Αμφισβήτησε τα πάντα, άλλαξε τα πάντα

Ποτέ το πνεύμα ανεξαρτησίας, αυτονομίας και επαναστατικότητας των νέων δεν
εκφράστηκε με τόση δύναμη και ικμάδα, όσο τον Μάη του ’68. Από τους τοίχους
της Σορβόννης και της Ναντέρ, το σύνθημα «το πάθος της καταστροφής μπορεί να
είναι ένα πάθος δημιουργικό», μέσα σε λίγους μήνες άναψε φωτιές σε όλον τον
κόσμο. Από το Μεξικό ώς την Πράγα και από το Μπέρκλεϊ ώς τη Βαρσοβία.

Ο ΑΝΤΙΑΥΤΑΡΧΙΚΟΣ απόηχος του γαλλικού Μάη δεν έφτασε στην Ελλάδα, που το ’68
ήταν βυθισμένη στα σκοτάδια της χούντας. Οι αντιστασιακοί που φυλακίζονταν, ο
Παναγούλης που σημάδευε τον τύραννο, αγωνίζονταν για πιο στοιχειώδη
δημοκρατικά δικαιώματα.

Όμως, η επανάσταση του Μάη δεν ήταν μονάχα μια γιορτή γαλλική. Αμφισβήτησε τα
πάντα: ολόκληρη τη μεταπολεμική κοινωνική, πολιτική και ηθική τάξη. Και,
μολονότι ανολοκλήρωτη, άλλαξε τα πάντα: στο σπίτι, στο σχολείο, στις σχέσεις
των δύο φύλων και, βέβαια, στην Αριστερά. Τριάντα χρόνια αργότερα, ο κόσμος
δεν είναι πια ο ίδιος. Το πυκνό πέπλο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας κρύβει
μέσα του ανισότητες και αδικίες σαν και αυτές που ξεσήκωσαν τους νέους του Μάη
­ αλλά με άλλη, πιο δυσδιάκριτη μορφή. Αν οι νέοι του ’68 είδαν την κοινωνία
της εποχής σαν μια Βαστίλλη και θέλησαν να γκρεμίσουν τη βαριά πύλη της, τι θα
έλεγαν για τη σημερινή κοινωνία;

Στην Κίνα, το 1968, η Πολιτιστική Επανάσταση έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της:
από τα πειράματα εργατικής αυτοοργάνωσης και την κομμούνα της Σανγκάης μέχρι
τη βίαιη σύγκρουση ανάμεσα στις φράξιες των Ερυθροφρουρών. Όμως, στην Ευρώπη,
ο μύθος της Πολιτιστικής Επανάστασης εξακολουθεί να εμπνέει τη νεολαία στον
αγώνα κατά του «χάρτινου τίγρη» του ιμπεριαλισμού.

Το 1968 το ριζοσπαστικό ιαπωνικό φοιτητικό κίνημα κυριαρχεί στην εθνική
φοιτητική ένωση (Ζενγκακούρεν). Βίαιες συγκρούσεις μεταξύ φοιτητών και
αστυνομίας ξεσπούν τον Μάρτιο του 1968, όταν οι Ζενγκακούρεν επιτίθενται στην
αμερικανική βάση στην Οκινάουα, στη Βουλή, στην αμερικανική πρεσβεία.

Η καταστολή που θα ακολουθήσει θα είναι πολύχρονη και συστηματική. Το ιαπωνικό
«καπιταλιστικό θαύμα» πρέπει να διασωθεί.

Στην Ισπανία, το αντιδικτατορικό κίνημα κορυφώνεται την Πρωτομαγιά του 1968,
με μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις στη Μαδρίτη, το Μπιλμπάο και τη Βαρκελώνη. Οι
«σκληροί» του καθεστώτος θα επιβληθούν και στις 24 Ιανουαρίου 1969 επιβάλλεται
κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Το Λατινοαμερικάνικο ’68 πνίγεται στο αίμα στη Γουατεμάλα, την Αργεντινή, την
Ουρουγουάη, το Μεξικό, το Περού, τον Παναμά, τη Βραζιλία. Σε μία μόνο ημέρα,
την 3η Οκτωβρίου, περισσότεροι από 300 φοιτητές πέφτουν νεκροί από τα πυρά της
αστυνομίας στην Πόλη του Μεξικού.

