Αλόγιστη η χρήση της προφυλάκισης

Ουδέν κακόν αμιγές καλού. Η προφυλάκιση του δημάρχου θα αφυπνίσει την κοινή
συνείδηση και γνώμη και έμμεσα θα βοηθήσει πολλούς. Το ζήτημα πήρε διαστάσεις,
συζητείται, και ο Κορυδαλλός βαρυστομάχιασε με τέτοιον επιφανή κρατούμενο.

ΠΛΗΘΗ ΛΑΟΥ στο πλευρό του προφυλακισμένου, επώνυμες συμπαραστάσεις και
δηλώσεις, μαζί και ο δήμαρχος Αθηναίων και ο δεσπότης του Πειραιά.

Οφείλω να το πω καθαρά, χωρίς να γνωρίζω την ουσία της υπόθεσης και χωρίς
καμία συμπάθεια για το πρόσωπο του προφυλακισμένου δημάρχου, ότι από νομική
πλευρά και σύμφωνα με τι διατάξεις που διέπουν αυτό το επαχθέστατο μέτρο η
προφυλάκιση του δημάρχου δεν είναι νόμιμη.

Η προφυλάκισή του είναι το βαρύτερο από τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους ο
ανακριτής και ο εισαγγελέας, για να περιορίσουν μια εγκληματική δραστηριότητα
ενός κακοποιού και να εξασφαλίσουν την εμφάνισή του στη δίκη. Είναι μέτρο
εξοντωτικό, που μπορεί να καταστρέψει ανθρώπους. Γι’ αυτό και πρέπει να
εφαρμόζεται με μεγάλη προσοχή, με ευαισθησία και σε εντελώς εξαιρετικές
περιστάσεις. Έχω προσωπική εμπειρία κατηγορουμένων που αθωώθηκαν αφού έμειναν
προφυλακισμένοι δεκαοκτώ ολόκληρους μήνες.

Δυστυχώς η προφυλάκιση, από μέτρο εξαιρετικό, έγινε στα χέρια ανακριτών και
εισαγγελέων πρόχειρο φάρμακο, κατάλληλο για όλες τις περιπτώσεις. Με
αποτέλεσμα να γεμίζουν οι φυλακές, να υποφέρουν άνθρωποι, να καταστρέφονται
επαγγέλματα και οικογένειες. Μπροστά σ’ αυτή την αλόγιστη χρήση αυτού του
επικίνδυνου μέτρου, ο νομοθέτης χρειάσθηκε να επέμβει καθοδηγητικά πολλές
φορές. Μάταιος κόπος. Η Δικαιοσύνη ακολουθεί τη δική της γραμμή, παραβιάζει
έμμεσα τους νόμους, επιμένει παραδοσιακά στην προφυλάκιση. Θα γίνω πιο συγκεκριμένος.

Το άρθρο 282 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας που τροποποιήθηκε πρόσφατα, για
μια ακόμη φορά, ορίζει πότε μπορεί να διαταχθεί προφυλάκιση. Πάντως όχι για
κατηγορία σε βαθμό πλημμελήματος. Ίσως εδώ βρίσκεται και η εξήγηση του
φαινομένου ότι στις μέρες μας πολλά γνωστά πλημμελήματα (απάτη, εκβίαση,
υπεξαίρεση στην υπηρεσία) μεταβάλλονται σε κακουργήματα.

Αλλά και σε κακουργήματα «δεν αρκεί η βαρύτητα της πράξης για την επιβολή
προσωπικής κράτησης». Για να προφυλακισθεί κάποιος που κατηγορείται σε βαθμό
κακουργήματος, πρέπει να είναι αποδεδειγμένα ύποπτος φυγής, να μην έχει γνωστή
διαμονή στη χώρα, να είχε αποδράσει στο παρελθόν ή να είχε παραβιάσει άλλους
περιοριστικούς όρους που του είχαν επιβληθεί κ.λπ.

Μια ακόμη περίπτωση όπου η Δικαιοσύνη παραβιάζει έμμεσα ή καταστρατηγεί τους
νόμους είναι εκείνη της διάρκειας της προφυλάκισης. Επιτρέπει όμως την
παράτασή της όταν συντρέχουν εντελώς εξαιρετικοί λόγοι. Στην πράξη όμως αυτή η
εξαίρεση έγινε κανόνας και όλες οι προφυλακίσεις παρατείνονται χωρίς εξαίρεση.

Το ερώτημα που αναπηδάει από τα παραπάνω έρχεται αυτόματα. Παρανομεί λοιπόν η
Δικαιοσύνη; Η απάντηση είναι ότι «Ναι, παρανομεί», με κάποιες τιμητικές εξαιρέσεις.

Η απορία είναι γιατί.

Διότι η Δικαιοσύνη είναι από παράδοση συντηρητική και δυσκολεύεται να
προσαρμοσθεί στις νεώτερες αντιλήψεις. Το δεύτερο όμως και βασικό είναι ότι
δυστυχώς στον χώρο της Δικαιοσύνης επικρατεί το πρότυπο του αυστηρού δικαστή
που καταδικάζει και που απορρίπτει αντί να αθωώνει όταν υπάρχουν αμφιβολίες ή
να δέχεται τα αιτήματα όταν πρέπει.

Έχει εμπεδωθεί κατά κάποιον τρόπο ότι καλός δικαστής είναι ο αυστηρός δικαστής
και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου δικαστές ελέγχθηκαν υπηρεσιακά ή
πειθαρχικά για «επιεικείς» κρίσεις, ενώ δεν γνωρίζω ανάλογη μεταχείριση
δικαστών για αυστηρότητα που αγγίζει τα όρια της παρανομίας.

Συμπέρασμα. Η προφυλάκιση του δημάρχου, όσο βάσιμη και αν είναι η κατηγορία
εις βάρος του, που αυτό θα φανεί αργότερα στο δικαστήριο, είναι καθαρά και
απροκάλυπτα παράνομη. Αυτοί που την αποφάσισαν και τον έστειλαν στον Κορυδαλλό
πρέπει να ελεγχθούν πειθαρχικά. Έτσι, μόνο χάρη στον έναν επώνυμο
προφυλακισμένο μπορεί να δουν φως δικαιοσύνης οι πολλοί ανώνυμοι σήμερα προφυλακισμένοι.

Ο Μιχάλης Ε. Παναγιωτόπουλος είναι δικηγόρος.