ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ρήξεις κι ερωτηματικά

«Ρήξεις και ερωτηματικά» σημαδεύουν τη μακρά πολιτική δράση του Κ. Καραμανλή.

Με τον Σαρλ ντε Γκωλ. Η επίσκεψη του Γάλλου ηγέτη σηματοδοτεί την προσπάθεια του Κ. Καραμανλή να αναδιατάξει τον εξωτερικό προσανατολισμό της χώρας

Η ΕΠΙΛΟΓΗ από τα Ανάκτορα του επιτυχημένου μεν υπουργού Δημοσίων Έργων, αλλά
όχι και εκ των ηγετικών στελεχών του «Συναγερμού», μία ημέρα μετά τον θάνατο
του στρατάρχη Παπάγου (4 Οκτωβρίου 1955), κατά σαφή παρέκκλιση των
κοινοβουλευτικών διαδικασιών, την εκφρασμένη γνώμη του ιδίου του Παπάγου και
της πλειοψηφίας των βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος, στοιχειοθετεί το
«πρώτο ερωτηματικό».

Οι βιογράφοι του Κ. Καραμανλή αποκρούουν ότι ο νέος ηγέτης της Δεξιάς
αναδείχθηκε από την «εύνοια των Ανακτόρων και του ξένου παράγοντα», αλλά
αντίθετα υποστηρίζουν ότι στην απόφαση των Ανακτόρων επέδρασε καθοριστικά το
έργο που είχε επιτελέσει ως υπουργός Δημοσίων Έργων και το οποίο είχε τύχει
γενικής αναγνώρισης.

Απορρίπτουν δε και την κατηγορία ότι η ανάδειξή του στην πρωθυπουργία
διασυνδέεται και με «δεσμεύσεις» για την επίλυση του Κυπριακού στο πλαίσιο του
δόγματος «ανήκομεν εις την Δύσιν».

Η ΕΠΙΛΟΓΗ

Ο ιστορικός Σόλωνας Γρηγοριάδης κρίνει ότι ο τότε βασιλιάς Παύλος επέλεξε τη
«λύση Καραμανλή» μετά την οδυνηρή εμπειρία το τελευταίο διάστημα, να ηγούνται
της χώρας δύο «άρρωστοι πρωθυπουργοί» (Νικόλαος Πλαστήρας – Αλέξανδρος
Παπάγος) και ενώ η Ελλάδα βρισκόταν στο στάδιο ανάκαμψης από τις πληγές ενός
Εμφυλίου Πολέμου και είχε ανάγκη σταθερών και γρήγορων βημάτων προς την ανασυγκρότηση.

Ο ίδιος ο Κ. Καραμανλής υπεραμύνεται του δικαιώματος των Ανακτόρων να
αναθέσουν «τον σχηματισμόν κυβερνήσεως εις οιονδήποτε Έλληνα πολίτην, με μόνον
περιορισμόν την εμφάνισίν του εντός 15 ημερών ενώπιον της Βουλής… Εις την
προκειμένην περίπτωσιν (ο βασιλεύς) εξέλεξεν όχι απλώς μέλος της Βουλής, αλλά
στέλεχος του πλειοψηφούντος εν τη Βουλή κόμματος και μέλος των κυβερνήσεων αυτού».

Μάλιστα επικαλείται και «αγγλικό προηγούμενο».

­ «Η εκλογή του Ήντεν, η εκλογή του Μακ Μίλλαν και η εκλογή του λόρδου Χιουμ,
προσθέτει, εγένετο από το Στέμμα της Αγγλίας, καθ’ ον τρόπον εγένετο και η
ιδική μου εν Ελλάδι…».

Η «πρώτη ρήξη» του Κ. Καραμανλή με την ίδια την παράταξή του εκδηλώνεται
λίγους μήνες μετά την ανάρρησή του στην πρωθυπουργία. Στις 4 Ιανουαρίου 1956,
διαλύει τον «Συναγερμό» και ιδρύει προσωπικό κόμμα, την Εθνική Ριζοσπαστική
Ένωση. Οι «βαρόνοι» της Δεξιάς καθυποτάσσονται στον «νέο αστέρα» της παράταξης
κι ενώ ο Σερραίος πολιτικός έχει φροντίσει να προωθήσει σε ηγετικές θέσεις της
ΕΡΕ κεντρογενή στελέχη (Αβέρωφ, Τσάτσος, Κασιμάτης κ.ά).

Ο πολιτικός του ρεαλισμός, όμως, τον αποτρέπει να επιδιώξει την ανατροπή των
«ισορροπιών», όπως αυτή είχε διαμορφωθεί στην τετραετία 1949-1952 με το
«τρίγωνο», Στρατός – Παλάτι – Κυβέρνηση και βεβαίως ασθενή τον κρίκο την
«εκτελεστική εξουσία» και πλήρως αποδυναμωμένη την ισχύ του Κοινοβουλίου.