«Όχι στη μουσειοκαπιταλιστική κουλτούρα». Διαδήλωση Ιταλών φοιτητών στη Ρώμη

Ο ΙΤΑΛΙΚΟΣ Μάης ήταν μακρύτερος από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο. Το κίνημα του
’68 γεννήθηκε στις 27 Απριλίου του 1966, όταν ο φοιτητής Πάολο Ρόσι σκοτώθηκε
στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης από νεαρούς νεοφασίστες, και τελείωσε στις 12
Δεκεμβρίου του 1969, με την έκρηξη μιας βόμβας σε τράπεζα του Μιλάνου.

Το 1967, οι καταλήψεις Πανεπιστημίων επεκτείνονται από τη Ρώμη σ’ όλη την
Ιταλία. Οι φοιτητές ζητούν αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος και
καταδικάζουν τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Βιετνάμ.

Το φοιτητικό κίνημα συνεχίζεται όλο το 1968 με συχνές και βίαιες συγκρούσεις
με την αστυνομία.

Από τον Απρίλιο της χρονιάς αυτής, οι εργάτες παίρνουν τη σκυτάλη από τους
φοιτητές. Απεργίες και διαδηλώσεις κορυφώνονται το «θερμό φθινόπωρο» του 1969.
Στις εκλογές της 19ης Μαΐου του 1968 σημειώνεται αισθητή άνοδος της Αριστεράς
και η ακροδεξιά θέτει σε εφαρμογή τη «στρατηγική της έντασης»: στις 12
Δεκεμβρίου του 1969, οι νεοφασίστες τοποθετούν μια βόμβα στην Αγροτική Τράπεζα
του Μιλάνου που σκοτώνει 16 ανθρώπους και τραυματίζει 88. Ήταν η πρώτη μιας
σειράς επιθέσεων που αιματοκύλησαν την Ιταλία τα δέκα επόμενα «μολυβένια χρόνια».

Ο Ρούντι Ντούτσκε στο Βερολίνο

ΑΡΧΗ ΤΟΥ κινήματος του ’68 στη Γερμανία θεωρείται η 2α Ιουνίου του 1967, όταν
η σφαίρα ενός αστυνομικού σκότωσε τον 26χρονο φοιτητή Μπένο Όνεζοργκ που
διαδήλωνε κατά της επίσκεψης του Σάχη του Ιράν στο Δυτικό Βερολίνο. Η
εναλλακτική εκπαίδευση και η καταδίκη του αμερικανικού πολέμου στην Ινδοκίνα
ήταν από τα κεντρικά θέματά του.

Ο γερμανικός Μάης του ’68 αρχίζει το Φεβρουάριο με μια μεγάλη διαδήλωση κατά
του πολέμου του Βιετνάμ. Στις 3 Απριλίου, ο Αντρέας Μπάαντερ και η Γκούντρουν
Ένσλιν βάζουν τα θεμέλια της Φράξιας Κόκκινος Στρατός (RAF) με μια εμπρηστική
επίθεση σε δύο μεγάλα καταστήματα της Φρανκφούρτης.

Η αφορμή, πάντως, για τη βίαιη εξέγερση στο Βερολίνο ήταν η δολοφονική
απόπειρα, στις 11 Απριλίου, εναντίον του Ρούντι Ντούτσκε, στελέχους της
αριστερής φοιτητικής οργάνωσης SDS.

Τις επόμενες ημέρες το κίνημα εξαπλώνεται από τα πανεπιστήμια στις γειτονιές
27 γερμανικών πόλεων και απεργίες και διαδηλώσεις πραγματοποιούνται σ’ όλη τη
Δυτική Γερμανία.

Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1969, οι Σοσιαλδημοκράτες του Βίλλυ Μπραντ
διώχνουν τους Χριστιανοδημοκράτες από την εξουσία.

Οι Μπιτλς. Η μουσική τους άλλαξε τον κόσμο

ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ της εξέγερσης των Άγγλων φοιτητών την περίοδο 1967-69 είναι το
London School of Economics, αν και καταλήψεις και κινητοποιήσεις γίνονται
ακόμη στα Πανεπιστήμια του Σάσεξ, του Εδιμβούργου, του Λέστερ και του Έσεξ. Το
κεντρικό σύνθημα είναι «Φοιτητική εξουσία». Οι φοιτητές απαιτούν τη συμμετοχή
τους στα κέντρα αποφάσεων των Πανεπιστημίων, αλλά πολύ γρήγορα ο αγώνας τους
αποκτά έναν επαναστατικό, αντικαπιταλιστικό και αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα.
Διαμαρτύρονται κατά του πολέμου στο Βιετνάμ: η πιο βίαιη διαδήλωση της χρονιάς
είναι αυτή της 17ης Μαρτίου στο Grosvenor Square, μπροστά στην αμερικανική
πρεσβεία, όπου η Βανέσα Ρεντγκρέιβ θα επιδώσει ψήφισμα διαμαρτυρίας.
Καταγγέλλουν την (Εργατική) κυβέρνηση γιατί χορηγεί στους Αμερικανούς
βακτηριολογικά όπλα. Αγωνίζονται για την απομόνωση της ρατσιστικής Ροδεσίας.
Το κίνημα δεν έχει την ένταση που χαρακτηρίζει τις εξεγέρσεις στη Γαλλία, την
Ιταλία και τη Γερμανία. Αλλά η μουσική των Μπιτλς και των Ρόλινγκ Στόουνς μαζί
με την εμφάνιση της μίνι φούστας προσφέρουν στους νέους όλου του κόσμου ένα
καινούργιο και γοητευτικό μέσο αμφισβήτησης των γονιών τους και των δασκάλων τους.

3 Ιανουαρίου

Ο Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ εκλέγεται γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος
Τσεχοσλοβακίας. Θα γίνει ο ενσαρκωτής της Άνοιξης της Πράγας.

31 Ιανουαρίου

Το Εθνικοαπελευθερωτικό Μέτωπο του Βιετνάμ εξαπολύει την επίθεση του Τετ, η
οποία δημιουργεί πολλά προβλήματα στους Αμερικανούς. Η διεθνής νεολαία
υποστηρίζει την εξέγερση.

22 Μαρτίου

Οι «λυσσασμένοι» της Ναντέρ καταλαμβάνουν τα γραφεία της διοίκησης του
Πανεπιστημίου τους και εγκαινιάζουν τη γαλλική άνοιξη της αμφισβήτησης.

28 Μαρτίου

Η κυβέρνηση του στρατηγού Φράνκο κλείνει επ’ αόριστον το Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης.

4 Απριλίου

Ο πάστορας Μάρτιν Λούθερ Κινγκ δολοφονείται στο Μέμφις των Ηνωμένων Πολιτειών.

11 Απριλίου

Ο Ρούντι Ντούτσκε, ο επονομαζόμενος Κόκκινος Ρούντι, ηγέτης των εξεγερμένων
φοιτητών της Δυτικής Γερμανίας, τραυματίζεται σε δολοφονική επίθεση.

23 Απριλίου

Το ιδιωτικό πανεπιστήμιο Κολούμπια (Νέα Υόρκη) καταλαμβάνεται από τους
φοιτητές του, λευκούς και μαύρους.

3 Μαΐου

Στο Παρίσι, η Σορβόννη κλείνει και καταλαμβάνεται από την αστυνομία. Οι
φοιτητές διαδηλώνουν στο Καρτιέ Λατέν.

