ΣΗΜΑΤΑ

… ­ ίσως ­ για τα κόμματα, μέσα στο στείρο από ιδέες τοπίο όπου κινούνται τα
τελευταία χρόνια (όπως και οι ψηφοφόροι τους), να προσκαλούσαν αρωγούς πρόσωπα
πνευματικά, διανοητές, εργάτες της σκέψης, παράλληλα βέβαια προς τους
τεχνοκράτες τους, τους image-makers και την υπόλοιπη κουστωδία. Ο Γκέρχαρτ
Σραίντερ, πάντως, εγκαινίασε στενή συνεργασία με τον Γιούργκεν Χάμπερμας. Μαζί
εξετάζουν τα πολιτικά δεδομένα, μαζί κουβέντιασαν τα εκλογικά προγράμματα,
μαζί επίσης μίλησαν προχθές στο νεόδμητο Βίλλυ Μπραντ Χάους στο Βερολίνο. Και
ο Χ., ο συνήθως αλλεργικός απέναντι στους πολιτικούς, εμφανίζεται τώρα,
περίπου, ως ο επίσημος φιλόσοφος της γερμανικής Σοσιαλδημοκρατίας.

… άρχισε λέγοντας ότι μέσα στο κλίμα της παγκοσμιότητας υπάρχουν τέσσερα
πράγματα που εξακολουθούν να μεγαλώνουν: ο αριθμός των φτωχών, ο αριθμός των
ανέργων, η αξία των μετοχών και η δύναμη της ακροδεξιάς. Και ένα που φθίνει: η
πολιτική. Αλλά ευλόγως, είπε. Διότι η πολιτική κινδυνεύει να χάσει κάθε νόημα
αφού τα περιθώρια δράσης έχουν μειωθεί, τώρα που οι κυβερνήσεις υπόκεινται ­
όσο ποτέ άλλοτε ­ στις παγκόσμιες οικονομικές συγκυρίες. Το εθνικό κράτος,
κατά τον Χ., ήταν εγγυητής των ανθρώπινων και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Είχε
το προσόν ότι «έδενε» πιο στέρεα τους πολίτες μεταξύ τους. Ενέπνεε αλληλεγγύη,
κοινότητα αισθημάτων και στόχων. Τώρα, καθώς η ιδέα της εθνικής κυριαρχίας
γίνεται όλο και πιο θολή, αυξάνει η πολιτική αβεβαιότητα και θραύεται η
αλληλεγγύη. Ανοίγεται το πεδίο σε υποκουλτούρες – εθνότητες, συντεχνίες και
κάθε είδους ομάδες πίεσης.

… λοιπόν, δεν είναι αναγκαία ενοποιός. Έχει και μια πλευρά διαλυτική. Τι θα
‘πρεπε επομένως να γίνει; Ο Ελβετός διανοητής μιλά για μιά «κοινωνική
οικονομία της αγοράς». Αυτήν είναι που πρέπει να πάρουμε απόφαση, λέει, αυτήν
είναι που πρέπει διαρκώς να βελτιώνουμε. Όπως και την Ευρώπη: Η αριστερά έχει
καθήκον να επιβάλει το ταχύτερο την πολιτική ένωση της ηπείρου ­ θα ‘πρεπε ήδη
να το έχει κάνει. Η πολιτική ολοκλήρωση όμως δεν θα πλήξει, άραγε, ακόμη
περισσότερο το εθνικό κράτος και ό,τι καλό υπήρχε σ’ αυτό; Ο Χ. πιστεύει πως
όχι. Μόνο μεσ’ από την Ευρώπη πια, λέει, μπορείς να ελπίζεις ότι θα σωθεί
κάτι. Οι Ευρωπαίοι καταλαβαίνονται μεταξύ τους, κατά βάθος. Και ξέρουν τι θέλουν.

… για τον νέο γκουρού του Σραίντερ, σημαίνει δημιουργία συνείδησης
«ευρωπαϊκού λαού». Πράγμα απαραίτητο: να υπάρξει ευρωπαϊκή κυβέρνηση. Και,
βασικό: να ψηφιστεί ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Αυτό θα είναι και η εγγύηση της
δύναμης των Ευρωπαίων αλλά και της διατήρησης της ιδιοτυπίας και των
δικαιωμάτων κάθε λαού. Στο σημείο αυτό, ο Χ. συμπίπτει περισσότερο με τον
Βόλφγκανγκ Σόυμπλε παρά με τον Σραίντερ. Πράγματι, ο πρόεδρος της
Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Κολ παραμένει ο συνεπέστερος ευρωπαϊστής της CDU
(ίσως γιατί ο ίδιος δεν πηγαίνει για καγκελλάριος). Σ’ ένα βιβλίο του που
κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, ο Σόυμπλε γράφει: «Αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύουν
πολλοί ευρωσκεπτικιστές, ένα ευρωπαϊκό Συνταγμα δεν θα δημιουργούσε μια Ευρώπη
προδημοκρατική, ανώνυμη, απόμακρη από τους πολίτες της. Θα ήταν μάλλον
καταλύτης για μια Ευρώπη αληθινά ενωμένη και μαζί ποικιλόμορφη, με άθικτο τον
εθνικό χαρακτήρα των κρατών της». Ο Σραίντερ, μπροστά στον Σόυμπλε, μοιάζει
τώρα ευρωσκεπτικιστής. Το ίδιο, σχεδόν, και ο Κολ, που βλέπει με αρκετή
ανησυχία τις κάλπες.