ΤΟ ΠΑΡΑΣΥΝΤΑΓΜΑ

Ο Κ. Καραμανλής, αν και σταδιακά επιδιώκει την αυτονόμησή του, στηρίζεται στο
«κράτος των εθνικοφρόνων», ανέχεται το «παρασύνταγμα» και τελικά «συνθλίβεται»
στη δαγκάνη της «παραεξουσίας».

Οι εκλογές «βίας και νοθείας» του 1961, το «δεύτερο ερωτηματικό». Γνώριζε ο Κ.
Καραμανλής το «σχέδιο» για τη νόθευση του λαϊκού φρονήματος που είχε
καταρτίσει η «ειδική ομάδα» του υπουργείου Προεδρίας υπό τον στρατηγό Γωγούση;

Ο ίδιος, αν και αναγνωρίζει σε συνέντευξή του προς τον Γάλλο βιογράφο του Ρ.
Μαρσίπ ότι «έγιναν ορισμένες λαθροχειρίες εδώ κι εκεί», χαρακτηρίζει τις
καταγγελίες της αντιπολίτευσης (Ένωση Κέντρου, ΕΔΑ) «ανακριβείς».

­ «Όλα αυτά είναι ανακριβή. Η αλήθεια είναι ότι στις εκλογές του 1961 εγώ μεν
συγκέντρωσα το 51% των ψήφων, ενώ η Ένωσις Κέντρου το 33%. Κι αν ακόμη
δεχθούμε ότι ασκήθηκε κάποια πίεση σε ορισμένες περιφέρειες, κι αν ακόμη
υποθέσουμε ότι έγιναν λαθροχειρίες εδώ κι εκεί, μ’ αυτά δεν θα μπορούσε να
εξηγηθεί η μεγάλη διαφορά των ψήφων που συγκέντρωσα εγώ και εκείνων που πήραν
οι αντίπαλοί μου…».

Το ίδιο διάστημα ο Κ. Καραμανλής αισθάνεται ασφυκτικό τον εναγκαλισμό των δύο
άλλων πόλων εξουσίας (Στρατού – Ανακτόρων), όπως εκφράζονται στην πράξη με τη
μορφή της «παραεξουσίας» και επείγεται να ανατρέψει τους συσχετισμούς με την
πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος (16 Φεβρουαρίου 1963).

«ΤΟΜΗ»

Η πρόταση αυτή, που ονομάστηκε «βαθεία τομή», αποσκοπούσε στην ακόμη
μεγαλύτερη ενίσχυση της Εκτελεστικής Εξουσίας εις βάρος των δύο άλλων πόλων,
την υποβάθμιση του ρόλου των βουλευτών προς όφελος των εξουσιών του
πρωθυπουργού και τον περιορισμό της δράσης της Αριστεράς.

­ «Εμφανίζεται σήμερον», σημείωνε στην εισήγησή του ο Κ. Καραμανλής,
«επικίνδυνος διάστασις μεταξύ των υφισταμένων κοινωνικών και πολιτικών αναγκών
αφ’ ενός και του συνταγματικού χάρτου αφ’ ετέρου. Των ατελειών αυτών έχω
προσωπικήν πείραν και πιστεύω ότι αι κυβερνήσεις μου θα είχον αποδώσει πολύ
περισσότερα, εάν η τροχοπέδη των εν ισχύι συνταγματικών διατάξεων δεν
επιβράδυνε και πολλάκις δεν εματαίωνε τας προσπαθείας μου…».

Η πρόταση για την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1952 συναντά την αντίδραση
Στρατού και Ανακτόρων, ενώ καταγγέλλεται από την αντιπολίτευση ως μία
προσπάθεια ενίσχυσης του «αυταρχικού κράτους». Παραμένει στο στάδιο της
«απόπειρας για ρήξη».

Παράλληλα καταδεικνύει τα όρια δράσης του ημικοινοβουλευτικού συστήματος, που
υπήρχε την εποχή εκείνη.

Στρατός και Ανάκτορα, κι ενώ ο Ανένδοτος Αγώνας υπό την ηγεσία του Γέρου της
Δημοκρατίας σηματοδοτεί την εμφάνιση στο προσκήνιο μιας κοινωνικής δυναμικής η
οποία θα κλονίσει τη μετεμφυλιακή δομή της εξουσίας, επείγονται να
συγκρατήσουν την κατάσταση.

Η τελευταία «απόπειρα ρήξης» που επιδιώκει ο Κ. Καραμανλής με την προσπάθεια
αναδιάταξης του «εξωτερικού αναπροσανατολισμού της χώρας», πάντα στο πλαίσιο
του δόγματος «ανήκομεν εις την Δύσιν» και τη στροφή προς τη Γαλλία του Ντε
Γκωλ ­ στροφή που σηματοδοτείται με την επίσκεψη του Γάλλου ηγέτη στην Ελλάδα
τον Μάιο του 1963 ­ εξαντλεί τα «όρια ανοχής» των δύο άλλων πόλων εξουσίας.

