ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η σπονδυλική μας στήλη

Ορθοπεδικός; Προφανώς όχι! Περιστασιακός «αγρότης». Και ως γνωστόν, κατά
τους εθνοπατέρες, «η αγροτιά είναι η σπονδυλική στήλη του έθνους». (Παράγει
αγαθά, σκοτώνεται στους πολέμους, τροφοδοτεί το κεφάλαιο με νέα εργατικά
χέρια). Ε, λοιπόν, τη «σπονδυλική μας στήλη» την τσακίσαμε μετά το ’50 και συνεχίζουμε.

ΕΠΙ ΤΟΥ θέματος: Πήγαμε στην Κρήτη να μαδήσουμε ελιές για λάδι χωρίς χημικά.
Και είδαμε από κοντά την άγρια όψη των αγροτών. Την αγανάκτηση και την
απελπισία τους. Τιμές του λαδιού: από 350 δραχμές το κιλό μέχρι 600, ανάλογα
με την οξύτητα. Ακριβέστερα: 585 δραχμές λάδι 0,3 βαθμών, δηλαδή η άριστη
δυνατή ποιότητα. Που σημαίνει: Ένα κιλό λάδι, δύο εφημερίδες. Ένα κιλό λάδι,
τρία μπουκάλια νερό (με κολοβακτηρίδια). Πενήντα κιλά λάδι, ένα ζευγάρι παπούτσια.

Και σκέπτομαι: Είδαν ποτέ τους αγρότες στο χωράφι αυτοί που μας κυβερνούν;
Ξέρουν τι μόχθο αντιπροσωπεύει ένα κιλό λάδι; Δεν ντρέπονται λίγο; Δεν
φοβούνται έστω; Τα πορτοκάλια, 30-35 δραχμές το κιλό. Δηλαδή κάτω από το
κόστος της συλλογής. Αυτά από τη «Μεγαλόνησο». Επιστρέφοντας στο νεφοστεφές
άστυ, είδα, στην τηλεόραση πλέον, τη στρατιά των θεσσαλικών τρακτέρ, τους
οργισμένους Μωραΐτες, τους Ηπειρώτες κτηνοτρόφους και έπεται συνέχεια.

Λοιπόν: Υπερπαραγωγή (κατάρα η παραγωγή αγαθών στον καπιταλισμό!).
Ποσοστώσεις, ανώτατα όρια τιμών, θάψιμο αγροτικών προϊόντων, όταν τα δύο τρίτα
της ανθρωπότητας πεινούν. Αυτά είναι τα αγαθά που μας έφερε η «μετα-νεωτερική»
εποχή, περί της οποίας ανοήτως φλυαρούν πλείστοι τέως «αριστεροί» διανοούμενοι.

Μπλεγμένοι λοιπόν και μεις στο δίχτυ των νέων, πλανητικών αντιθέσεων. Ελλάς,
Νομαρχία των Βρυξελλών, εκτελεί εντολές. Ωραία! Εν τούτοις με κάποια
ευαισθησία, η σοσιαλιστική μας κυβέρνηση θα έβρισκε κάποια περιθώρια ελιγμών!

Αλλά υπάρχει και το πεπαλαιωμένο και αειθαλές επιχείρημα: Φτηνά τα βασικά
αγροτικά προϊόντα (λάδι, στάρι κ.λπ.) για να είναι προσιτά στα λαϊκά στρώματα
των πόλεων. Μέγα, συνειδητό ψεύδος: Ο αγρότης πουλάει το λάδι του κατά μέσο
όρο 500 δραχμές και ο εργάτης και ο υπάλληλος το αγοράζει 1.500! Επιχείρημα με
δύο σκέλη: φθηνά αγροτικά προϊόντα για χάρη των εργαζομένων των πόλεων, χαμηλά
ημερομίσθια και χαμηλοί μισθοί για χάρη της «ανάπτυξης». Λοιπόν;

Εδώ φθάσαμε στην καρδιά του προβλήματος. Μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο,
είχαμε την ιδεολογία της «ανασυγκρότησης». Η ανασυγκρότηση της ερειπωμένης
Ελλάδας ήταν αναγκαία. Αλλά η ήττα του ΕΑΜικού κινήματος, είχε ως συνέπεια τη
ληστρική, αναρχική ανάπτυξη εις βάρος των δύο βασικών δυνάμεων της παραγωγής:
των εργατών και των αγροτών. Αγροτικά προϊόντα κάτω από την αξία τους. Πληρωμή
της εργατικής δύναμης κάτω από την αξία της. Έτσι συντελέστηκε το καραμανλικό
θαύμα και το θαύμα της χούντας. Και η ιστορία συνεχίζεται.

Πράγματι, οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης του μεταπολεμικού ελληνικού καπιταλισμού
οφείλονται και στη διπλή εκμετάλλευση των παραγωγών ­ στην πληρωμή της
εργατικής τους δύναμης κάτω από την αξία της. Οι σημερινοί ευρω-λάγνοι της
«ανάπτυξης» επιχαίρουν για τα επιτεύγματα της πολιτικής τους (ξεχνούν βέβαια
το δημόσιο χρέος, την ανεργία, την ερήμωση της υπαίθρου και την ασχήμια και το
αβίωτο των πόλεων).

Ποιος όμως πληρώνει την «ανάπτυξη», δηλαδή την πάχυνση του εγχώριου και του
πολυεθνικού κεφαλαίου; Ως γνωστόν, η χώρα μας, μετά την Πορτογαλία, έχει το
χαμηλότερο κόστος εργασίας απ’ όλες τις χώρες της λεγόμενης Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αντίστροφα, έχει τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα κεφαλαίου απ’ όλες τις χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης: 24%, έναντι 10% της Γερμανίας, 14% της Μεγάλης Βρετανίας,
15% της Γαλλίας.

Λοιπόν; Θυσία των δύο βασικών δυνάμεων της παραγωγής στον βωμό της
«Ανάπτυξης», δηλαδή του σύγχρονου Μολώχ που λέγεται Κεφάλαιο. Ωραία! Να
αναπτυχθούμε! Να γίνουμε Ευρωπαίοι (με μεγαλύτερη ανεργία, φτώχεια, μοναξιά
και ιδεολογική αλλοτρίωση). Να αναπτυχθούμε! Και τι θα κερδίσουν οι αγρότες
και οι εργάτες, οι μισθωτοί του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα; Επί του
παρόντος, καθήλωση και μείωση των μισθών τους και άνοδο της ανεργίας. Έστω!
Επενδύουμε για το Μέλλον! Όταν επιτέλους θα αναπτυχθεί η «εθνική μας
βιομηχανία» (όπως θα έλεγε και ο Χαρίλαος) και επειδή η ανάπτυξη δεν έχει
χρονικό όριο, οι Έλληνες εργαζόμενοι θα ευτυχούν με διαιωνιζόμενη λιτότητα,
ανεργία, ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, αβεβαιότητα και άγχος. Οι
άνθρωποι μέσον, όχι σκοπός. Οι ηττημένοι στον αγώνα για την επιβίωση θα
πετιόνται στο περιθώριο, όπως τα χαλασμένα αυτοκίνητα, τα λάστιχα και τα
σκουπίδια. Χάριν της Ανάπτυξης!

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.