Ελληνικό χρώμα στη «Βενετία του Βορρά»

Τίποτα δεν δηλώνει, στον επισκέπτη της μιάς ημέρας στη Στοκχόλμη, ότι η πόλη
αυτή είναι η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, σε αντίθεση με τη
Θεσσαλονίκη, όπου από το αεροδρόμιο ακόμα υπήρχε ένας σχετικός αναβρασμός. Η
συμμετοχή του κοινού στα πολιτιστικά δρώμενα δεν ξεπερνά τον μέσο όρο μιας
ομαλής πολιτιστικής περιόδου. Οι πάντες μοιάζουν να αδιαφορούν. Εκτός από το
τριήμερο (30 Μαρτίου – 2 Απριλίου), όπου πράγματι το θερμόμετρο έφθασε στους
40 βαθμούς.

ΑΠΟ τη μια ήταν το συνέδριο της Ουνέσκο για τη «δύναμη της κουλτούρας», που
συγκέντρωσε τους υπουργούς Πολιτισμού ή Παιδείας πολλών κρατών-μελών και
εμπειρογνώμονες. Από την άλλη ήταν το μονοήμερο συνέδριο της Παγκόσμιας Ένωσης
Εφημερίδων με θέμα «Χωρίς ελευθερία δεν υπάρχει πολιτισμός» (Νο freedom… no
culture). Και τέλος, σε ένα χώρο εκτός κέντρου, η συνάντηση του KLYS,
(Konstnarliga och Litterara Yrkesutovares Samarbetsmans), όπερ μεθερμηνευόμενο
σημαίνει: Μεικτή Σουηδική Επιτροπή για Επαγγελματίες των Τεχνών και της
Λογοτεχνίας, με πρόεδρο τον φιλέλληνα αντιχουντικό ποιητή και συγγραφέα Πίτερ Κούρμαν.

Άλλος κατά το ήμισυ Έλληνας, παρών στη συνάντηση, ο πρόεδρος του διεθνούς ΡΕΝ
Κλαμπ, Όμηρος Αριτζής (από τη Σμύρνη, που ο πατέρας του την εγκατέλειψε το ’22
και βρέθηκε στο Μεξικό, ενώ ο συμμαθητής τού πατέρα του από το Δημοτικό
Αριστοτέλης Ωνάσης προσάραξε στην Αργεντινή).

Δεν μπορεί να πάει κανείς στη Στοκχόλμη, τουλάχιστον από τους ανθρώπους της
δικής μου γενιάς, χωρίς να καταθέσει ένα απέριττο λουλούδι στον τάφο του Ούλαφ
Πάλμε και στον νιόσκαφτο λάκκο του Hans Gorack Franck, συνηγόρου της
δημοκρατίας στη χώρα μας στα πέτρινα χρόνια της δικτατορίας.

Δεν μπορεί να επισκεφτεί κανείς σήμερα τη Στοκχόλμη και να μη νιώσει περήφανος
για το γεγονός ότι σύσσωμος ο σουηδικός Τύπος γιόρτασε τα εξηντάχρονα του
μεγάλου Σουηδού συγγραφέα (ελληνικής καταγωγής) Θεόδωρου (Τέο) Καλλιφατίδη,
πανελληνίως αγνώστου, παρ’ όλο που υπάρχουν πολλά από τα βιβλία του
μεταφρασμένα στα ελληνικά.

Και τέλος, δεν μπορώ τουλάχιστον εγώ να μη συγκινηθώ ξαναβλέποντας τον φίλο
μου Νίκο Μάρκοβιτς, στο κέντρο του Ίντερνετ των σκανδιναβικών χωρών ή τον
ταπεινό στυλοβάτη του πρώτου ΠΑΚ, απ’ όπου μας προέκυψε το ΠΑΣΟΚ της
Μεταπολίτευσης, τον Κυριάκο Γαβριηλίδη, που εξακολουθεί και σήμερα να έχει το
ίδιο χαμηλό προφίλ, όπως και τότε.

Ακόμα νιώθει κανείς περήφανος ότι από το αντιστασιακό ζεύγος των ιατρών
Κακωσαίου (γυναίκα και άνδρας διάσημοι ογκολόγοι) μας προέκυψε η κόρη τους
Νίτσα Κακωσαίου, σκηνοθέτις του χρυσωμένου με πέντε διεθνή βραβεία ντοκιμαντέρ
«Μιλώντας στον εχθρό», που σύντομα, πληροφορήθηκα με αγαλλίαση, μετά την
τετραπλή προβολή του από το γαλλογερμανικό κανάλι Arte θα το δούμε επιτέλους
κι από τη ΝΕΤ.

