Αυτοδιοίκηση στα ΑΕΙ

Ενώ οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης «εισάγουν» φοιτητές, η Ελλάδα, παρά
την εφιαλτική υπογεννητικότητα, έχει καταφέρει «να κατακτήσει» ένα μεγάλο
αριθμό πανεπιστημίων σε άλλες χώρες με τα Ελληνόπουλα που εγκαταλείπουν την
πατρίδα τους για την απόκτηση του πανεπιστημιακού πτυχίου.

ΓΙΑ ΝΑ διορθωθεί αυτή η απαράδεκτη κατάσταση, η πολιτεία πρέπει να εφαρμόσει
πολιτική ανάπτυξης της υποδομής των ΑΕΙ και να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση
στη θεσμοθέτηση της πραγματικής ανεξαρτησίας των.

Σε τελική ανάλυση η πλήρης αυτοδιοίκηση προβλέπεται και από το Σύνταγμα στο
άρθρο 16.2. Σήμερα, παρά τη ρητή επιταγή του Καταστατικού Χάρτη της χώρας,
μόνο πλήρη αυτοδιοίκηση δεν διαθέτουν τα ΑΕΙ, όταν π.χ. δεν έχουν τη
δυνατότητα ούτε ένα φύλακα των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων να προσλάβουν.
Αντ’ αυτού η διοίκηση των ΑΕΙ εξαρτάται για τα ουσιαστικά διοικητικά θέματα,
που ανήκουν στη δικαιοδοσία της, από το υπουργείο Παιδείας.

Σήμερα έχουμε παρέμβαση των υπηρεσιών του υπουργείου Παιδείας σε πραγματικά
ασήμαντες διοικητικές και διαχειριστικές λεπτομέρειες, χωρίς από την άλλη
πλευρά να γίνεται κάποιος έλεγχος για το πραγματοποιούμενο έργο με
αντικειμενικώς προσδιορισμένους κανόνες και κριτήρια. Πρόκειται για το
χειρότερο έλεγχο εποπτείας. Δηλαδή, ενοχλητικός έλεγχος στις λεπτομέρειες
χωρίς συνολικό έλεγχο για την αξιοποίηση των πόρων και της αντιστοιχίας της
δαπάνης με το επιτυγχανόμενο εκπαιδευτικό έργο.

Η κατάσταση αυτή έχει δημιουργήσει στρεβλώσεις πρωτοφανείς για οποιοδήποτε
σχήμα διοίκησης. Για παράδειγμα, σε ορισμένα πανεπιστήμια υπάρχει πληθώρα
μελών ΔΕΠ, ενώ ο αριθμός των διοικητικών υπαλλήλων που απασχολούνται στο ίδιο
πανεπιστήμιο είναι ανεπαρκής. Σε νεοϊδρυόμενα τμήματα τα μέλη ΔΕΠ πιθανόν να
μην έχουν προσληφθεί, ενώ στο γειτονικό τμήμα οι πλεονάζοντες διδάσκοντες δεν
έχουν μαθήματα να διδάξουν. Τα πράγματα βέβαια είναι ακόμα δυσκολότερα για τα
νέα ΑΕΙ, όπου οποιαδήποτε προσπάθειά τους για ανάπτυξη συναντά τρομακτικές
δυσκολίες για τη στελέχωσή τους με ακαδημαϊκό και διοικητικό προσωπικό, όταν
το σύνολο των μελών ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Αιγαίου π.χ. με 7 λειτουργούντα
τμήματα και 9 που θα αρχίσουν να λειτουργούν από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο δεν
υπερβαίνει τον αριθμό των 75, αριθμός που είναι ένα κλάσμα του αριθμού των
μελών ΔΕΠ ενός και μόνο τμήματος των κεντρικών πανεπιστημίων.

