ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Θέσεις εργασίας

Η συμφωνία που διαφαίνεται στον ορίζοντα για την εκτόνωση της κρίσης η οποία
ξέσπασε με αφορμή την απόφαση της κυβέρνησης για την ιδιωτικοποίηση της
Ιονικής, μάλλον συγκαλύπτει παρά επιλύει το πρόβλημα.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του οργανισμού, καθώς και άλλων
παρόμοιων περιπτώσεων που θα ακολουθήσουν, παραμένουν μετέωρα. Ερωτήματα
προκύπτουν και από τη στάση των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών τους
οργάνων. Το μήνυμα που στέλνουν στην κοινωνία, είναι ότι οι θέσεις εργασίας
πρέπει με κάθε θυσία να διατηρηθούν, ακόμη δηλαδή κι αν κριθεί ότι οι
σημερινοί εργαζόμενοι είναι υπεράριθμοι ή ότι κατέχουν θέσεις αντιπαραγωγικές,
πράγμα που είναι ισοδύναμο με την προβληματικότητα.

Γράφτηκε, και δεν διαψεύσθηκε, ότι τα έξοδα μισθοδοσίας της Ιονικής
αντιπροσωπεύουν το 80% των συνολικών της εξόδων. Αν αυτό αληθεύει, τότε η
τράπεζα πράγματι δεν μπορεί να αντέξει ούτε στον εγχώριο ούτε στον διεθνή
ανταγωνισμό, αφού άλλες τράπεζες μπορούν να προσφέρουν τις ίδιες υπηρεσίες με
χαμηλότερο κόστος.

Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που η κυβέρνηση προχώρησε στη λήψη μέτρων με
στόχο την εξυγίανση. Αν λοιπόν ο νέος ιδιοκτήτης κληθεί να εγγυηθεί όλες τις
θέσεις εργασίας, είναι απορίας άξιον πρώτον αν θα βρεθεί και δεύτερον αν
μπορεί να σταθεί συνεπής προς τις υποσχέσεις του.

Θα μπορούσε βέβαια να αντιπαραθέσει κανείς έναν άλλο προβληματισμό, σύμφωνα με
τον οποίο η συρρίκνωση του ποσοστού της ανθρώπινης εργασίας στις επιχειρήσεις
δεν είναι πάντοτε προϊόν εξορθολογισμού, αλλά το αποτέλεσμα της ενδιάθετης
τάσης του κεφαλαίου να υποκαθιστά την εργασία με τις μηχανές, μια και οι
τελευταίες είναι υπάκουες, δεν απεργούν και ανανεώνονται ευκολότερα.

Η μηχανοποίηση όμως της εργασίας στοιχίζει, σε γενικές γραμμές, φθηνότερα, θα
μπορούσαμε να προσθέσουμε. Και κανείς δεν μπορεί να αναγκάσει τις επιχειρήσεις
να μην επιλέξουν την οικονομικά προσφορότερη λύση, ακόμη κι αν αυτή δημιουργεί
σοβαρότατα κοινωνικά προβλήματα, όπως αυτό της ανεργίας.

Εκείνο βέβαια που θα μπορούσαν να εισηγηθούν όσοι μέμφονται τον φιλελευθερισμό
της αγοράς θα ήταν, όχι η αφηρημένη υπεράσπιση της απασχόλησης, αλλά η
αναζήτηση τρόπων για τη μείωση του κόστους της εργασίας. Γιατί είναι πλέον
σαφές, ότι δεν είναι μόνο η τεχνολογία που εκτοπίζει την ανθρώπινη εργασία από
το προσκήνιο, αλλά και οι «εξωτερικές» επιβαρύνσεις που την κάνουν όλο και πιο
ακριβή. Αναφέρομαι προφανώς στους φόρους και τις κρατήσεις για κοινωνική
ασφάλιση.

Όσο το κόστος αυτό μεγαλώνει, ενώ το αντίκρυσμα στην παραγωγή παραμένει
σταθερό, τόσο οι εργοδότες έχουν την τάση να περιορίσουν τον αριθμό των
απασχολουμένων, τόσο δυσκολότερα οι επιχειρήσεις θα επενδύουν σε νέες θέσεις
εργασίας. Για να αντιστραφεί η τάση αυτή, απαιτείται μια ριζική αναθεώρηση της
φιλοσοφίας που διέπει το σημερινό φορολογικό μας σύστημα.

Η υπεράσπιση του «δικαιώματος στην εργασία» δεν αποτελεί αναγκαστικά αριστερή
ή σοσιαλιστική κατάθεση, εκτός κι αν συνοδεύεται από μια πειστική ανάλυση της
πραγματικότητας. Θα μπορούσε μάλιστα να χαρακτηριστεί και ως άκρως συντηρητική
η πολιτική εκείνη που τείνει να αντιλαμβάνεται το κράτος ­ τον δημόσιο τομέα
γενικότερα ­ ως μία «αποθήκη εργαζομένων» όπου ο καθένας θα πρέπει να βρίσκει
τελικά καταφύγιο, ανεξαρτήτως των αναγκών, ανεξαρτήτως των συνθηκών,
ανεξαρτήτως των νόμων της πολιτικής οικονομίας. Η εξασφάλιση αυτή ­ διότι περί
αυτού πρόκειται ­ δεν έχει τίποτα να κάνει ούτε με το περιεχόμενο ούτε με το
αντικείμενο της εργασίας. «Να βρω μια θέση στο Δημόσιο» είναι το όνειρο μιας
σημαντικότατης μερίδας των νέων, «μια θέση όπου κανείς δεν θα μπορεί να με
κουνήσει» και όχι το «μια εργασία που μου ταιριάζει, που θα με ικανοποιεί, που
θα αξιοποιεί τις γνώσεις μου και τις δεξιότητές μου».

Έτσι, η θέση εργασίας γίνεται το υποκατάστατο ενός συστήματος κοινωνικών
παροχών, τις οποίες όμως το κράτος θα έπρεπε να είναι σε θέση να εγγυηθεί για
όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από τη θέση τους στο σύστημα παραγωγής. Η
μεταμφίεσή τους, όσο και αν είναι παράγωγο μιας δικαιολογημένης ανασφάλειας,
κάνει κακό και στη χώρα και στον συνδικαλισμό.