10-11 Μαΐου

Η «νύχτα των οδοφραγμάτων» στο Παρίσι. Βίαιες συγκρούσεις ανάμεσα σε αστυνομία
και διαδηλωτές στο Καρτιέ Λατέν.

13 Μαΐου

Μεγάλες εργατικές και φοιτητικές πορείες στο Παρίσι και την επαρχία. Η
Σορβόννη ανοίγει και πάλι.

24 Μαΐου

Νύκτα ταραχών στο Παρίσι. Το Χρηματιστήριο πυρπολείται. Τα υπουργεία είναι άδεια.

30 Μαΐου

Διάλυση της Γαλλικής Εθνοσυνέλευσης. Διαδήλωση Γκωλικών στα Ηλύσια Πεδία. Η
φοιτητική γιορτή και η εργατική απεργία τελειώνουν.

5 Ιουνίου

Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στις ΗΠΑ ο υποψήφιος των
Δημοκρατικών Ρόμπερτ Κέννεντυ πέφτει θύμα επίθεσης στο Λος Άντζελες.

5 Ιουλίου

Τρεις χιλιάδες Ιάπωνες φοιτητές αρχίζουν επ’ αόριστον απεργία στο Τόκιο
διαμαρτυρόμενοι για τη χρηματοδότηση του αμερικανικού στρατού. Η απεργία θα
διαρκέσει τέσσερις μήνες.

20 Αυγούστου

Τα άρματα των δυνάμεων του Συμφώνου της Βαρσοβίας συντρίβουν την Άνοιξη της Πράγας.

12-27 Οκτωβρίου

Ολυμπιακοί Αγώνες του Μεξικού. Μαύροι αθλητές χαιρετούν με υψωμένη γροθιά κατά
την απονομή των μεταλλίων.

5 Νοεμβρίου

Ο Ρίτσαρντ Νίξον εκλέγεται Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Επίθεση Τετ. Ένας Νοτιοβιετναμέζος στρατιώτης σκύβει πάνω από μια γυναίκα που τραυματίστηκε από αμερικανικά πυρά

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ του Βιετνάμ δεν ήταν απλώς ένας πόλεμος κατά της αποικιοκρατίας. Για
τους νέους του 1968, που εξεγείρονταν κατά των κυρίαρχων εξουσιών σε όλο τον
κόσμο, ήταν κάτι παραπάνω: η πρώτη επίγνωση ότι η κυριαρχία της Δύσης στον
Τρίτο Κόσμο έχει όρια.

Ο πόλεμος του Βιετνάμ είχε μια μοναδικότητα: δεν περιορίστηκε στη ζούγκλα και
τους ορυζώνες, αλλά εξαπλώθηκε στους δρόμους, τις πλατείες και τα
πανεπιστήμια, σε όλο τον κόσμο. Εκεί υπέστησαν την πραγματική ήττα οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Το 1968 σημαδεύτηκε από την πιο μαζική επίθεση του πολέμου, που έμεινε στην
ιστορία ως επίθεση του Τετ (Πρωτοχρονιά του σεληνιακού έτους). Τότε, στις 30
Ιανουαρίου, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο και ο βορειοβιετναμικός στρατός
ξεπήδησαν μέσα από τη ζούγκλα και επιτέθηκαν σε 140 στόχους, στο αρχηγείο του
στρατού της Σαϊγκόν, σε τριάντα αεροδρόμια και δεκατέσσερις αεροπορικές βάσεις.

Η επίθεση του Τετ είχε περισσότερο συμβολική αξία: έδειξε σε όλο τον κόσμο ότι
μια στρατιωτική ήττα των ΗΠΑ δεν ήταν κάτι ακατόρθωτο. Δύο μήνες αργότερα, οι
ΗΠΑ θα υποστούν άλλη μία ήττα, αυτή τη φορά σε ηθικό επίπεδο, όταν, στις 16
Μαρτίου, οι εικόνες από τη σφαγή του Μάι Λάι θα κάνουν τον γύρο του κόσμου,
ενισχύοντας τα αντιαμερικανικά αισθήματα της νεολαίας της Δύσης.

ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ

Ο αγώνας των Αμερικανών φοιτητών είναι αξεδιάλυτα δεμένος με το ειρηνιστικό
κίνημα και το κίνημα για πολιτικά δικαιώματα. Ήδη, το 1964, είχε γίνει η
εξέγερση στο πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, το θέρος της ίδιας χρονιάς η εξέγερση
στο Χάρλεμ και, από το 1965, είναι αδύνατο να οριστεί διαχωριστική γραμμή
ανάμεσα στους φοιτητικούς αγώνες και εκείνους εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ
ή για τα δικαιώματα των μαύρων. Το Κολούμπια στη Νέα Υόρκη και το Μπέρκλεϊ
στην Καλιφόρνια γίνονται οι δύο πρωτεύουσες του κινήματος. Το 1968 σηματοδοτεί
όχι μόνο τη ριζοσπαστικοποίηση του κινήματος αυτού, αλλά και την αρχή της
εξάπλωσής του, από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια της ελίτ, στα κρατικά πανεπιστήμια
όπου ως τότε κυριαρχούσαν τα «γεράκια». Την ηγεσία του κινήματος για τα
δικαιώματα των μαύρων αναλαμβάνουν οι Μαύροι Πάνθηρες. Στις 4 Απριλίου, η
δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ σηματοδοτεί την αρχή της άνοιξης της
εξέγερσης. Το αντιπολεμικό κύμα κορυφώνεται με τις διαδηλώσεις του Αυγούστου
στην Ουάσιγκτον και τις βίαιες συγκρούσεις με την Εθνοφυλακή.

Σοβιετική εισβολή. Ένας Τσέχος διαμαρτύρεται μπροστά στο κτίριο της ραδιοφωνίας

Η ΠΟΛΩΝΙΑ είχε τον «Μάρτη» της: «Σοσιαλισμός δεν σημαίνει ρόπαλα» και «Δεν
υπάρχει ψωμί χωρίς ελευθερία» φώναζαν οι καταληψίες των Πανεπιστημίων στην
Κρακοβία και στο Λούμπλιν. Αφορμή ήταν η απόφαση των αρχών να απαγορεύσουν ένα
θεατρικό έργο του κορυφαίου ποιητή του πολωνικού ρομαντισμού Άνταμ Μιτσκιέβιτς
επειδή είχε αντισοβιετικές αιχμές. Τα αίτια, βέβαια, ήταν βαθύτερα. Αντί για
το αστυνομικό κράτος που τους καταδυνάστευε, οι φοιτητές ήθελαν μια Πολωνία
αληθινά σοσιαλιστική. Η απάντηση που έλαβαν ήταν ομολογουμένως πρωτότυπη: τους
χαρακτήρισαν «μαμμόθρεφτα», αποτυχημένους πολιτικούς και ­ το κυριότερο ­
σιωνιστές. Μ’ αυτές τις κατηγορίες, 20.000 φοιτητές θα εκδιωχθούν τους
επόμενους μήνες από τα Πανεπιστήμια.

Έμενε η απειλή από τη γειτονική Τσεχοσλοβακία. Η «Άνοιξη της Πράγας», η
αναζήτηση δηλαδή ενός νέου, δημοκρατικού και ακηδεμόνευτου σοσιαλισμού,
προκάλεσε έντονη ανησυχία στις υπόλοιπες πρωτεύουσες της Ανατολικής Ευρώπης.
Το πείραμα ελευθερίας δεν θα διαρκέσει παρά μερικούς μήνες: στις 20 Αυγούστου
θα ποδοπατηθεί από τα τανκς του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Οι ισχυρότερες πιέσεις
για την εισβολή είχαν προέλθει από την Πολωνία.