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ

Η κατάσταση φθάνει στο «απροχώρητο» με τη δολοφονία του βουλευτή της Αριστεράς
Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη, ευθύς με την αναχώρηση του Ντε Γκωλ, από το
παλατιανό παρακράτος, που οδηγεί τον ίδιο τον Κ. Καραμανλή να διερωτηθεί
«ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;».

Προφανής η απάντηση, ίσως και για τον ίδιο τον Κ. Καραμανλή, που προτιμά την
παραίτηση και την αυτοεξορία, αντί της συστοίχισης με τις κοινοβουλευτικές
δυνάμεις και της εξόδου της χώρας από το πλέγμα του «παρασυντάγματος» και της «παραεξουσίας».

Ο ίδιος πάντως ο Κ. Καραμανλής, αν και χαρακτηρίζει σε συνομιλία του με τον
ιστορικό και δημοσιογράφο Γ. Ρούσσο τις κατηγορίες εις βάρος του για την
«υπόθεση Λαμπράκη» ως «ιστορικό ψεύδος, το μεγαλύτερο ψεύδος της νεοελληνικής
ιστορίας», ουδέποτε προχώρησε στην αποκάλυψη των «ηθικών αυτουργών του
εγκλήματος». Αντίθετα υπερασπίζει το Παλάτι.

­ «Το θλιβερό διά την πολιτικήν ζωήν αυτού του τόπου», θα υποστηρίξει στον
Γεώργιο Ρούσσο, «είναι ότι οι αντίπαλοί μου εχρησιμοποίησαν εν πλήρει γνώσει
της τερατώδους αναληθείας και του παραλογισμού των ισχυρισμών των, την
υπόθεσιν αυτήν εντός και εκτός Ελλάδος, διά να τρομοκρατήσουν το Στέμμα και να
με δυσφημήσουν προσωπικά, μη αναλογιζόμενοι ότι με τον τρόπον αυτόν
δυσφημούσαν την χώραν…».

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ του Κ. Καραμανλή, έντεκα χρόνια μετά και αφού η χώρα γνώρισε τη
«νύχτα των συνταγματαρχών» και την εθνική τραγωδία της Κύπρου και με πλήρη
αυτογνωσία για τους υπαιτίους των «δεινών της Ελλάδος», συνοδεύεται,
τουλάχιστον, την πρώτη τετραετία με «μπαράζ ρήξεων»: το Παλάτι, το οικονομικό
κατεστημένο, που αγκάλιασε τη δικτατορία, τον Στρατό, τον ίδιο τον πολιτικό
του χώρο.

Το Δημοψήφισμα του 1974 οριστικοποιεί τη Δημοκρατική μορφή του Πολιτεύματος με
την εκρίζωση του Πολιτειακού, που επί δεκαετίες ταλάνισε τον τόπο και παρείχε
τις «Κερκόπορτες» για την ανάμειξη του «ξένου παράγοντα» στην πορεία της χώρας.

­ «Το Πολιτειακό», δήλωσε ο Καραμανλής μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων
του Δημοψηφίσματος, «υπήρξε κατά το παρελθόν αντικείμενο οξύτατων κομματικών
ανταγωνισμών, που έβλαψαν τα συμφέροντα του έθνους. Ήδη το δημοψήφισμα
διεξήχθη. Και διεξήχθη κατά τρόπον άψογον. Ο λαός απεφάνθη για πρώτη φορά
ελεύθερος και ανεπηρέαστος επί του κρισίμου αυτού θέματος. Η απόφασίς του
πρέπει να γίνει ανεπιφυλάκτως σεβαστή από όλους τους Έλληνες. Και πρέπει να
αναγνωρίσουν όλοι ότι ετερματίσθη οριστικώς η εκκρεμότης του Πολιτειακού…».

Η νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος θα συνοδευθεί με την απροθυμία να
αναγνωρισθεί η Εθνική Αντίσταση. Η Νέα Δημοκρατία, το νέο κόμμα του Κ.
Καραμανλή, δεν θα κατορθώσει να απογαλακτίσει τη συντηρητική παράταξη από το
«μένος του αντικομμουνισμού».

Οι δυνάμεις που αναδύονται από την αντιδικτατορική δράση νιώθουν «σώγαμπροι»
στο νέο κόμμα του ηγέτη της συντηρητικής παράταξης. Βαθμιαία περιθωριοποιούνται.

Η πολιτική εξουσία αναδεικνύεται κυρίαρχη. Ο Στρατός παύει να αποτελεί «πόλο
εξουσίας» και η Ελλάδα με την ένταξή της στην ΕΟΚ συντονίζει τα βήματά της με
τη Δημοκρατική Ευρώπη. Η «τελευταία μνήμη» ­ μνήμη προσφορών ­ αναγνωρίζεται
στον Κ. Καραμανλή, από φίλους και αντιπάλους, και τον συνοδεύει στην «κρίση
της Ιστορίας».