Όμως το άρωμα του Ανδρέα και της Μαργαρίτας Παπανδρέου πλανιέται ακόμα για
μένα στη «Βενετία του Βορρά».

Μια ευχάριστη έκπληξη υπήρξε και το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού (καμιά σχέση
με το ομόηχο ίδρυμα) όπου μία μονάδα, ένας δηλαδή άνθρωπος, ο Ανδρέας Μπούκας,
κατάφερε να συγκεντρώσει το αρχείο της Ομογένειας, που υπάρχει εδώ και εκατόν
πενήντα χρόνια στη Σουηδία (1848-1998), ερήμην των Ομοσπονδιών και των άλλων
κρατικοδίαιτων φορέων.

Όμως, ας επιστρέψουμε στην ωραία Σουηδέζα, την κόρη των νερών, τη Στοκχόλμη. Ο
λόγος του γενικού διευθυντή της Ουνέσκο σηματοδότησε ξανά το κλίμα. «Δεν
μπορούμε να μιλάμε, είπε, για παγκοσμιοποίηση όταν εξακόσιες χιλιάδες
ανθρώπινες εστίες (κωμοπόλεις, πολίχνες, χωριά) δεν έχουν καν ηλεκτρικό ρεύμα.
Το πολιτιστικό τους μπλακ άουτ είναι μόνιμο».

Ο κ. Ευάγγελος Βενιζέλος, διαδεχόμενος στο βήμα τη Γαλλίδα ομόλογό του κυρία
Κατερίν Τροτμάν, μεταξύ άλλων, είπε:

«Όλοι όσοι βρισκόμαστε εδώ είμαστε απολύτως καλόπιστοι και έχουμε την σταθερή
πολιτική επιθυμία να αντιμετωπίσουμε τον πολιτισμό ως το προνομιακό πεδίο της
κοινωνικής και της διεθνούς ειρήνης. Όλοι πιστεύουμε και ορθώς ότι ο
πολιτισμός είναι το προνομιακό πεδίο του αλληλοσεβασμού, της αλληλοκατανόησης,
της προσέγγισης, της φιλίας και της συνεργασίας των λαών. Στο εσωτερικό δε των
κοινωνιών μας κυρίαρχη προσέγγιση είναι η πολυπολιτισμική προσέγγιση.

Όμως δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ο πολιτισμός συνδέεται με τη γλώσσα, τη
θρησκεία, τις νοοτροπίες, τις παραδοσιακές αντιστάσεις, τις προκαταλήψεις.
Δηλαδή με μεγάλες πηγές των κοινωνικών και διεθνών συγκρούσεων, που
συνεπάγονται τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Συγκρούσεων που έχουν
δυσμενέστατες αναπτυξιακές επιπτώσεις.

Είναι συνεπώς αναγκαίο να αναγορεύσουμε σε πρωτεύουσα αρχή μιας νέας
πολιτιστικής πολιτικής για την ανάπτυξη, τον πολιτισμό της ειρήνης σε διεθνές
επίπεδο και τον πολιτισμό της κοινωνικής συνοχής σε εσωτερικό επίπεδο».

Κι αφού αναφέρθηκε ακόμα μια φορά στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα του 2000-2004 και
στη «Χάρτα της Θεσσαλονίκης», άφησε να εννοηθεί πως τα περί «Ολυμπιάδων» δεν
είναι μόνο λόγια. Δεν ήταν μήπως η ελληνική πρόταση περί «ολυμπιακής
εκεχειρίας» στους χειμερινούς Ολυμπιακούς του Ναγκάνο της Ιαπωνίας που έδωσε
πάτημα στον Κλίντον για να καθυστερήσει την επίθεση κατά του Σαντάμ Χουσεΐν,
μια επίθεση που τελικά, χάριν της αναβολής, απεφεύχθη;

Στην πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, τη Στοκχόλμη, νοστάλγησα ακόμα μια
φορά την σταυροξαδέρφη της τη Θεσσαλονίκη. Σκάνδαλα, μούτελη, ό,τι θέλετε.
Δικαστικοί, εισαγγελείς, ανακρίσεις. Πλην όμως συμμέτοχοι πολίτες, δακρυσμένα
μάτια, του ενδόξου μας βυζαντισμού.