ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δεξιά και Αριστερά

Ένα από τα παράδοξα πράγματα που έχουν συμβεί στη διάρκεια αυτού του σύντομου
και αντιφατικού αιώνα που σε λίγο καιρό τελειώνει, είναι η εναλλαγή στην
εξουσία της Δεξιάς και της Αριστεράς σε ισόποσες περίπου δόσεις.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι όμως το γεγονός πως η Δεξιά, που αρχικά κυριάρχησε
στον πολιτικό και ιδεολογικό στίβο, εφάρμοσε μια κατά βάση μετριοπαθή και
παρεμβατική κοινωνική πολιτική σοσιαλδημοκρατικών, μάλιστα, αποχρώσεων. Αλλά
και η Αριστερά, που κυριαρχεί στο πολιτικό σκηνικό την τελευταία περίοδο του
αιώνα, εφαρμόζει με τη σειρά της μια κατά βάση φιλελεύθερη πολιτική
κεντροδεξιών αποχρώσεων.

Φαίνεται, συνεπώς, πως Δεξιά και Αριστερά αλληλοεπηρεάζονται, εισχωρούν η μια
στο ιδεολογικό και πολιτικό οπλοστάσιο της άλλης και δεν διστάζουν να
εφαρμόζουν πρακτικές και προγράμματα διαφορετικής αρχικής προέλευσης.

Τα ιστορικά δεδομένα, τουλάχιστον, αυτό δείχνουν. Έτσι, στις δύο πρώτες
μεταπολεμικές δεκαετίες της ταχύρυθμης ανάπτυξης στις δυτικές οικονομίες,
σχεδόν παντού κυριάρχησαν πολιτικές δυνάμεις από τη δεξιά πλευρά του πολιτικού
φάσματος. Αυτό συνέβη στις ΗΠΑ από το 1952 και μετά, στη Βρετανία από το 1951,
στη Γαλλία το ίδιο, εκτός σύντομων συμμαχικών επεισοδίων, στη Γερμανία, στην
Ιταλία, στην Ιαπωνία και βέβαια στην Ελλάδα.

Δεν υπήρχε αμφιβολία την περίοδο εκείνη για την εκλογική υποχώρηση της
Αριστεράς, όχι όμως και των ιδεών της, όπως μετασχηματίστηκαν και εφαρμόστηκαν
στο πραγματικό πεδίο της δημόσιας πολιτικής. Διαμορφώθηκε, έτσι, το κράτος
πρόνοιας, η κοινωνική δημοκρατία, τα μεικτά οικονομικά συστήματα περισσότερο ή
λιγότερο ήπιου κρατικού παρεμβατισμού, η πλήρης σχεδόν απασχόληση, η καθολική
περίπου ισότητα των δικαιωμάτων και ευκαιριών, η γενική, τέλος, ανύψωση του
επιπέδου κοινωνικής ευημερίας για πλατιά λαϊκά στρώματα.

Από τα μέσα της δεκαετίας, όμως, του 1960 και μετά, το κέντρο βάρους στην
πολιτική σκηνή άρχισε να μετατοπίζεται προς τα Αριστερά. Και αυτό συνέβη για
πολλούς και διαφόρους λόγους. Ένας από αυτούς ήταν η συνειδητοποίηση της
σημασίας της ιστορικής «καθόδου των μαζών» όχι μόνο από την ύπαιθρο στην πόλη,
αλλά και από το περιθώριο στο κέντρο της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Ένας
άλλος ήταν η φυσική κάμψη και η φθορά των κορυφαίων μεταπολεμικών ηγετών, που
έδιναν έως τότε τον τόνο στην πολιτική: Άιζενχάουερ στις ΗΠΑ, Αντενάουερ στη
Γερμανία, Τσώρτσιλ και Μακμίλλαν στην Αγγλία, Ντε Γκωλ στη Γαλλία, Καραμανλής
στην Ελλάδα.

Για τον ένα ή τον άλλο λόγο, ο Μάης του ’68, που φέτος γιορτάζουμε τα πρώτα
τριαντάχρονά του, μοιάζει να αποτελεί το χαρακτηριστικό συμβολικό ορόσημο της
μεταβολής της κοινωνικής δυναμικής. Έκτοτε, λίγο πριν, λίγο μετά, η Αριστερά
βρέθηκε σε ανοδική πορεία προς την εξουσία, μπόρεσε κατόπιν να την καταλάβει
και να την ασκήσει κατά το μεγαλύτερο διάστημα της τελευταίας περιόδου του αιώνα.

Σχηματικά και ενδεικτικά και πάλι, αυτό συνέβη με τον Κλίντον στις ΗΠΑ, τον
Μπλερ στην Αγγλία, τον Μπραντ και τον Σμιτ στη Γερμανία, τον Μιτεράν και τον
Ζοσπέν στη Γαλλία, τον Γκονζάλες στην Ισπανία, τον κεντρο-αριστερό συνασπισμό
στην Ιταλία, τον Παπανδρέου και τον Σημίτη στην Ελλάδα. Οι κυβερνήσεις αυτών
των ηγετών διαχειρίστηκαν και διαχειρίζονται την εξουσία με άνεση αν όχι και
με επιτυχία, και για αρκετό διάστημα.

Πρόκειται για μια (Νέα) Αριστερά που είναι πια μέσα στα πράγματα και το
σύστημα, αν δεν είναι η ίδια το σύστημα. Πάνω απ’ όλα είναι μια Αριστερά που
δεν διστάζει ένα εφαρμόζει συχνά μια καθαρά φιλελεύθερη (ή κεντροδεξιά)
πολιτική πρακτική στον οικονομικό και τον κοινωνικό τομέα. Ίσως γιατί αυτό
επιβάλλουν πλέον οι περιστάσεις της παγκόσμιας οικονομίας, η βελτίωση της
γενικής κατάστασης των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων, η ιδεολογική αμηχανία και
η πολυπλοκότητα των προβλημάτων της διακυβέρνησης.

Μετά, μάλιστα, την παταγώδη αποτυχία του συστήματος του υπαρκτού σοσιαλισμού
στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η κεντροδεξιά πολιτική ιδεολογία του
φιλελευθερισμού μοιάζει να κρατά τα σκήπτρα της παγκόσμιας ηγεμονίας και να
επηρεάζει καθοριστικά όλους τους διαχειριστές της εξουσίας (δεξιούς, κεντρώους
και αριστερούς).

Και οι (Νέοι) Αριστεροί, που βρίσκονται πια στην εξουσία και προκαλούνται να
τη διαχειριστούν με τρόπο σύγχρονο και αποτελεσματικό, διαπιστώνουν συχνά σαν
τους παλαιούς Αχαιούς ότι μπορεί την Τροία να την κατέλαβαν, όμως η Ελένη δεν
βρισκόταν εκεί. Και ίσως κάποιοι από αυτούς να αναρωτιούνται «πώς τόσος πόνος
τόση ζωή / πήγαν στην άβυσσο / για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη»
(Σεφέρης, «Ελένη»)

Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.