Ένα εκπαιδευτικό παράδοξο

61.979 υποψήφιοι θα πάρουν φέτος το «χρίσμα» του σπουδαστή της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης. Από αυτούς, περίπου οι μισοί θα εισαχθούν στα Πανεπιστήμια (ΑΕΙ)
και οι άλλοι μισοί θα εισαχθούν στα Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΤΕΙ)
και θα ενταχθούν στον φοιτητικό πληθυσμό. Περίπου 3.500 ακόμη νέοι θα
εισαχθούν σε στρατιωτικές και αστυνομικές σχολές, στην Πυροσβεστική Ακαδημία
και στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, φέτος (1998) υπολογίζεται ότι περίπου 29.000 νέοι θα πάρουν πτυχίο
από τα ΑΕΙ και ΤΕΙ στα οποία φοιτούν. Άν παρακολουθήσει κανείς την εξέλιξη του
αριθμού των εισακτέων στην ελληνική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, σε συνδυασμό με
τους ρυθμούς αποφοίτησης από αυτήν, θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια σημαντική
αντίθεση: Ο αριθμός των νέων που αποφοιτούν από τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ κάθε χρόνο
υστερεί σημαντικά από τον αριθμό των εισακτέων.

Η ανάγνωση του πίνακα 1 φανερώνει ότι 15.000 φοιτητές, περίπου το 1/3 των
εισακτέων, δεν ολοκληρώνουν ποτέ τις σπουδές τους, με λίγα λόγια δεν
παρουσιάζονται ποτέ ως πτυχιούχοι στον «κατάλογο» των αποφοιτησάντων των
σχολών τους.

Το γεγονός φαίνεται ανεξήγητο καθώς, μάλιστα, ο «σκληρός του δίσκος» φαίνεται
να «μπλοκάρει» από τουλάχιστον δύο αντιφάσεις:

*Πρώτον, από το δεδομένο της γενικευμένης εκπαιδευτικής ζήτησης ανώτατων
σπουδών που δρομολόγησαν, προφανώς, την «πολυπόθητη» είσοδο στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση και των 15.000 φοιτητών που λίγο αργότερα εγκατέλειψαν…

* Δεύτερον, από το γεγονός ότι την ίδια στιγμή αυξάνεται αλματωδώς ο αριθμός
των νέων που εντάσσονται σε τμήματα μεταπτυχιακών σπουδών σε τέτοιο βαθμό που
να μας δίνει τη δυνατότητα να μιλήσουμε, σχηματικά βεβαίως, για τη δημιουργία
ενός είδους «τεταρτοβάθμιας» εκπαίδευσης.

Για να ερμηνεύσουμε το νέο αυτό «εκπαιδευτικό παράδοξο» είναι απαραίτητο να
λάβουμε υπόψη τα εξής:

Η «εγκατάλειψη» των σπουδών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης «τρέφεται» και
συντηρείται από την «κρίση των διαπιστευτηρίων» των πανεπιστημιακών σχολών,
την πτώση της «ανταλλακτικής» αξίας του πτυχίου στη «σκληρή πίστα» της αγοράς
εργασίας και οριοθετείται σε κοινωνικές κατηγορίες φοιτητών που αδυνατούν να
αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος σπουδών (ενοίκιο, διατροφή, λοιπά έξοδα)
καθώς αυτό δεν συνοδεύεται από αισιόδοξες προοπτικές επαγγελματικής
αποκατάστασης και ασφάλειας.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι μεγάλες αποκλίσεις ανάμεσα σε εισακτέους και
πτυχιούχους και συνακόλουθα οι μεγάλες «διαρροές» αφορούν κατ’
αποκλειστικότητα τις μαζικές σχολές των ΑΕΙ που έχουν ασαφή επαγγελματικό
προσδιορισμό, π.χ. Πανεπιστήμιο Πειραιώς (πρώην Βιομηχανική), Μακεδονίας
(Πρώην Βιομηχανική Θεσσαλονίκης), Πάντειο, Οικονομικό Πανεπιστήμιο (πρώην
ΑΣΟΕΕ) και κυρίως τα ΤΕΙ, τα οποία βεβαίως εγκαταλείπονται και από τους
«εισακτέους» τους εκείνους που εγγράφονται σ’ αυτά με τη λογική του «στρίβειν
δια του αρραβώνος» καθώς την «επομένη» επαναλαμβάνουν τις προσπάθειες
εισαγωγής τους στα ΑΕΙ.

