ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το ευρώ αμειφθήσεται

Η ευρωπαϊκή ιστορία απέδειξε ότι διαθέτει την ανώτερη μορφή χιούμορ, που
είναι η ειρωνεία. Το κοινό νόμισμα, σύμβολο για πολλούς μιας οικονομικής, αν
όχι οικονομίστικης, αντίληψης για την ένωση έχει ως άμεσο αντίκτυπο όχι
αλλαγές στην τσέπη αλλά μεταστροφή στο ψυχολογικό κλίμα. Η δε χώρα που πάλεψε
για να ονομασθεί με δική της λέξη το νέο νόμισμα είναι και η μόνη που άργησε
να παλέψει και γι’ αυτό δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στην εγκαθίδρυσή του.

Από την περασμένη εβδομάδα τα πράγματα άλλαξαν για την Ευρώπη και για την
Ελλάδα. Η Ευρώπη χωρίς να εγκαταλείψει τη μέθοδο των σταδιακών βημάτων που
προστιθέμενα το ένα στο άλλο δημιουργούν κεκτημένα, δεν δίστασε όταν ήρθε η
ώρα, που ίδια έχει επιλέξει, να κάνει το άλμα προς τα εμπρός. Με κοινό ένα
χρηστικό αλλά και συμβολικό εργαλείο, γίνεται πια περισσότερο ενιαία παρά
ενωμένη ­ και υπ’ αυτή την έννοια η μεταβολή είναι κυρίως πολιτική. Είτε το
θέλουν κάποιοι είτε όχι η πολιτική ένωση προχωρεί, χωρίς αυτό να σημαίνει πως
το νόημά της δεν εξελίσσεται. Η οικονομία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά το
εργαλείο με το οποίο έχει ήδη πραγματοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό αυτό που ευχόταν
ένας από τους πρωτοπόρους της ένωσης: μια πραγματική αλληλεγγύη μεταξύ των λαών.

Όμως, η Ελλάδα, πιστή και αυτή στην αγαπημένη της μέθοδο συνειδητοποίησης ενός
προβλήματος όταν πλέον έχει καταστεί άλυτο, πρέπει τώρα να διπλασιάσει τις
προσπάθειες ­ και συνεπώς και τις θυσίες ­ για να διατηρήσει το δικαίωμα να
περιμένει στον επόμενο σταθμό ένα τρένο που, ας μη γελιόμαστε, έφυγε χωρίς
αυτήν και θα σχεδιάσει τη διαδρομή του επίσης χωρίς αυτήν. Και εδώ οι
επιπτώσεις είναι βασικώς πολιτικές. Όσοι συμμετέχουν σε κάποιο βαθμό στην
ενοποιητική διαδικασία, έχουν ήδη νιώσει την αλλαγή κλίματος.

Ιδωμένη από μια σκοπιά «εθνοκεντρική», που αντιμετωπίζει δηλαδή την ευρωπαϊκή
πορεία αποκλειστικά ως προϊόν εξαναγκασμού, η εγκαθίδρυση του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος κινδυνεύει να ερμηνευθεί ως μια επιβολή των τραπεζιτών ή
να καταγγελθεί ως ένα ακόμα βήμα προς την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας. Για
να αποφευχθούν αυτές οι διαστρεβλώσεις, είναι ανάγκη να διαλυθούν μύθοι και
φόβοι. Το χειρότερο με τις Κασσάνδρες δεν είναι ότι διαψεύδονται συνεχώς όσον
αφορά την πορεία της Ένωσης, αλλά ότι συσκοτίζοντας τα ζητήματα δυσκολεύουν
την αναγκαία κριτική.

Λοιπόν όχι, η εγκαθίδρυση κοινού νομίσματος δεν συνεπάγεται απώλεια κυριαρχίας
για τους συμμετέχοντες εάν οι λέξεις δεν αποτελούν συνθήματα, αλλά περικλείουν
έννοιες που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η νομισματική κυριαρχία του
κράτους έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, λόγω της συντελεσθείσας
παγκοσμιοποίησης των αγορών ­ και είναι το μόνο πεδίο όπου η χρήση του όρου
έχει πράγματι νόημα. Η πολιτισμική αντιθέτως κυριαρχία, με την έννοια της
διατήρησης μιας πρωτότυπης εθνικής ταυτότητας, είναι όχι μόνο δυνατή αλλά
έγινε και πιο εφικτή, τώρα που η διατήρηση των οικονομικών ισορροπιών έπαψε να
είναι ο πυρήνας ­ και ο εφιάλτης ­ κάθε εθνικής πολιτικής.

Το ευρώ, χωρίς βέβαια να προσφέρει το μαγικό εισιτήριο για τη γη της υλικής
επαγγελίας, κάθε άλλο παρά χτίζεται σε σαθρές βάσεις. Οι 11 χώρες, οι οποίες
συμμετέχουν, έχουν εγγενή δυναμική (περίπου 300 εκατομμύρια κάτοικοι, κοντά
στο 20% του παγκόσμιου ΑΕΠ και των διεθνών συναλλαγών, αλλά και ένα σημαντικό
κομμάτι του οικουμενικού πολιτισμού) και ευοίωνες προοπτικές (η ανάπτυξη
ξαναγυρνά στην Ευρώπη και η συγχρονισμένη προσπάθεια για την πλήρωση των
κριτηρίων του Μάαστριχτ δημιούργησε μεγαλύτερη ομοιογένεια και υγιέστερες
οικονομικές δομές).

Η ευρωπαϊκή ιδέα μετακινήθηκε πλέον οριστικά, από την πρόληψη συγκρούσεων
μεταξύ κρατών που χώρισε η Ιστορία, στην οικοδόμηση μιας άλλης ποιότητας
συνεννόησης μεταξύ κρατών που ενώνει η βούλησή τους. Λείπει ακόμα η πνοή και η
ενεργότερη συμμετοχή και στήριξη από τις κοινωνίες και τους πολίτες. Θα ήταν
κρίμα για την Ελλάδα να μείνει έξω και από αυτή τη συναρπαστική περιπέτεια,
σπαρασσόμενη, όπως σήμερα, για το ποιος φταίει, ενώ η απάντηση είναι γνωστή:
ολόκληρη η πολιτική τάξη.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.