ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μπλερ και μεσαίες τάξεις

«Η αλήθεια είναι ότι οι μήνες του μέλιτος του Εργατικού Κόμματος καταλήγουν
πάντα σε δάκρυα», έγραψε ο Μ. Πίμλοτ στον «Independent». Πράγματι, οι μνήμες
από τις περιόδους διακυβέρνησης των Άγγλων Εργατικών, με εξαίρεση εκείνες της
περιόδου 1945-51, είναι πικρές.

Ωστόσο, αν γίνονταν σήμερα εκλογές, ένα χρόνο μετά τον περυσινό θρίαμβο, η
νίκη του Τ. Μπλερ θα ήταν ευρύτερη εκείνης του 1997. Επιπλέον, θα συνοδευόταν
από κάτι ιστορικά πρωτόγνωρο για τα βρετανικά εκλογικά δεδομένα: την κυριαρχία
των Εργατικών στο εσωτερικό των μεσαίων τάξεων.

Είναι γνωστό ότι στη βρετανική κοινωνία η διαφοροποίηση ανάμεσα στις μεσαίες
και ανώτερες κοινωνικές τάξεις και τα εργατικά στρώματα είναι, συγκρινόμενη με
άλλες χώρες, περισσότερο άκαμπτη. Οι ταξικές αποστάσεις είναι μεγαλύτερες, οι
τρόποι ζωής διαφορετικοί, τα ταξικά σύνορα λιγότερο διαπερατά. Το γεγονός αυτό
είχε ως συνέπεια οι μεσαίες τάξεις να αποτελούν, περισσότερο απ’ ό,τι αλλού,
το στέρεο κοινωνικό – εκλογικό στήριγμα του συντηρητισμού. Ευθυγραμμιζόμενα
ευρύτατα με το Συντηρητικό Κόμμα, τα μεσαία στρώματα υπερασπίζονταν στο βάθος
μια κοινωνική θέση και έναν τρόπο ζωής που θεωρούσαν ότι απειλείται από τους Εργατικούς.

Η μειονεκτική θέση των Εργατικών στα μεσαία στρώματα υπήρξε συνεπώς μια
σταθερά της εκλογικής συμπεριφοράς των Βρετανών. Το 1964 οι Εργατικοί έλαβαν
22% στους μη χειρώνακτες έναντι 64% στους χειρώνακτες εργάτες, το 1979 23%
έναντι 50%, το 1992 24% έναντι 51%. Η μεγάλη στροφή επιτελείται το 1997, όταν
η επιρροή του νέου Εργατικού Κόμματος αγγίζει το ιστορικά πρωτοφανές ποσοστό
του 40% (έναντι 58% στην εργατική τάξη), εγκαθιδρύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο
ένα είδος εργατικής – συντηρητικής «συγκυριαρχίας» στον μεσαίο χώρο (επιρροή
συντηρητικών: 38%). Στην κατηγορία των κατώτερων υπαλλήλων ­ κατηγορία που στη
Μ. Βρετανία υπήρξε παραδόξως προπύργιο των Συντηρητικών ενώ στις χώρες της
Ευρώπης συνήθως ταλαντεύεται ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά (με την
τελευταία πάντως να έχει το προβάδισμα) ­ η μεταστροφή έγινε ανατροπή: οι
Εργατικοί έλαβαν 47% (28% το 1992) έναντι 26% των Συντηρητικών (48% το 1992)!

Η κίνηση των μεσαίων στρωμάτων προς το νέο Εργατικό Κόμμα εξηγείται προπάντων
από την εκσυγχρονιστική στρατηγική του Τ. Μπλερ. Ο αναπροσανατολισμός (εις
βάρος της αριστερής πτέρυγας) της πολιτικής των Εργατικών, που άρχισε το 1983
με την ηγεσία Κίνοκ, προσέλαβε ριζοσπαστικές μορφές με την ηγεσία Μπλερ. Η
παροξυστική διαχείριση του νεωτερισμού από τη νέα ηγεσία κατάφερε να ανατρέψει
τις αναμονές και τους ρόλους στο εσωτερικό του βρετανικού πολιτικού
συστήματος. Το Εργατικό Κόμμα, το κόμμα των «παλαιών ιδεών», της «οικονομικής
κακοδιαχείρισης», των φόρων και των ελλειμμάτων καθιερώθηκε σαν δύναμη
οικονομικής ορθοδοξίας, αποτελεσματικότητας και σύγχρονου «μάνατζμεντ».
Συγχρόνως, η ηγεσία Μπλερ, στηριζόμενη στο τεράστιο κοινωνικό έλλειμμα της
διαχείρισης των Συντηρητικών (μεγάλη κρίση του εγκαταλελειμμένου στην τύχη του
Εθνικού Συστήματος Υγείας ή του εκπαιδευτικού συστήματος), εκμεταλλεύθηκε το
παραδοσιακό, στα ζητήματα κοινωνικής πολιτικής και πρόνοιας, πλεονέκτημα των
Εργατικών.

Το νέο Εργατικό Κόμμα εμφανίζεται στη σημερινή Μ. Βρετανία ως η μόνη δύναμη
που είναι ικανή να συνδυάσει την αποδοτική τεχνοκρατική διαχείριση με τον
νεωτερισμό, και αυτά τα δύο με το «ηθικό» μέλημα της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Στην ουσία, ο Τ. Μπλερ διαμόρφωσε μια νέα «ερμηνευτική τάξη» στο βρετανικό
πολιτικό σύστημα, ερμηνευτική τάξη που αφορά όχι μόνο την εικόνα των
Εργατικών, όχι μόνον την εικόνα των αντιπάλων τους, αλλά και την εικόνα του
συνόλου των «κομματικών ανταλλαγών» και του κομματικού ανταγωνισμού. Το
Εργατικό Κόμμα δεν θεωρείται απλώς αυτό που ήταν πάντα, εκλογικός εκπρόσωπος
της εργατικής τάξης και των συνδικάτων, αλλά κάτι περισσότερο και
πολυτιμότερο: εκπρόσωπος του «δημοσίου» και «εθνικού» συμφέροντος, δύναμη
ικανή να διαχειρισθεί κατά τον πιο «μοντέρνο» τρόπο το «γενικό καλό».

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την εντυπωσιακή διείσδυσή του στον μεσαίο χώρο. Η
ηγεσία Μπλερ και η εκσυγχρονιστική στρατηγική της έχουν μέχρι σήμερα περάσει
τις εξετάσεις τους με «άριστα». Η τελική, όμως, επιτυχία της εκσυγχρονιστικής
λογικής θα κριθεί από την ικανότητά της να απαντήσει αποτελεσματικά σε ένα
«παλαιό» πρόβλημα, το πιο παλαιό-μοντέρνο πρόβλημα που υπάρχει: εκείνο της
κατανομής του πλούτου και της φτώχειας στην κοινωνία. Αυτή η απάντηση θα
αποφασίσει τη θέση του Μπλερ στην ιστορία, και αυτή η απάντηση δεν έχει δοθεί ακόμη.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.