Πώς βαθμολογούν τις οικονομίες

ΟΤΑΝ το 1909 ο Τζον Μούντι, στην Αμερική, διαμόρφωνε για πρώτη φορά δείκτες
αξιολόγησης και ταξινόμησης της πιστοληπτικής ικανότητας χρεογράφων, δεν
φανταζόταν ότι 90 χρόνια μετά η μικρή εταιρεία του, η Moody’s Investors
Services, θα εξελισσόταν σ’ έναν κολοσσό και ότι οι αξιολογήσεις της θα
έφθαναν να οδηγήσουν σε χρεοκοπία όχι μόνον ιδιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και κράτη.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι πλέον ακόμα και οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν
τους δείκτες αξιολόγησης που συντάσσουν και άλλες εταιρείες που κάνουν την
ίδια δουλειά για να αποδείξουν την ορθότητα, αλλά και την αποτελεσματικότητα
της οικονομικής τους πολιτικής. Οι ίδιες οι κυβερνήσεις, αλλά και οι
πολυεθνικοί κολοσσοί τρέμουν μπροστά στο ενδεχόμενο υποβάθμισης της
πιστοληπτικής τους ικανότητας, αφού γνωρίζουν πολύ καλά ότι αν πέσουν ένα
«σκαλοπάτι στην εκτίμηση» των εταιρειών αξιολόγησης, αυτό θα σημάνει αυτόματα
υψηλότερα επιτόκια δανεισμού και επομένως παραπάνω δάνεια. Σε ορισμένες,
μάλιστα, περιπτώσεις μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να ανοίξει τους ασκούς του
Αιόλου, προκαλώντας νομισματικές και συναλλαγματικές αναταράξεις ή και ακόμη
χρεοκοπίες. Η σχετικά πρόσφατη εμπειρία του Μεξικού και των χωρών της
Λατινικής Αμερικής μιλάει από μόνη της.

Ουσιαστικά, τρεις μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες αξιολόγησης κρατούν στα χέρια
τους την τύχη επιχειρήσεων-κολοσσών, αλλά και κρατών, αφού από τη γνώμη τους
εξαρτάται το πόσο εύκολα και το πόσο ακριβά ή φθηνά θα βρίσκουν δανεικά από
τις διεθνείς αγορές. Μ’ άλλα λόγια, οι αξιολογήσεις τους δείχνουν:

Πρώτον, την δυνατότητα του εκδότη χρεογράφων να αντεπεξέλθει στις
υποχρεώσεις του.

Δεύτερον, την απόδοση που θα πρέπει να ζητήσει ο επενδυτής για να
καλύψει τον κίνδυνο από μία ενδεχόμενη αδυναμία του δανειζόμενου να εκπληρώσει
τις υποχρεώσεις του.

Έτσι, κάθε χρόνο οι εμπειρογνώμονες δύο εταιρειών, της Moody’s και της
Standard and Poors συγκεντρώνουν στοιχεία και αξιολογούν ομόλογα και χρεόγραφα
γενικότερα, που εκδίδονται από επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Οι δύο αυτές
εταιρείες ουσιαστικά έχουν το 90% των εσόδων των εταιρειών αξιολόγησης και
αυτό οδήγησε πρόσφατα δύο μικρότερες εταιρείες, την IBCA (η μεγαλύτερη
ευρωπαϊκή εταιρεία αξιολόγησης) και τη Fitch Investor Service (την τρίτη
μεγαλύτερη αμερικανική εταιρεία), στην απόφαση να αρχίσουν να συζητούν το
ενδεχόμενο συγχώνευσης. Τα φαινόμενα εξαγορών δεν είναι άγνωστα στις εταιρείες
αξιολογήσεων, όμως αυτό που συγκλόνισε την αγορά ήταν η εξαγορά το 1962 της
εταιρείας Moody’s από τους Dun και Bradstreet, πρόγονοι των οποίων είχαν
αναπτύξει στις αρχές του αιώνα την τεχνική της αξιολόγησης που εφάρμοσε ο John Moody.

