Τάκης Διαμαντόπουλος Το «κλικ» της φαντασίας

1971 και η νεολαία της Αθήνας συνωστίζεται στο «Παλλάς». Πρώτη προβολή:
«Γούντστοκ». Μόλις 21 ετών τότε ο Τάκης Διαμαντόπουλος, φωτογραφίζει για το
εξώφυλλο του περιοδικού «Επίκαιρα» τον σκηνοθέτη της ταινίας Μάικλ Γουόντλεϊ.
Ένα χρόνο αργότερα δημοσιεύεται το πρώτο του editorial στη γαλλική «Voque» με
θέμα την Ελλάδα. Από τότε κύλησαν σχεδόν τριάντα χρόνια και χιλιάδες μέτρα
φιλμ. Τόσα, που αν αντιστοιχούσαν σε βήματα θα είχε ήδη κάνει το γύρο του
κόσμου με τα πόδια… Ο Τάκης Διαμαντόπουλος, αυστηρός, απαιτητικός,
συγκεντρωτικός, αλλά πάντα παθιασμένος με τη δουλειά του έγινε το ελληνικό
must της φωτογραφίας. Καλλιτέχνες, πολιτικοί και πολιτευτές, μοντέλα, αλλά και
«μη επώνυμα» πρόσωπα κάνουν ουρά για μια θέση στο φακό του. Θα τους στοιχίσει,
βεβαίως, κάτι παραπάνω, αλλά θα τους εξασφαλίσει το διαβατήριο για τον κόσμο
της δημοσιότητας ή της αυταρέσκειας…

ΚΑΠΟΙΕΣ από εκείνες τις στιγμές που όλοι κάνουμε τους απολογισμούς της ζωής
μας, έκανε κι αυτός τους δικούς του απολογισμούς. Δεν ξέρει τι θα πει
Σαββατοκύριακο, Πρωτομαγιά, διήμερο ή τριήμερο αργίας.

Δουλεύοντας επαγγελματικά 27 χρόνια, από 12-15 ώρες την ημέρα και με δέκα μόνο
ημέρες διακοπές τον Αύγουστο ­ τότε που δεν δουλεύει τίποτα ­ συν τις
απαραίτητες ώρες ύπνου, η ζωή του σε αριθμούς είναι εντυπωσιακή: τα μισά
ακριβώς χρόνια βλέπει τον κόσμο πίσω και μέσα από ένα φακό και τέσσερα
συνολικά χρόνια τα έχει περάσει μέσα στο σκοτεινό θάλαμο εμφανίζοντας φωτογραφίες…

Φωτογραφίες άλλων. Γιατί, το πιο δύσκολο πράγμα που μπορείς να ζητήσεις από
τον Τάκη Διαμαντόπουλο είναι να σου δώσει μια δική του φωτογραφία. «Δεν έχω.
Δεν έτυχε ποτέ να φωτογραφηθώ»… Εννοεί σε στούντιο. Γιατί μόνο τις
σκηνοθετημένες, προσχεδιασμένες απεικονίσεις αντιλαμβάνεται ως φωτογραφίες.
Όχι τις τυχαίες και απρόοπτες. Το κλικ του φακού του δεν γίνεται ποτέ
αυτόματα. Έρχεται σαν υπογραφή της φαντασίας του που έχει προηγηθεί. «Νομίζω
ότι ένας σωστός φωτογράφος, οτιδήποτε κάνει πρέπει να έχει σχέση με τη
φαντασία. Δηλαδή, ακόμη και το ρεαλιστικό που γίνεται, πρέπει να έχει
κατασκευαστεί να φαίνεται ρεαλιστικό. Δεν θεωρώ ότι μπορεί κάποιος να πάρει
μια μηχανή, να αρχίσει να τραβάει φωτογραφίες και να κάνει καταπληκτικά
πράγματα. Έτσι ή αλλιώς, τίποτα δεν είναι τυχαίο στη φωτογραφία».