Καθόλου τυχαίο, επίσης, δεν είναι αυτό που φανερώνει η ανάγνωση των
στατιστικών στοιχείων για τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του φοιτητικού
πληθυσμού, ότι, δηλαδή, στις παραπάνω σχολές υπάρχει μία υπεραντιπροσώπευση
των παιδιών κυρίως από λαϊκά στρώματα.

Η ΠΤΩΣΗ… ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΩΝ

Ο «ιός» της ανεργίας, της υποαπασχόλησης ή της ετεροαπασχόλησης που
«προσβάλλει» όλο και πιο έντονα, την τελευταία δεκαετία, τους πτυχιούχους
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, δεν είναι μοναδικός.

Άν παρακολουθήσει κανείς τη διαχρονική εξέλιξη των αποδοχών των μισθωτών στον
Δημόσιο Τομέα ­ για τον οποίο υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία ­, κατά επίπεδο
εκπαίδευσης, θα διαπιστώσει, με μια ματιά, ότι το πλεονέκτημα των αποδοχών των
πτυχιούχων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης σε σχέση με άλλα επίπεδα εκπαίδευσης έχει
μειωθεί σημαντικά.

Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει ότι μόνο στα τελευταία 20 χρόνια υπάρχει
σημαντική πτώση της μισθολογικής υπεροχής των πτυχιούχων Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης. Το 1977 σε κάθε 100 δρχ. που λάμβανε ο μισθωτός δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης που εργαζόταν στον Δημόσιο Τομέα, ο μισθωτός Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης ελάμβανε 153 δρχ.

Η σχέση αυτή είκοσι χρόνια αργότερα, το 1988, συρρικνώνεται στο 100: 119 περίπου.

«ΤΕΤΑΡΤΟΒΑΘΜΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ;

Το 1994/95 στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας μας περίπου 4.500 νέοι
παρακολουθούσαν μεταπτυχιακά μαθήματα, που κατέληγαν είτε σε μεταπτυχιακά
διπλώματα είτε σε διδακτορικά. Μόλις δύο χρόνια αργότερα, το 1996/97, οι
πτυχιούχοι οι οποίοι παρακολουθούσαν μεταπτυχιακές σπουδές σε διάφορες σχολές
των ΑΕΙ ξεπέρασαν τις 12.000, αριθμός που αντιπροσωπεύει περίπου το 10% του
φοιτητικού πληθυσμού των ΑΕΙ. Μπορούμε προφανώς να μιλήσουμε για ένα διπλό
«δίκτυο» που συγκροτείται στα «μήκη και τα πλάτη» της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης:

* Από τη μια, το «δίκτυο της απόσυρσης» από τις Ανώτατες Σπουδές, που αφορά,
όπως είδαμε, αρκετές χιλιάδες φοιτητών.

* Από την άλλη, νέα «οροφή» για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, που η μαζικότητα
των «στηριγμάτων» της (12.000 μεταπτυχιακοί) οδηγεί στο «Τεταρτοβάθμιο» επίπεδο.

Η εξέλιξη αυτή με τα δύο αντιπαρατιθέμενα και αλληλοσυγκρουόμενα άκρα
ρυθμίζεται από τους ίδιους «διακόπτες» που δεν είναι παρά «οι ανάγκες της
αγοράς», αφού, σύμφωνα με έρευνα του εργατικού Δυναμικού (1995), οι πλέον
«προνομιούχοι» στην αγορά εργασίας είναι οι κάτοχοι μεταπτυχιακών τίτλων. Εδώ
η ανεργία χτυπά μόλις το 5,6%, ενώ στους αποφοίτους ΑΕΙ 8,2%, στα ΤΕΙ 14%, στο
Γεν. Λύκειο 14,3% και στο Τεχνικό Λύκειο 23,2%.