ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο Μολώχ καταπίνει δολάρια

Η υποτίμηση της δραχμής δεν ήταν παρά ένα μικροεπεισόδιο ενός γενικευμένου
πολέμου που σαρώνει τον πλανήτη κατά τα τελευταία χρόνια. Στρατηγοί και
πολεμιστές σ’ αυτόν τον πόλεμο δεν κρατούν όπλα.

Οχυρωμένοι πίσω από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές διεξάγουν ένα σιωπηρό
πόλεμο μέχρι θανάτου, ελαυνόμενοι από ένα ευγενές ιδανικό: το χρήμα.

Πώς φτάσαμε λοιπόν εδώ;

Ο καπιταλισμός, ως γνωστόν, ανέπτυξε με θυελλώδεις ρυθμούς την επιστήμη και
την τεχνολογία. Αλλά η επιστήμη, «άμεση παραγωγική δύναμη», έχει, όπως ο
αρχαίος Ιανός, δύο όψεις. Τη φωτεινή, του ανθρώπινου πνεύματος που εξερευνά το
σύμπαν, και την απαίσια που υπηρετεί το κέρδος και τον πόλεμο.

Οι σοφοί πίστεψαν και οι φιλόσοφοι διέκριναν συνήθως μόνο το αγαθό πρόσωπο του
σύγχρονου Ιανού. Πράγματι, με τις νέες τεχνολογίες και προπαντός με τις
τεχνολογικές επαναστάσεις του αιώνα μας, η παραγωγικότητα της ανθρώπινης
εργασίας πολλαπλασιάστηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε η πανάρχαια ουτοπία της
κοινωνίας της αφθονίας να μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Τι έφταιξε λοιπόν
ώστε να ακυρωθεί το όνειρο των μεγάλων ουμανιστών;

Η κύρια αιτία της αποτυχίας του αστικού – βιομηχανικού πολιτισμού βρίσκεται
στη θεμελιώδη και εγγενή αντινομία του: στον αύξοντα βαθμό κοινωνικοποίησης
της εργασιακής διαδικασίας και στην ιδιωτική κατοχή των μεγάλων μέσων
παραγωγής. Η κεφαλαιοκρατική παραγωγή είναι, όπως λένε οι οικονομολόγοι, μια
γενικευμένη εμπορευματική παραγωγή. Ο παραγωγός δεν δημιουργεί απλώς αγαθά
(αξίες χρήσης). Παράγει εμπορεύματα. Αλλά τα εμπορεύματα πρέπει να βρουν
αγοραστές. Πρώτος λοιπόν πόλεμος, από την αυγή του καπιταλισμού, ο πόλεμος των
αγορών. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας δίνει σήμερα τη δυνατότητα για δημιουργία
ενός σχεδόν εκθετικά αυξανόμενου όγκου εμπορευμάτων. Συνέπεια πρώτη: η
καταλήστευση των φυσικών αποθεμάτων. Η εξάντληση ενέργειας, μεταλλευμάτων και
πρώτων υλών, που η φύση χρειάστηκε δισεκατομμύρια χρόνια για να δημιουργήσει.
Συνέπεια δεύτερη: η συσσώρευση εμπορευμάτων τα οποία δεν βρίσκουν αγοραστές
εξαιτίας των χαμηλών μισθών και ημερομισθίων. Γενικότερα: η πρωτοφανής
συσσώρευση κεφαλαίου (εμπορευμάτων και χρήματος) το οποίο δεν μπορεί να
αξιοποιηθεί παραγωγικά. Εδώ λοιπόν αρχίζει ο φαύλος κύκλος ή μάλλον η καθοδική
ελικοειδής πορεία προς την καταστροφή.

Οι κυβερνήσεις, έγκλειστες στον ανεστραμμένο κόσμο της αστικής ιδεολογίας,
διαχειριστές της κρίσης, καταφεύγουν στα προγράμματα λιτότητας. Αλλά
«μονόπλευρη λιτότητα» σημαίνει ένταση «της φτώχειας μέσα στον πλούτο», μείωση
της αγοραστικής δύναμης των μαζών, συρρίκνωση της αγοράς, κρίση στον
παραγωγικό τομέα. Η φαύλη, ελικοειδής πορεία ξεκίνησε με την πολιτική των
Ρήγκαν, Θάτσερ και Σία και συνεχίζεται με επιταχυνόμενη κίνηση. Οι κρίσεις του
καπιταλισμού δεν είναι πλέον περιοδικές, ηφαιστειακές εκρήξεις, σχετικά
εντοπισμένες. Η κρίση είναι μόνιμη. Έχει αποκτήσει πλανητικές διαστάσεις.
Είναι έρπουσα, με εκρήξεις, σεισμικά φαινόμενα, περιφερειακές καταρρεύσεις.
Αλλά ο περιφερειακός χαρακτήρας δεν είναι παρά η ιδιομορφία (singularity, όπως
λένε για άλλα φαινόμενα οι φυσικοί) ενός παγκόσμιου δικτύου ανταγωνισμών,
πολέμων, κρίσεων, ενός οργανωμένου χάους, ακραίες απολήξεις του οποίου είναι
οι τοπικοί (επί του παρόντος) πόλεμοι.

Η λιτότητα, αναποτελεσματικό φάρμακο στην αιμάσουσα πληγή του καπιταλισμού,
έχει ως συνέπεια την ένταση των κρίσεων. Κολοσσιαία κεφάλαια δεν μπορούν πλέον
να επενδυθούν παραγωγικά. Το παρασιτικό – χρηματιστικό κεφάλαιο κυριαρχεί στην
παγκόσμια σκηνή και αποκομίζει κέρδη όχι δημιουργώντας αγαθά, αλλά αρπακτικά
μέσα από ένα ανελέητο πόλεμο όπου ο θάνατός σου, ζωή μου. Οι εκατοντάδες, τα
δισεκατομμύρια δολάρια που διακινούνται καθημερινά μέσα από τα ηλεκτρονικά
δίκτυα των χρηματιστηρίων του πλανήτη, είναι μια από τις πλέον απτές
αποδείξεις του παρασιτικού χαρακτήρα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, του
απάνθρωπου χαρακτήρα του και του ιστορικού του αδιεξόδου.

Ο καπιταλισμός, μέσα από μια θυελλώδη πορεία τεχνολογικών επαναστάσεων,
εκμετάλλευσης του νεώτερου προλεταριάτου, αποικιοκρατίας, πολέμων και
αφάνταστης βαρβαρότητας, έχει αγγίξει τα ιστορικά του όρια. Η ανεργία, η
αποικοδόμηση του κράτους πρόνοιας, η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, η
αβεβαιότητα και το άγχος, είναι οι συνέπειες της θεμελιώδους αντίφασης ενός
συστήματος που έχει ένα και μοναδικό θεό: το κέρδος. Η «δραχμή μας» δεν έπεσε
θύμα «αδίστακτων κερδοσκόπων». Την κατασπάραξαν οι νόμιμες τίγρεις του
χρηματιστικού κεφαλαίου, του σύγχρονου Μολώχ που δεν πίνει αίμα: καταπίνει δολάρια.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.