ΑΜΗΧΑΝΙΑ

Παραδέχεται πως ο ίδιος δεν θα μπορούσε να στηθεί μπροστά σ’ έναν φακό. Αυτό
που το θεωρεί πολύ φυσικό για τους άλλους, για εκείνον θα ήταν άχαρο και
άβολο. Αμήχανα αισθάνεται κι όταν κάποιος φίλος στις διακοπές επιχειρεί να
βγάλει… αναμνηστικές φωτογραφίες. «Αν δεν τον αντιληφθώ, έχει καλώς.
Ειδάλλως, κάθομαι και σκέφτομαι ότι τραβάει από λάθος γωνία, ότι ο φωτισμός
δεν είναι σωστός και άλλα τέτοια πράγματα»…

Δεν του είναι εύκολο να το εξηγήσει σε κάποιον που δεν έχει μπολιαστεί με την
τρέλα τής ­ πάντα σκηνοθετημένης ­ φωτογραφίας, αλλά επιμένει πως αν δύο
φωτογράφοι στηθούν στην ίδια γωνία, με τον ίδιο φωτισμό και ολόιδια μηχανή και
φωτογραφίσουν τον ίδιο άνθρωπο, οι δύο φωτογραφίες δεν θα είναι ίδιες. Κάποια
στιγμή υπάρχει μια λάμψη στα μάτια του ανθρώπου. Αυτή είναι που κυνηγάμε και
όταν την πιάσουμε, τότε πρέπει να γίνει το κλικ. Η πείρα, η φαντασία, αλλά και
η γνώση τού ποιον έχεις απέναντί σου, τι κάνει, πώς σκέφτεται αλλά και για
ποιο λόγο θέλει να φωτογραφηθεί είναι τα στοιχεία εκείνα που βοηθούν τον
φωτογράφο να ξέρει πότε θα περιμένει αυτή ακριβώς τη λάμψη».

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Είχε, ως επαγγελματίας, τη χαρά να φωτογραφίσει όλους σχεδόν τους πολιτικούς
της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. «Τον Φλωράκη δεν έχω φωτογραφήσει μόνο». Και
ομολογεί ότι «τα πειράματα που μπορούν να γίνουν με έναν πολιτικό για μια πιο
ελεύθερη φωτογραφία είναι πάρα πολύ δύσκολα».

Αντιστέκονται οι ίδιοι; «Δεν ξέρω, ίσως να φταίει λιγάκι και το σύστημα. Ένας
πολιτικός ποτέ δεν θα δεχόταν να φωτογραφηθεί με πουκάμισο και χωρίς γραβάτα
για μια αφίσα. Υπάρχουν κάποια δεδομένα που είναι δύσκολο να τα σπάσεις.
Πρέπει να είναι σοβαρά ντυμένος, σοβαρά στημένος. Δύσκολα κάποιος αρχηγός θα
χρησιμοποιούσε το χέρι του ν’ ακουμπά στο σαγόνι του ή το μάγουλό του. Το
τόλμησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ο νεώτερος, σε μια φωτογραφία δική μου, και
το θεωρώ μεγάλη επιτυχία γιατί αυτό δεν το είχε τολμήσει ούτε ο Παπανδρέου που
ήταν προχωρημένος στις φωτογραφίσεις».

Μια φωτογραφική εμπειρία για τον Τάκη Διαμαντόπουλο ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου.
«Ήξερε από φωτογραφία, καταλάβαινε τι είναι καλή φωτογραφία κι έχουμε κάνει
μαζί εξαίρετες φωτογραφίες που δεν χρησιμοποιήθηκαν όμως ποτέ για αφίσες ή για
επίσημες φωτογραφίες του κόμματος».

ΔΥΟ ΠΟΖΕΣ

Εκτός από τα μοντέλα, όλοι οι άνθρωποι που δεν είναι εξοικειωμένοι με το φακό
είναι δύσκολοι στο να στηθούν. Πόσο μάλλον οι πολιτικοί. Γι’ αυτούς, δύο πόζες
υπάρχουν. Βλέμμα ευθεία μπροστά «για να κοιτάζουν κατάματα τους ψηφοφόρους»,
βλέμμα προς τα πάνω και μακριά «αν θέλουν να προβάλουν ότι έχουν κάποιο
όραμα». Επιπλέον, δεν διαθέτουν πολύ χρόνο. Θέλουν όλα να γίνουν γρήγορα.
«Μόνο ο Σημίτης, πριν από τις εκλογές, διέθεσε τρεις ώρες για φωτογράφιση κι
αυτό είχε πολύ καλά αποτελέσματα».

Αν η επιλογή ήταν αποκλειστικά δική του, θα το έβλεπε σαν πρόκληση να
πειραματιστεί με τους πολιτικούς. Το ξέρει ότι δεν θα κάθονταν, «έπειτα είναι
κι αυτοί οι σύμβουλοι που λένε μην το κάνεις αυτό, δεν το θέλει ο κόσμος, και
τις περισσότερες φορές κάνουν λάθος». Αν ήταν στο χέρι του, θα έκανε μια
προεκλογική αφίσα του Αντώνη Σαμαρά, φωτογραφίζοντάς τον σε μια παραλία με
γυρισμένα τα μπατζάκια του, αγκαλιά με τη γυναίκα του και τα παιδιά τους,
χαρούμενους και αγκαλιασμένους. «Πιστεύω ότι η πολιτική είναι η ίδια η ζωή,
ενώ οι πολιτικοί πιστεύουν ότι άλλο είναι η πολιτική, άλλο η ζωή, η
οικογένεια, το παιδί. Και ο Σαμαράς, πιστεύω, ότι είναι ένας νέος άνθρωπος που
θα έπρεπε να δείξει ένα προφίλ κάπως πιο ανθρώπινο».

Παρά τη μεγάλη του οικογένεια, δεν θα παρουσίαζε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη ως
οικογενειάρχη. «Είναι μεγάλος άνθρωπος με εγγόνια… σε λίγο θα έχει και
δισέγγονα. Για τον πρώην πρωθυπουργό, λοιπόν, πιστεύει πως του ταιριάζει ο
ρόλος του πάτερ φαμίλια κι ευχαρίστως θα του έκανε μια αφίσα με όλη την
οικογένεια και με πολύ χιούμορ θα του εύρισκε και το σύνθημα: «Όλη η
οικογένειά μας δουλεύει για σας».

Η ΜΕΛΙΝΑ

Αγαπημένο του ­ φωτογραφικά ­ πρόσωπο η αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη

Αγαπημένο του ­ φωτογραφικά ­ πρόσωπο η αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη. «Τα
τελευταία χρόνια πιστεύω ότι είχε πολύ μεγάλη δίψα να φωτογραφίζεται.

Επειδή η ίδια ήταν πολύ δημιουργικός άνθρωπος, είχε όρεξη να καθήσει μπροστά
στο φακό και να φωτογραφίζεται με διαφορετικό τρόπο. Δύο χρόνια πριν “φύγει”,
της έβγαλα μια θαυμάσια ­ κατά τη γνώμη μου ­ φωτογραφία, με τα μάτια κλειστά
και τα χέρια στα μάγουλα, που πιστεύω πως παλιότερα δεν θα το επιχειρούσε. Η
συνεργασία μαζί της ήταν πραγματικά άψογη»…

ΤΟ ΦΩΣ. Το άλφα και το ωμέγα της καλής φωτογραφίας. «Καλό φως είναι το φως που
προκαλεί ένα ενδιαφέρον, προβάλλοντας τα πράγματα που έχουμε επιλέξει να
προβληθούν. Πρόκειται για μια πολύ περίεργη και λεπτή κατάσταση, που έχει
σχέση με την αισθητική και με το μάτι του φωτογράφου. Η φωτογραφία ίσον
φωτισμός. Δεν είναι τυχαίο που ο Ρέμπραντ θεωρείται ο καλύτερος πορτρετίστας
ζωγράφος. Η φωτογραφία ουσιαστικά αντιγράφει από τον Ρέμπραντ το φως».

Για να το καταλάβουμε καλύτερα, μας καλεί να αναλογιστούμε πόσες φορές
βλέπουμε έναν άνθρωπο που τον ξέρουμε πολύ καλά, αλλά κοιτώντας τον από μια
ιδιαίτερη γωνία και με ένα συγκεκριμένο φως να πέφτει επάνω του, ξαφνικά
νιώθουμε ότι είναι πολύ πιο όμορφος. «Ακριβώς αυτό καλείται να κάνει ένας
φωτογράφος. Να φτιάξει αυτό το ιδανικό φως που θα δείχνει τον άνθρωπο όμορφο».

Το φως στην υπηρεσία της ομορφιάς. Και το ρετούς το ίδιο; Τελικά, μόνον τα
αρυτίδιαστα πρόσωπα είναι όμορφα; «Ακούστε. Δουλεύω για περιοδικά που πουλάνε
γκλάμουρ, οπότε και οι φωτογραφίες πρέπει να είναι ανάλογες. Δεν δουλεύω σε
σκανδαλοθηρικά περιοδικά, ώστε να αρχίσω να κυνηγάω τη μία με τις τρομερές
ρυτίδες ή την άλλη που έχει αποτύχει η πλαστική εγχείρηση που της έκαναν…».
Αν μη τι άλλο, ειλικρινής απάντηση. Αλλά, τουλάχιστον στενοχωριέται όταν,
αφαιρώντας τις ρυτίδες από μια γυναίκα, αφαιρεί τους έρωτες και τα ξενύχτια
της, τους τοκετούς της, τα τσιγάρα της ή τα ποτά της;

«Σύμφωνοι. Ισχύει αυτό που λέτε. Αλλά, πρώτον, σας επαναλαμβάνω ότι εγώ είμαι
επαγγελματίας. Δεύτερον, από τις «επώνυμες» κυρίες μόνον η Λητώ Κατακουζηνού
είχε δεχθεί να φωτογραφηθεί χωρίς κανένα ρετούς και, τρίτον, εγώ δεν κάνω
επίπεδα πρόσωπα. Δεν αφαιρώ όλες τις ρυτίδες, αλλά μόνον εκείνες που
εμφανίζονται από έναν λάθος φωτισμό».