Στον τομέα των σπουδών, για να μην ξεχνάμε τον κύριο λόγο ύπαρξης των ΑΕΙ,
έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια σειρά άλλων προβλημάτων: α) Ο μέσος χρόνος
φοίτησης για την απόκτηση των πτυχίων είναι απαράδεκτα μεγάλος. Πολλοί
φοιτητές εγκαταλείπουν τις σπουδές τους μετά την επίπονη γι’ αυτούς και
πολυδάπανη για την οικογένειά τους προσπάθεια εισαγωγής στα ΑΕΙ. β) Τα
προγράμματα σπουδών διαμορφώνονται τυχαία αναλόγως με το αντικείμενο των
σπουδών ή την εξειδίκευση των διδασκόντων στα ΑΕΙ και όχι σύμφωνα με ένα
συγκροτημένο και με εσωτερική συνοχή σχεδιασμό.

Συμπερασματικά, απαιτείται ανατροπή της υπάρχουσας εξάρτησης των ΑΕΙ από το
υπουργείο Παιδείας και ανατροπή επίσης της υπάρχουσας αντίληψης ότι για όλα
φταίει το υπουργείο και ανάληψη της ευθύνης της λειτουργίας των ΑΕΙ από τις
ίδιες τις διοικήσεις τους, με κανόνες χρηματοδότησης που θα συμφωνούνται από
τα ΑΕΙ και την πολιτεία.

Το παράδοξο είναι ότι, παρά το οργανωτικά απαράδεκτο από κάθε πλευρά πλαίσιο
μέσα στο οποίο λειτουργούν σήμερα τα ΑΕΙ στη χώρα μας, τα ίδια αυτά ΑΕΙ έχουν
να παρουσιάσουν μια άνθηση της έρευνας, μια συνεχή αύξηση του αξιόλογου
επιστημονικού δυναμικού, μια παραγωγή πτυχιούχων, που όταν συμβαίνει να
συγκρίνονται σε διεθνές επίπεδο επιτυγχάνουν πολύ καλές επιδόσεις.

Φαντάζεται λοιπόν κανείς πόσα περισσότερα θα πετύχαιναν τα ελληνικά ΑΕΙ εάν
κατάφερναν να αποκτήσουν συντεταγμένη λειτουργία με πραγματική αυτοδιοίκηση.
Είναι βέβαιο ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε τη δυνατότητα της παροχής
πανεπιστημιακής εκπαίδευσης σε όλα τα Ελληνόπουλα που μπορούν και θέλουν να
σπουδάσουν στα πανεπιστήμια, αλλά πιστεύω ότι συγχρόνως θα καθιστούσε τη χώρα
μας ένα πανεπιστημιακό κέντρο της ευρύτερης περιοχής, όπου πέρα από τα
Ελληνόπουλα θα σπούδαζαν και ξένοι φοιτητές.

Επιπλέον, τα αυτοδιοικούμενα ΑΕΙ θα ήταν προστατευμένα από τους ελάχιστους
«υπερεπαγγελματίες καθηγητές», που δρουν σήμερα ανεξέλεγκτα δημιουργώντας
αρνητική εικόνα για το πανεπιστήμιο και τους πανεπιστημιακούς. Εδώ πρέπει
επίσης να γίνει διαχωρισμός των «υπερεπαγγελματιών καθηγητών» με εκείνους που
καταφέρνουν να χρηματοδοτούν μέσω προγραμμάτων τις ερευνητικές ομάδες τους. Το
πανεπιστήμιο χρειάζεται και ερευνητές και χρήματα για έρευνα.

Το ότι πολλοί καλοί επιστήμονες συνωστίζονται ως υπεράριθμοι σε τμήματα των
κεντρικών κυρίως πανεπιστημίων, δεν μειώνει καθόλου την αξία τους ως
επιστημόνων. Αντίθετα, αυτό το φαινόμενο υπαγορεύει την ανασύνταξη της δομής
των ΑΕΙ και την αξιοποίηση όλου του επιστημονικού δυναμικού τους.

Σε τελική ανάλυση οι Έλληνες πανεπιστημιακοί είναι μία υπολογίσιμη διεθνώς
δύναμη και επομένως ένα μεγάλο εθνικό κεφάλαιο.

Μήπως τελικά η σωστή ανάπτυξη των ελληνικών ΑΕΙ, που είναι δυνατή, αποτελεί
μια υπόθεση που θα πρόσφερε πολλά θετικά αποτελέσματα στην οικονομία της
χώρας, αλλά κυρίως στο μέλλον της;

Ο καθηγητής Θεμιστοκλής Λέκκας είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου