ΑΥΤΟΙ

… στην απασχόληση κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη, όχι όμως δημοτικότητα. Είναι
χαρακτηριστικό, γράφει η «Μοντ», ενώ όλο και περισσότεροι πολιτικοί ή
επιχειρηματίες αναφέρονται σ’ αυτήν, λίγοι είναι εκείνοι που δεν σπεύδουν να
προσθέσουν ότι θα προτιμούσαν να μην υπήρχε η χρεία της. Η Γαλλία έχει γίνει
ένα μεγάλο εργαστήρι των «νέων» μορφών εργασίας. Υπάρχουν, ήδη, αρκετές
μελέτες για τις επιπτώσεις τους. Η μερική απασχόληση (ΜΑ), ο πιο διαδεδομένος
εναλλακτικός τύπος, αφορά ήδη το 18% του ενεργού πληθυσμού. Είναι συνηθισμένη
πια στους πωλητές και διανομείς, στις ταμίες σουπερμάρκετ, σε συνεργεία
επισκευών ή καθαρισμού, σε λογιστές, δασκάλους κ.λπ. Η έμμονη ιδέα, ο καϋμός
των μερικώς απασχολούμενων είναι η οικογένεια.

… και η κοινωνική τους ζωή έχει διαλυθεί. Στα σουπερμάρκετ, οι ταμίες που
δουλεύουν πλάι-πλάι με ακανόνιστα ωράρια δεν κουβεντιάζουν πια για το σπίτι
τους, γράφει σε μελέτη της η κοινωνιολόγος Ναταλί Καττανεό. «Σπάνια πια
συζητούν έτσι κι αλλοιώς. Η ΜΑ σήμανε και την κατάργηση των καθιερωμένων
άλλοτε ολιγόλεπτων διαλειμμάτων. Αλλά και τι να πουν; Η αβεβαιότητα των ρυθμών
εργασίας τις γεμίζει τύψεις για τις σχέσεις τους με τα παιδιά τους ή και με
τον σύζυγο». Ο μερικώς απασχολούμενος δεν δουλεύει ανετώτερα από τον πλήρως
απασχολούμενο. Όσο μικραίνει το ωράριο, τόσο υπερφορτώνεται. «Υπάρχει μια
λογική απομύζησης, μια διαρκής αίσθηση πίεσης». Μια άλλη ερευνήτρια, η Ζαν
Φανιανί, γράφει σε σχετική εργασία της, που την υπέβαλε και στην Κομισιόν, ότι
η ΜΑ, εμφανιζόμενη συνήθως ως σκέλος διλήμματος («ή αυτό ή ανεργία»), είναι
συνυφασμένη και με την ιδέα της προσωρινότητας.

… ή συμπλήρωμα της ΜΑ είναι η ετησιοποίηση: Υπάλληλος και εργοδότης
συμφωνούν σε ένα σύνολο εργάσιμων (και ασφαλίσιμων) ωρών για τη διάρκεια ενός
έτους. Η «ετησιοποιημένη ΜΑ» αποτελεί το άκρο άωτο της ελαστικότητας. Στις
σχετικές συμβάσεις προβλέπεται συχνά και «χρόνος ειδοποίησης», από μία μέρα
έως ένα μήνα, προκειμένου να εμφανισθεί ο υπάλληλος στη δουλειά του. Σε άλλες
βέβαια δεν ορίζεται τίποτα: Στην ουσία, ο υπάλληλος πρέπει να είναι διαρκώς
διαθέσιμος. Η ΜΑ φέρνει και την πολυαπασχόληση. Μια που ο ένας μισθός είναι
«μερικός», ο εργαζόμενος αναζητεί και δεύτερη δουλειά και τρίτη. Καταλήγει,
επί θυσία κάθε έννοιας κοινωνικής ή προσωπικής ζωής, να κερδίζει ­ συνήθως ­
λίγο περισσότερα απ’ όσα αν είχε μία σταθερή και πλήρη εργασία.

… μια ακόμη παραλλαγή της ελαστικότητας, κερδίζει επίσης έδαφος και μάλιστα
με ποικιλία επαγγελμάτων στο ίδιο άτομο: ο δάσκαλος που είναι και γκαρσόνι, ο
αστυνομικός που κάνει και τον ηλεκτρολόγο, η πωλήτρια που είναι και μπέιμπυ
σίττερ. Ο πολυαπασχολούμενος δουλεύει συχνά ως αργά το βράδυ. Στις ΗΠΑ τους
αποκαλούν «moonlighters», αυτούς που δουλεύουν με το φεγγάρι και υπολογίζονται
στο 6% του συνόλου των Αμερικανών εργαζομένων. Στην Ευρώπη, οι
πολυαπασχολούμενοι είναι ίσως ακόμη περισσότεροι, ο τύπος ζωής όλων όμως είναι
κοινός. Την ώρα που άλλοι αγωνίζονται για το 35ωρο, αυτοί αισθάνονται
ευχαριστημένοι αν καταφέρνουν να συγκρατούν την εργάσιμη εβδομάδα τους στις 50
ώρες. Σκέφτονται μερικές φορές, με καμάρι, ότι κανένα αφεντικό δεν μπορεί
αυτούς να τους απομυζήσει, αφού σε κανένα δεν έχουν παραδοθεί αποκλειστικά.
Βαυκαλίζονται με την ιδέα πως εκμεταλλεύονται το σύστημα. Στο βάθος βέβαια
όλοι ξέρουν την αλήθεια.