ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εγκώμιον του φόβου

Ζούμε σε επικίνδυνους καιρούς. Μια αίσθηση περιρρέοντος φόβου μας ζώνει από
παντού. Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, τα ρεπορτάζ, οι ειδήσεις, όλα
συνηγορούν υπέρ του φόβου. Κινδυνεύουμε από τη βία και το έγκλημα.

Ο ΕΧΘΡΟΣ ­ ευτυχώς ­ είναι γνωστός. Ορατός. Εντοπίσιμος. Είναι οι Αλβανοί. Οι
Αλβανοί που απειλούν τα σπίτια, τις περιουσίες, τις οικογένειές μας. Τα
τελευταία αποτρόπαια εγκλήματα μιλάνε από μόνα τους. Δεν χωράει αμφιβολία. Η
έτσι κι αλλιώς επισφαλής και προβληματική επιστημονικά έννοια της
«εγκληματικής προσωπικότητας», τείνει να υποκατασταθεί από εκείνην της
«εγκληματικής φυλής».

Η απλότης θα μας έσωζε. Το βασίλειό μου όλο για την αλήθεια μιας απλοϊκής,
κρυστάλλινης αλήθειας! Μιας απλοϊκής αλήθειας που φευ(!) είναι καταδικασμένη ή
μάλλον προορισμένη να λείπει. Και ακριβώς σε αυτή την έλλειψη έγκειται η
μεγαλοσύνη της.

Πόσο εύθραυστα είναι αλήθεια τα θεμέλια του κοινού νου; Πόσο αντέχουνε οι
συλλογικές μας συμπεριφορές στη δοκιμασία του ορθού λόγου; Πόσο εξαντλημένα
είναι τα αποθέματα κατανόησης που διαθέτουμε απέναντι σε ακραίες ακόμα και
«τυφλές» ατομικές συμπεριφορές, αλλά και απέναντι σε μια ακραία ενίοτε «τυφλή»
κοινωνική αντίδραση που ακαριαία ενεργοποιείται;

Κινδυνεύουμε. Ακόμα και αν μας διαφεύγουν οι πραγματικές διαστάσεις του
φαινομένου, ουδείς αμφιβάλλει για την πραγματικότητα του βιώματος, για την
πραγματικότητα ενός πανίσχυρου φόβου εγκλήματος που κατακλύζει τον τόπο μας.

Άριστα ο υπουργός Δημόσιας Τάξης πολλαπλασίασε τα μέτρα ασφαλείας, από κει και
πέρα όμως διερωτάται κανείς τι κάνουμε με αυτόν τον φόβο. Πόσο μας κατοικεί
και πόσο τον κατοικούμε. Πόσο μας παραμορφώνει και πόσο τελικά τον
παραμορφώνουμε. Ο φόβος του εγκλήματος, οι αναφορές γύρω από αυτό και η
ποικιλότροπη εκμετάλλευση του φόβου αυτού ενδέχεται να γίνουν ένα πρόβλημα το
ίδιο σοβαρό όσο και το ίδιο το έγκλημα.

«Μήπως είσαι Αλβανίδα;» ρωτάει η κυρία, με έκδηλα τα σημάδια του άγχους και
της αγωνίας στο πρόσωπό της, τη Βορειοηπειρώτισσα οικιακή βοηθό που βρήκε σε
«τιμή ευκαιρίας».

«Οχι, κυρία, σας ορκίζομαι» απαντά έντρομη εκείνη κάνοντας τον σταυρό της.

«Εντάξει» μαλακώνει το πρόσωπο της κυρίας. «Σε πιστεύω. Ειδάλλως θα πάρεις
δρόμο». Όχι, δεν είναι ρατσίστρια η κυρία. Δεν υπάρχει τίποτα πιο εύκολο στις
μέρες μας από το να ενδίδεις στο δέλεαρ της εύκολης ετικέτας. Είναι το εύκολο
ρούχο, σε περιόδους γύμνιας και ακρίβειας. Οι ρατσιστές Αλβανοφάγοι από τη
μια, οι δολοφόνοι Αλβανοί από την άλλη.

Ανάμεσα στο μαύρο και στο άσπρο η αλήθεια της απόχρωσης ψάχνει εναγωνίως το
δίκιο της. Ουδείς την ακούει σήμερα. Δεν έχει περάσει ο λόγος της. Τα
εκτυφλωτικά χρώματα του Μανιχαίου δίνουν και παίρνουν.

Την κυρία που βομβαρδίζεται καθημερινά από την υπερπληροφόρηση για τη δράση
των Αλβανών, με υπερφωτισμένο θεαματικά το κάθε μεμονωμένο έγκλημα, την κυρία
που νιώθει ότι αύριο το καλάθι της ίσως είναι σχεδόν άδειο ­ και πού αλήθεια
να στρέψει γι’ αυτό το μένος της; ­ την κυρία που όσο μπορεί βολεύεται μέσα
στα ασφυκτικά περιθώρια μιας ήσυχης και διακριτικής απελπισίας ποιος αλήθεια
δικαιούται να την ονομάσει ρατσίστρια;

Εκείνη άλλο δεν έκανε παρά να ενσαρκώσει το πνεύμα μιας περιρρέουσας
ατμόσφαιρας. Μιας περιρρέουσας τάξης πραγμάτων. Κι ο Αλβανός, ο Αλβανός που
ίσως τύχει πράγματι να εγκληματήσει; Πόσο απορίας άξιον θα είναι κάτι τέτοιο;

Άνθρωποι που ζουν με αυτή την απειλή. Κάτω από το καθεστώς μιας γενικευμένης
καχυποψίας, άνθρωποι που με τόση ευκολία αναγορεύονται συλλήβδην σε κλέφτες
και δολοφόνους θα είναι απορίας άξιον να εγκληματήσουν;

Ο στιγματισμός είναι μια εξαιρετικά αποδοτική βιομηχανία κατασκευής, όχι μόνον
πλασματικών αλλά και γνήσιων ­ ολωσδιόλου γνήσιων ­ ενόχων.

Αξίζει να αναρωτηθούμε: Ως εγκληματίας ο Αλβανός τι θα ενσαρκώνει περισσότερο;
Την ιδιαιτερότητα της εθνικότητάς του ή την ιδιαιτερότητα μιας περιρρέουσας
ατμόσφαιρας, στα σκοτεινά νερά της οποίας όλοι μας κολυμπάμε;

Αμέριμνα οι περισσότεροι. Όλο και περισσότερο έμφοβα οι υπόλοιποι.

«Οι Αλβανοί φταίνε». Πόσο πιο ανακουφιστική ηχεί αυτή η φράση από το να πεις
«φταίει η ζωή μου», «η ποιότητα της ζωής μου που μέρα με τη μέρα υποτιμάται»,
«μέρα τη μέρα χάνεται», «φταίει η ζωή μου που ερήμην μου εκτυλίσσεται σε ξένα
κέντρα αποφάσεων, απροσπέλαστα στο βλέμμα και στην καρδιά μου», «τρέχω να την
πιάσω, τρέχω και δεν προφταίνω να την πιάσω στα χέρια, τη ζωή μου». Αντίθετα,
με μια τέτοια φευγαλέα ζωή ένας Αλβανός είναι πολύ πιο εύκολο να συλληφθεί, να
εντοπισθεί, να τιμωρηθεί. Ακόμα και αν ελεύθερος κυκλοφορεί, μαζί του φοβάμαι λιγότερο!

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.