ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σωστός σχεδιασμός

Η πολιτική των διαρθρωτικών αλλαγών έχει αναμφίβολα πολιτικό κόστος. Τα άγρια
επεισόδια στο «Κάραβελ» που σημάδεψαν την απόφαση για πώληση της Ιονικής, οι
πολυήμερες απεργίες στην Ολυμπιακή και στον ΟΣΕ, στα λιμάνια και στις
Τράπεζες, δείχνουν ότι μεγάλες ομάδες του πληθυσμού αντιδρούν έντονα σε αλλαγή
του στάτους κβο, σε μεταβολές του τρόπου εργασίας τους.

Η αντίδραση αυτή είναι φυσικά κατανοητή και εύλογη, το πρόβλημα όμως είναι αν
η ελληνική οικονομία ή και η κοινωνία μπορούν να φθάσουν στο ευρωπαϊκό
ραντεβού του 2001 και να επιβιώσουν εν συνεχεία στο νέο ανταγωνιστικό
περιβάλλον, χωρίς στο μεταξύ να έχει αλλάξει η δομή τους, χωρίς να έχει
ολοκληρωθεί ο εκσυγχρονισμός τους. Η απάντηση στο πρόβλημα αυτό έχει δοθεί
υπεύθυνα και από την κυβέρνηση και από την αξιωματική αντιπολίτευση και σε
ποσοστό πάνω από το 60% από τον ελληνικό λαό, όπως τουλάχιστον συνάγεται από
τις δημοσκοπήσεις. Πολιτικός κόσμος και κοινή γνώμη συμπίπτουν στην εκτίμηση
ότι χωρίς διαρθρωτικές αλλαγές, η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να γίνει ανταγωνιστική.

Τι εννοούμε με τον όρο διαρθρωτικές αλλαγές; Εννοούμε πριν απ’ όλα
ιδιωτικοποιήσεις, αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, δημοσιονομική εξυγίανση,
βελτίωση της παραγωγικότητας και γενικότερα ένα άλλο μοντέλο οργάνωσης της
οικονομίας που να αντέχει στην πίεση των αγορών. Π.χ., δεν μπορεί το κράτος,
όπως είπε και ο Πρωθυπουργός, να πουλά αρώματα, να διευθύνει εκθεσιακούς
χώρους και δεν είναι δυνατόν ο φορολογούμενος να πληρώνει μια ζωή τα
ελλείμματα των αστικών συγκοινωνιών, της Ολυμπιακής κ.λπ. Και ούτε θα έλθει
ποτέ κανείς επιχειρηματίας στην Ελλάδα να κάνει επενδύσεις, αν το εργασιακό
καθεστώς είναι άκαμπτο και πάντως χειρότερο από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Αν όμως οι διαρθρωτικές αλλαγές είναι αναγκαίες και η κυβέρνηση δεν έχει άλλη
επιλογή από το να προχωρήσει σε αυτόν τον δύσκολο δρόμο παρά τις αντιδράσεις,
εύλογη είναι επίσης η ανησυχία που διακατέχει τους περισσότερους υπουργούς της
για το πώς είναι δυνατόν οι μεταρρυθμίσεις αυτές να γίνουν με το μικρότερο
δυνατόν πολιτικό κόστος, χωρίς δηλαδή να επαναληφθούν οι άγριες σκηνές της
Ιονικής. Διότι κάποιο κόστος θα πληρωθεί οπωσδήποτε, αφού ένας κύκλος
εργαζομένων ή συνδικαλιστών θα υποχρεωθεί να αλλάξει τρόπο ζωής και δουλειάς.

Όπως υποστηρίζουν κυβερνητικά στελέχη, που έχουν μακρά πείρα σε θέματα
επικοινωνιακής πολιτικής, η πολιτική των διαρθρωτικών αλλαγών θα περάσει πιο
εύκολα και με τις μικρότερες δυνατές αντιπαραθέσεις, εφόσον εξηγηθεί σωστά
στον λαό και στους εργαζομένους το περιεχόμενο της πολιτικής αυτής, και κυρίως
στο όνομα και στο συμφέρον ποίων γίνεται η αλλαγή. Π.χ. στην περίπτωση της
Ιονικής Τράπεζας, η απόφαση της κυβέρνησης για πώλησή της έθιγε τα συμφέροντα
των 4.000 περίπου υπαλλήλων της (αν τα έθιγε βέβαια, αφού ο ισχύων κανονισμός
προσωπικού είναι υποχρεωτικός για τον αγοραστή), αλλά αποδεικνύεται επωφελής
για το 1.030.000 των πελατών της και για το ένα και πλέον επίσης εκατομμύριο
των μετόχων της. Σε κάθε δηλαδή διαρθρωτική αλλαγή υπάρχουν οι μειοψηφίες που
θίγονται και οι πλειοψηφίες που ευνοούνται.

Δεν θα πρέπει λοιπόν η κυβέρνηση να αναζητήσει αυτές τις ευρύτερες κοινωνικές
πλειοψηφίες που θέλουν τις αλλαγές, που ωφελούνται από τον εκσυγχρονισμό της
οικονομίας, που τα συμφέροντά τους συμπλέουν με τη βελτίωση της
ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, αντί να εγκλωβίζεται σε μια αδιέξοδη
σύγκρουση με τις μειοψηφίες που για πολλούς και υπαρκτούς λόγους δεν θέλουν να
μετακινηθούν από τον παλαιό τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας; Η Ιονική, π.χ.,
κάτω από την κρατική ιδιοκτησία και με δεδομένη την παντοδυναμία του
συνδικάτου, που αυτό διόριζε υπαλλήλους και έκανε τις προαγωγές, εξασφάλιζε
μεν μια εργασιακή ηρεμία ή μάλλον αμεριμνησία σε 4.000 ανθρώπους, από την άλλη
πλευρά όμως ούτε στους πελάτες της παρείχε τα πλεονεκτήματα που έδιναν άλλες
Τράπεζες, στους δε μετόχους της το μέρισμα δεν ξεπερνούσε το 3,5% έναντι
15%-20% άλλων Τραπεζών. Και ποιοι ήταν μέτοχοι; Κατά πλειοψηφία ασφαλιστικά
ταμεία, δηλαδή εργαζόμενοι!

Ο σωστός, λοιπόν, πολιτικός σχεδιασμός πρέπει ακριβώς να αναζητεί αυτές τις
κοινωνικές συμμαχίες, να προβάλλει το γεγονός ότι από τις διαρθρωτικές αλλαγές
ωφελούνται εκατό φορές περισσότεροι απ’ όσους θίγονται και ότι εν πάση
περιπτώσει η κυβέρνηση προχωρεί για να ωφελήσει τους πολλούς, χωρίς όμως να
αμελεί και τα προστατευτικά μέτρα που διασφαλίζουν τους λίγους.

Άλλωστε, το ίδιο δεν συνέβη τις προηγούμενες δεκαετίες με τις ανακατατάξεις
στα μεσαία στρώματα; Πόσες επαγγελματικές κατηγορίες (μπακάληδες, τσαγκαράδες
κ.λπ.) δεν έσβησαν και πόσες άλλες νέες δεν δημιουργήθηκαν και δεν άνθησαν. Η
οικονομική πολιτική δεν μπορεί παρά να επενδύει στο μέλλον!