Θα μπορούσε να σκεφθεί κάποιος ότι αυτές οι εταιρείες που «κρατούν στα χέρια
τους» το μέλλον εκατομμυρίων ανθρώπων μπορούν να αυθαιρετήσουν και να
εκβιάσουν καταστάσεις. Η απάντηση που δίνουν οι ειδικοί είναι ένα ξερό και
μονολεκτικό όχι. «Οι επιχειρήσεις αξιολόγησης ακολουθούν μια τυποποιημένη
διαδικασία συγκέντρωσης, επιλογής και αξιοποίησης οικονομικών και κυρίως
χρηματοοικονομικών στοιχείων. Εξετάζουν συγκεκριμένους χρηματοοικονομικούς
δείκτες, όπως για παράδειγμα τους δείκτες κάλυψης (δηλαδή πόσες φορές μπορεί
το ετήσιο εισόδημα της εταιρείας να καλύψει τα έξοδα από τόκους), τη σχέση των
ίδιων προς τα ξένα κεφάλαια (δηλαδή πόσο χρεωμένος είναι ο υποψήφιος
δανειολήπτης), το δείκτη ταμειακών ροών και το δείκτη κερδοφορίας. «Από την
άλλη πλευρά, η επιβίωσή τους στην αγορά εξαρτάται από την αμεροληψία των
εκτιμήσεών τους», λένε οι ειδικοί που ασχολούνται με θέματα δανεισμού.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι οι δείκτες αξιολόγησης των χρεών παρέχονται
μόνο σε θεσμικούς επενδυτές και σπάνια δημοσιοποιούνται. Αυτό δεν σημαίνει ότι
δεν μπορούν να «διαρρέουν προς τα έξω» είτε από τους ίδιους τους ελεγχόμενους
που θέλουν να βελτιώσουν την «εικόνα» τους, είτε από ανταγωνιστές ή και
κερδοσκόπους που θέλουν να δημιουργήσουν ή και να συντηρήσουν ένα αρνητικό
κλίμα στην αγορά.

Αλλά σε αμφισβήτηση βρίσκεται και το αλάθητο των εταιρειών αυτών, αφού έχουν
καταγραφεί περιπτώσεις επιχειρήσεων ή και χωρών ακόμα, που έχουν πάρει υψηλή
βαθμολογία και ύστερα από λίγο καιρό κατέρρευσαν. Για παράδειγμα, η Ταϊλάνδη
είχε πάρει από τη Moody’s την πιο υψηλή βαθμολογία (Ααα) και ύστερα από λίγο
άρχισαν οι πιέσεις στο νόμισμα και η αγορά της κατέρρευσε. Φυσικά, η Moody’s
άλλαξε την αξιολόγησή της, αλλά αυτό ήταν «κατόπιν εορτής».

Φυσικά, εκθέσεις για τις οικονομίες χωρών κάνουν και επενδυτικοί και
πιστωτικοί οργανισμοί, όπως για παράδειγμα τράπεζες, επενδυτικοί και
συμβουλευτικοί οίκοι. Πιο γνωστές είναι οι εκτιμήσεις της Merryl Lynch, της
Solomon Brothers, της Coldman Sacks, της CitiBank, UBS κ.ά.

ΟΙ ΔΥΟ μεγάλες εταιρείες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας (η Moody’s και η
Standard and Poor’s) χρησιμοποιούν 10 κλίμακες βαθμολογίας για την αξιολόγηση
που κάνουν. Οι κλίμακες αυτές είναι:

1. Ααα ή ΑΑΑ. Τα χρεόγραφα που έχουν αυτό το βαθμό θεωρούνται ότι έχουν την
καλύτερη ποιότητα και τον μικρότερο κίνδυνο.

2. Αα ή ΑΑ. Τα χρεόγραφα έχουν υψηλή ποιότητα αλλά λίγο υψηλότερους κινδύνους.

3. Α. Τα χρεόγραφα είναι τώρα καλή επενδυτική τοποθέτηση, αλλά υπάρχουν κάποια
ερωτηματικά για το μέλλον.

4. Βαα ή ΒΒΒ. Τα χρεόγραφα αυτά θεωρούνται μετρίου κινδύνου.

5. Βα, ΒΒ. Το μέλλον των χρεογράφων αυτών δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ασφαλές.

6. Β. Για τα χρεόγραφα αυτά υπάρχει μικρή μελλοντική ασφάλεια.

7. Cαα ή CCC. Πρόκειται για προβληματικά ομόλογα.

8. CC. Ο δείκτης αυτός χρησιμοποιείται μόνο από τη Standard and Poor’s και
δίδεται σε προβληματικά ομόλογα.

9. Cα ή C. Χαρακτηρίζουν τα κερδοσκοπικά ομόλογα.

10. C ή D. Θεωρούνται τελείως αναξιόπιστα ομόλογα.