Καλό φωτισμό και κίνηση θέλει να έχουν οι φωτογραφίες του. Και να είναι
προμελετημένες μέχρι την παραμικρή τους λεπτομέρεια. «Μου αρέσει η δουλειά μου
να είναι ενταγμένη μέσα σε αυτό που αποκαλούμε επαγγελματισμό. Δεν κάνω
φωτογραφίες για τον εαυτό μου, όπως μερικοί σκηνοθέτες κάνουν ταινίες που δεν
τις βλέπει κανείς. Είναι μεγάλη ηδονή να πληρώνεσαι γι’ αυτά που κάνεις,
κάνοντάς τα όπως ακριβώς θέλεις εσύ».

Δεν ζήλεψε ποτέ τη δουλειά των φωτορεπόρτερ. «Είναι κάτι που δεν με ενδιέφερε
ποτέ και καθόλου. Αυτό που γινόταν παλιότερα, που πήγαινε ένας φωτογράφος σε
μια εμπόλεμη περιοχή και τραβούσε πέντε – δέκα φωτογραφίες και δημοσιεύονταν
σε περιοδικά, σήμερα είναι ένα άχρηστο πράγμα. Τη στιγμή που μπορούμε τις
ίδιες αυτές εικόνες να τις δούμε στην τηλεόραση σαράντα φορές την ημέρα και
κάνοντας χρήση του στοπ καρέ να τα αντιμετωπίζουμε σαν φωτογραφίες. Η
τηλεόραση έχει καλύψει μεγάλο μέρος της φωτοειδησεογραφίας».

Επιμένει πως φωτογραφία σημαίνει φαντασία. Ξεκινάς από το μηδέν και
κατασκευάζεις κάτι. Τσακώνεται μάλιστα με τους φίλους του που παίρνουν μια
μηχανή και βγαίνουν στο δρόμο τραβώντας φωτογραφίες. Τους λέει: «Εσείς κάνετε
“taking photos”, εγώ κάνω “making photos”. Το να φωτογραφίζεις μια γυναίκα
ντυμένη ακριβά μπροστά σε μια βιτρίνα κοσμημάτων κι εκείνη τη στιγμή να
περάσει δίπλα της ένας κλοσάρ κι εσύ να θεωρήσεις ότι έχεις μπροστά σου μια
καταπληκτική φωτογραφία, εγώ θα πω ότι έχεις μια απαράδεκτη φωτογραφία. Εάν
πρέπει να υπάρχει ο κλοσάρ, θα πρέπει να το έχεις σκεφθεί από πριν, να τον
έχεις βρει, να τον έχεις ντύσει κατάλληλα και να τον έχεις βάλει στη σωστή
θέση. Στη φωτογραφία δεν πρέπει να υπάρχει τίποτα τυχαίο»…

Ο ΠΑΠΠΟΥΣ του φωτογράφος. Ο πατέρας του φωτογράφος. Η αδελφή του πατέρα του το
ίδιο. Κάπως έτσι επιβεβαιώθηκε η λαϊκή ρήση… «Το μήλο κάτω απ’ τη μηλιά θα
πέσει» για τους δύο γιους της οικογένειας: τον Τάκη και τον Νίκο Διαμαντόπουλο.

Το πρωί σχολείο, το απόγευμα στη «δουλειά». Από πιτσιρικάς ο Τάκης
Διαμαντόπουλος ήταν καθημερινά στο φωτογραφείο του πατέρα του ­ στη Φωκίωνος
Νέγρη στην αρχή, στην Ηπείρου αργότερα. Ο πατέρας του ήταν πορτρερίστας, ο
ίδιος ήθελε να ασχοληθεί με τη μόδα. Κάτι τον τραβούσε στον χώρο αυτό. «Αλλά
πού μόδα εκείνη την εποχή. Πόσο μάλλον φωτογραφία μόδας…».

