ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ληστευθέντες και ληστεύσαντες

Αν κάποιος ξυπνήσει, άγρια μεσάνυχτα, με το μαχαίρι ενός ληστή στο λαιμό του,
αν κάποιος βρει για πολλοστή φορά το σπίτι του ρημαγμένο ή υποχρεώνεται να ζει
αμπαρωμένος, κλεισμένος στο σπίτι από το σούρουπο, καχύποπτος απέναντι σε κάθε
άγνωστη φάτσα, είναι βέβαιο ότι δεν έχει ούτε όρεξη για κοινωνιολογία ούτε
υπομονή για νηφάλιες αναλύσεις.

Κι όσο τα περιστατικά τέτοιου τύπου θα πυκνώνουν και θα γίνονται βιαιότερα, κι
όσο οι χρυσοθήρες της δημαγωγίας και της κίτρινης παραθυρολογίας θα τα
μοσχοπουλάνε στις ειδήσεις, τόσο δυσκολότερη θα γίνεται και η συζήτηση και η
πολιτική διαχείριση του προβλήματος ­ ενός προβλήματος υπαρκτού, κι ας το
αρνείται ένας ανέξοδος, τρέχων αντιρατσισμός, ενός προβλήματος, όμως, που δεν
είναι απλώς αστυνομικό, όπως το περιγράφουν οι εξ επαγγέλματος και συμφέροντος
δημαγωγοί του πανικού.

Το πρόβλημα είναι αναμφισβήτητα υπαρκτό. Αλλά για να αρχίσουμε να το
αντιμετωπίζουμε, πρέπει πρώτα σωστά να το ορίσουμε. Ποιο είναι το πρόβλημα, λοιπόν;

Το πρόβλημα είναι ότι, όπως υπολογίζει ο ιστορικός Έρικ Χόπσμπάουμ, το 1900
περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού της γης ζούσε εντός των συνόρων των χωρών
που θα ονομάζαμε «ανεπτυγμένες». Στο τέλος του αιώνα, παρ’ όλο που ο αριθμός
των χωρών που μετέχουν στον κύκλο των «ανεπτυγμένων» έχει αυξηθεί σημαντικά,
μόνον το ένα πέμπτο του πληθυσμού της γης ζει εντός των ορίων τους. Το 80% των
ανθρώπων που κατοικούν τον πλανήτη ζει έξω από τα σύνορα της ανάπτυξης.

Ποτέ στην ιστορία του ανθρώπου τα σύνορα αυτά δεν διαιρούσαν τη γη τόσο άνισα
μεταξύ πλούτου και ανέχειας. Μα και ποτέ τα σύνορα αυτά δεν ήταν τόσο περατά.
Τόσο ευκολοδιάβατα. Χώρες, όπως η Ελλάδα, που ζουν πάνω στο σύνορο, το ξέρουν
πια πολύ καλά.

Μέχρι τις αρχές του αιώνα μας η μόνη δυνατότητα ενός φτωχού ανθρώπου να
γνωρίσει ξένες χώρες ήταν η στρατιωτική θητεία σε καιρό πολέμου. Και ο μόνος
τρόπος να ταξιδέψει κανείς από τον κόσμο της «υπανάπτυξης» σ’ εκείνον της
«ανάπτυξης» ήταν μέσω των πλοίων των δουλεμπόρων. Όχι πια.

Και να το θέλαμε, θα ήταν αδύνατο να περιτειχίσουμε αεροστεγώς το 20% της γης
αποκλείοντας την πρόσβαση του υπολοίπου 80% στις γαίες τής, απατηλής συνήθως,
επαγγελίας. Ένα οικουμενικό καθεστώς απαρτχάιντ, εκτός από ηθικά απαράδεκτο,
θα ήταν και πρακτικά ανεφάρμοστο. Οι δημογραφικά γερασμένες χώρες των
«προνομιούχων» δεν μπορούν να κλείσουν έξω από τα σύνορά τους τους
αναρίθμητους νεανικούς πληθυσμούς των μη προνομιούχων. Κι όχι μόνον γιατί
πρακτικά δεν γίνεται, μα κυρίως γιατί τους χρειάζονται.

Τους χρειάζονται, όσο και τους φοβούνται. Δεν μπορούν να ζήσουν πια χωρίς
αυτούς, κι είναι καταδικασμένοι να ζουν μαζί τους, σε καθεστώς φόβου και ανασφάλειας.

Το σύνορο μετατοπίζεται έτσι στο εσωτερικό των ανεπτυγμένων κοινωνιών, στο
κέντρο των μητροπόλεων. Οι μεθοριακές εντάσεις γίνονται πια στοιχείο της
καθημερινής ζωής, ένας καθημερινός πόλεμος ­ συμβολικός αλλά κάποτε και
πραγματικός ­ μεταξύ ιθαγενών και μεταναστών.

Κι αυτή είναι μια πραγματικότητα που δεν θα αλλάξει αν κλείσουμε τα μάτια μας
και ονειρευτούμε, π.χ. μια Ελλάδα δίχως Αλβανούς. Ούτε αν πολλαπλασιάσουμε
τους κοινοτάρχες που θα στήνουν αποσπάσματα εξόντωσης μεταναστών, την ώρα που
οι ίδιοι απασχολούν ανασφάλιστους μετανάστες στις δουλειές και τα χωράφια τους
για ένα κομμάτι ψωμί.

Ούτε αν αποφασίσουμε να μετατρέψουμε, όπως έκαναν στη Γαλλία, τους κυρίους των
«συλλόγων ληστευθέντων», από καραγκιόζηδες των τηλεπαραθύρων σε εκπροσώπους
του έθνους.

Ούτε αν «αφήσουμε ελεύθερη την Αστυνομία», όπως κάποιοι γαλονοφόροι της εζήτησαν…

Γιατί το πρόβλημα, απλούστατα, δεν είναι μόνον αστυνομικό.

Το πρόβλημα είναι πως χρειάζεται να βρεθεί ένας νέος τρόπος διαχείρισης του
συνόρου μεταξύ ανάπτυξης και ανέχειας, τόσο ανάμεσα στις περιοχές του πλανήτη,
όσο και στο εσωτερικό των κοινωνιών. Που σημαίνει, φυσικά, ανεκτική
μεταχείριση και υπό όρους νομιμοποίηση της μετανάστευσης.

Μα αυτό δεν φθάνει. Χρειάζεται και μια ουσιαστική, ηθικά πιο αποδεκτή
αναδιανομή του πλούτου.

Αν αυτό δεν δεχτούμε, ούτε οι συναγερμοί, ούτε οι αστυνομικές περίπολοι θα μας
σώσουν. Και πολύ λιγότερο θα μας σώσουν οι κεφαλοκυνηγοί – κοινοτάρχες ή ληστευθέντες.