό ν’ ακούς διά στόματος του μεγάλου ποιητή μας,
δισέγγονου του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, του «μέριασε βράχε να διαβώ», του Νάνου
Βαλαωρίτη, ότι κάθε μια από τις είκοσι τέσσερις ραψωδίες της Ιλιάδας και της
Οδύσσειας αντιστοιχούν και σ’ ένα γράμμα του αλφαβήτου.

Στις μέρες του καύσωνα και των 180 ταυτόχρονων πυρκαγιών, στην Πάτρα κάναμε
στροφή 180 μοιρών από την καυτή επικαιρότητα. Ας μη σκεφτεί όμως κανείς ότι το
θέμα αφορούσε τους διανοούμενους. Αφορούσε και αφορά (ελπίζω τα πρακτικά του
συνεδρίου να κυκλοφορήσουν σύντομα σε ένα τόμο) και πολύ πιο πεζά πράγματα,
όπως πόσες επιχειρήσεις πρόκειται να κλείσουν στην επόμενη πενταετία και γιατί.

Η άριστη οργάνωση του συνεδρίου, η πατροπαράδοτη φιλοξενία των Πατρινών, η
δεξίωση που δόθηκε στο παλιό Οινοποιείο της Αχαΐας Κλάους, τη νύχτα με την
ημισέληνο, προς τιμήν των συνέδρων, και τέλος η συναυλία της Βάσως Παπαντωνίου
με την ορχήστρα της Όπερας του Βελιγραδίου στο αρχαίο Ωδείο της Πάτρας
δικαίωσαν απόλυτα τους οργανωτές του συνεδρίου, τον δήμο της Πάτρας, τον
καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ που τόσο σκληρά εργάστηκαν όλοι για την
επιτυχία του συνεδρίου.