Στα 13 του εκτονώθηκε φωτογραφίζοντας για 4-5 ημέρες όλα τα παιδιά της
καλοκαιρινής κατασκήνωσης, κερδίζοντας, μάλιστα, το αστρονομικό για την εποχή
ποσό των 65 δραχμών. Δεν ήταν απείθαρχο παιδί, «γιατί ένα παιδί που έχει
συνηθίσει από μικρό να δουλεύει συστηματικά δεν μπορεί να είναι απείθαρχο».

Ήταν, όμως, απείθαρχος στο θέμα της φαντασίας που χρησιμοποιούσε στις
φωτογραφίες του. «Ο πατέρας μου συνέχεια με έβριζε, τι βλακείες είναι αυτά που
τραβάς, το φως δεν είναι καλό, το ένα, το άλλο. Τον είχα ακούσει, όμως, πολλές
φορές ­ όταν δεν ήμουν μπροστά του ­ να λέει σε φίλους του ότι ο Τάκης είναι
πολύ καλός φωτογράφος και θα πάει μπροστά».

Μέχρι σήμερα, έχει διατηρήσει στη δουλειά του την ίδια απειθαρχία. «Μέχρι
σήμερα τσακώνομαι συνέχεια με τους συνεργάτες. Τις περισσότερες φορές δεν
δέχομαι καμία παρέμβαση, γιατί νομίζω ότι όταν κάποιος παρεμβαίνει στο έργο
ενός φωτογράφου, ενός ζωγράφου, ενός μουσικού ή ενός γλύπτη, καλύτερα να πάει
να το κάνει μόνος του, έτσι δεν είναι;».

Κάποια στιγμή τού πέρασε από το μυαλό να γίνει γλύπτης και πέρασε ένα φεγγάρι
από τη Σχολή Καλών Τεχνών. Εγκατέλειψε γρήγορα και αφοσιώθηκε στη φωτογραφία.
Το 1970-71 αποφάσισε να ασχοληθεί με τη μόδα. «Με κάτι, δηλαδή, που δεν
υπήρχε. Τα περιοδικά της εποχής αναδημοσιεύουν φωτογραφίες από το εξωτερικό ή
φωτογραφίες από τις επιδείξεις μόδας που γίνονται εδώ». Οι ιδιαίτερες
φωτογραφίες που κάνει ο Τάκης μέσα στο στούντιο, απλούστατα δεν δημοσιεύονται
πουθενά. Μέχρι που η Μαρίνα Δημητροπούλου, ανταποκρίτρια της «Βογκ», βλέπει τη
δουλειά του και τον προτείνει στο παριζιάνικο περιοδικό. Λίγο αργότερα, το
πρώτο του editorial με θέμα την Ελλάδα κάνει τον γύρο του κόσμου.

Για μία τριετία ζει στο Παρίσι και το Μιλάνο κι επιστρέφοντας στην Ελλάδα
έχουν αρχίσει δειλά δειλά τα περιοδικά να ασχολούνται με τη φωτογραφία μόδας.
«Η σοβαρή δουλειά έγινε από τα κλασικά ελληνικά περιοδικά, τη “Γυναίκα”, το
“Πάνθεον” και βεβαίως, αργότερα, με τις ξένες εκδόσεις, το “Μαρί Κλερ”, το
“Elle”, κ.λπ. Παρ’ όλο, όμως, που έχει γίνει πρόοδος γιατί υπάρχουν
περισσότεροι φωτογράφοι σήμερα, δύσκολα μπορεί να γίνει πολύ καλή δουλειά στην
Ελλάδα, στη μόδα, γιατί η φωτογραφία μόδας σημαίνει “φτιάχνω στυλ”. Κι αυτό
προϋποθέτει από τη μια φωτογράφους με προσωπικότητα και από την άλλη ρούχα
μοναδικά». Εξηγεί: «Στην Ελλάδα, για να προβάλει ένα περιοδικό ένα τέτοιο στυλ
από Έλληνα φωτογράφο, πρέπει να έχει δύναμη. Για να έχει δύναμη, θα πρέπει να
μπορεί να καταργήσει το στυλ του αγγλικού, του γαλλικού ή του αμερικανικού
περιοδικού και να επιβάλει το δικό του. Επειδή στην Ελλάδα δεν έχουν δύναμη τα
περιοδικά, επειδή δεν υπάρχει ελληνική μόδα, ώστε να πει κάποιος εμείς τη μόδα
με τα τσαρούχια την παρουσιάζουμε έτσι και να μην έχει και κανείς αντίρρηση,
γι’ αυτό και αντιδρούν, όταν εμείς παρουσιάζουμε με διαφορετικό στυλ τη μόδα
των ξένων».