ΑΥΤΟΙ

… ως φαίνεται ο καιρός και μέσα σε μια στιγμή, πάνω που όλα ήταν ήρεμα, ο
Μάσσιμο Ντ’ Αλέμα διέβη τον Ρουβίκωνα. «Δεν μελέτησα ποτέ τον
μαρξισμο-λενινισμό», δήλωσε στους δημοσιογράφους. Και πρόσθεσε: «Δεν πιστεύω
καν ότι αυτό το πράγμα υπάρχει». Η ιεροσυλία εκδηλώθηκε στο Πεκίνο, και
μάλιστα στην Ακαδημία Κοινωνικών Επιστημών, στην καρδιά αυτή της ιδεολογικής
σκέψης, όπου ο αρχηγός της ιταλικής αριστεράς μίλησε στις 10/4, κατά την
επίσημη επίσκεψή του στην Κίνα. Και καλά ο μαρξισμός, ρώτησαν οι
δημοσιογράφοι, αλλά ο Μαρξ; Αυτός, τουλάχιστον, δεν υπάρχει; Ο Ντ’ Αλέμα είπε
ότι εκτιμά το έργο του. «Αλλά περιέχει εσφαλμένες προβλέψεις και σημεία
παρωχημένα, όπως και άλλα που δεν επιβεβαιώθηκαν από την ιστορική εμπειρία»!

… εισήγαγε ο Ντ’ Αλέμα και στα οικονομικά. «Η πολιτική λιτότητας στο δημόσιο
και τον προϋπολογισμό ­ είπε ­ πρέπει να θεωρείται αριστερή πολιτική, όχι
δεξιά, όπως τη χαρακτήριζαν χρόνια τώρα. Και αυτό γιατί είναι προς το συμφέρον
του εργαζόμενου και των παραγωγικών δυνάμεων». Οι ριπές του Ντ’ Αλέμα ­ που
δεν δίστασε και να δηλώσει κατά πρόσωπο στον πρόεδρο Τζιάνγκ ότι διαφωνεί με
την πολιτική της Κίνας στα ανθρώπινα δικαιώματα ­ στενοχώρησαν ορισμένους
αριστερούς στην Ιταλία. Ειδικά για τα περί Μαρξ, οι Ιταλοί «μ-λ» (το
Μαρξιστικό – Λενινιστικό Κόμμα, που έχει τον πυρήνα του στη Φλωρεντία)
αναθεμάτισαν όχι μόνο τον Ντ’ Αλέμα αλλά και ολόκληρο το ΚΚ Κίνας.
«Παριστάνουν τους κομμουνιστές αλλά εμείς δεν τους αναγνωρίζουμε».

… ο Αλεσσάντρο Νάττα, άλλοτε ΓΓ του ΙΚΚ, δίνει δίκιο στον Ντ’ Αλέμα και
εξηγεί: «Κατά την οικοδόμηση του ολοκληρωτικού κράτους στην ΕΣΣΔ στη δεκαετία
του ’30, ο Στάλιν έκανε τη σκέψη του Μαρξ και του Λένιν, και των δυο μαζί,
δόγμα της κομμουνιστικής κατήχησης. Αλλά ήταν δύο διαφορετικά πράγματα, έχει
δίκιο ο Ντ’ Αλέμα. Ο μαρξισμός παύλα λενινισμός δεν υπήρξε ποτέ. Η μεγάλη
πλειοψηφία στο κόμμα ήμασταν βέβαιοι πως τέτοια “φιλοσοφία”,
μαρξιστικο-λενινιστική, δεν υφίσταται. Θυμάμαι τη δυσφορία μου όταν
παρουσίαζαν τον Μαρξ και τον Λένιν σαν δύο Πάπες, και τη σκέψη τους ως ιερή».
Ο Μαρξ, κατά τον Νάττα, ήταν και παραμένει σημαντικός φιλόσοφος. «Όπως ο
Αριστοτέλης, που είναι πάντοτε μεγάλος, αλλά δεν περιμένεις πια να διδαχθείς
απ’ αυτόν».

… Μαρξ – Λένιν – Στάλιν, ο Λένιν ήταν βέβαια ο μεγάλος πολιτικός, λέει ο
Νάττα στη «Ρεπούμπλικα». Σίγουρα, υπήρξε άνθρωπος καλλιεργημένος αλλά εντελώς
άλλο πράγμα από τον Μαρξ. Ακόμη πιο «άλλο» ήταν ο Στάλιν. «Ωστόσο, από τις
αρχές του Ψυχρού Πολέμου ως το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ το ’56, το κόμμα επέβαλε
και σε μας αυτή την “ιδεολογία”, που έκανε τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης να
μοιάζουν θεοκρατικές. Οι πορείες μας γίνονταν πάντοτε με τέσσερα λάβαρα στην
κορυφή: Μαρξ – Ένγκελς – Λένιν – Στάλιν. Όλα αυτά κράτησαν ως το ’66, όταν ο
Λουίτζι Λόνγκο είπε όχι στα ιδεολογήματα και γύρισε σελίδα. Ήδη, όμως από το
’55, με τον Παλμίρο Τολιάττι ακόμη στη ζωή, όταν εγώ είχα αναλάβει το
Ινστιτούτο Γκράμσι, αμφισβητούσαμε αυτές τις πρακτικές». Μερικοί φυσικά
επέμεναν. Η ομάδα του «Μανιφέστο» ήθελε τουλάχιστον δύο παύλες. «Κατέβαιναν
στους δρόμους με τρία πορτραίτα: στον Μαρξ και τον Λένιν πρόσθεταν και τον Μάο».