Ποιότητα και αξιολόγηση

Από το δεύτερο εξάμηνο του 1997 έχει τεθεί σε εφαρμογή το ευρωπαϊκό πρόγραμμα
για την «Αξιολόγηση της ποιότητας της σχολικής εκπαίδευσης».

Το πρόγραμμα αυτό, στο οποίο συμμετέχουν 100 περίπου σχολεία από τις χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιλαμβάνει σχέδια ανάπτυξης της αξιολόγησης των σχολικών
μονάδων. Χαρακτηριστικά στοιχεία-κλειδιά των σχεδίων αυτών είναι:

­ Η αποσύνδεσή τους από τις παραδοσιακές μεθόδους αξιολόγησης μέσω των επιθεωρητών/επιθεωρήσεων.

­ Η σύνδεσή τους με αναπτυξιακά σχέδια στόχων αντί του γραφειοκρατικού ελέγχου
της εφαρμογής των κεντρικών οδηγιών.

­ Η έμφαση στην αυτοαξιολόγηση των σχολικών μονάδων.

­ Η ανάπτυξη δεικτών της σχολικής επίδοσης.

Η εφαρμογή του προγράμματος άνοιξε έναν ευρύ διάλογο σχετικά με το επίμαχο
θέμα της αξιολόγησης, θέμα το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο των εκπαιδευτικών
πολιτικών των χωρών της Ε.Ε.

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ

Οι νέες τάσεις χαρακτηρίζονται από την εισαγωγή του λόγου της «ποιότητας της
εκπαίδευσης». Η έννοια της ποιότητας υλοποιείται μέσω μοντέλων και τεχνικών
όπως η «διασφάλιση της ποιότητας» (quality assurance), η «λογοδότηση ή απόδοση
λόγου» (accountability), οι «δείκτες επίδοσης» (performance indicators) και οι
«προδιαγραφές στόχων» (standards). Η «διασφάλιση της ποιότητας» σημαίνει τη
συνεχή αξιολόγηση των τριών συστατικών της ποιότητας, δηλαδή των προσφερόμενων
εκπαιδευτικών μέσων (inputs), των σχολικών λειτουργιών (process) και των
μορφωτικών αποτελεσμάτων (outputs). Στόχος είναι η πρόληψη των σχολικών
προβλημάτων και όχι η εκ των υστέρων διόρθωσή τους όπως συμβαίνει με τις
παραδοσιακές επιθεωρήσεις. Κατά συνέπεια, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα η
ενδυνάμωση του σχολείου, η ανάπτυξη σχεδίων-στόχων και η εμπέδωση μιας
κουλτούρας ποιότητας από την ίδια τη σχολική κοινότητα. Η «απόδοση λόγου»
αναφέρεται στη «λογοδοσία» του σχολείου απέναντι στους αποδέκτες του
εκπαιδευτικού προϊόντος, δηλαδή αναφέρεται κυρίως στις εξωτερικές μορφές αξιολόγησης.

Οι «δείκτες επίδοσης» αποτελούν στοιχεία/δίκτυα πληροφόρησης τα οποία
περιγράφουν την κατάσταση και την πρόοδο του σχολείου. Αντλούνται από
θεματικές περιοχές όπως οι εισροές (αναλυτικό πρόγραμμα, βιβλία, χρηματοδότηση
κ.τ.λ.), οι σχολικές διαδικασίες (σχολικές σχέσεις, εκπαιδευτικός, διδασκαλία,
μάθηση κ.τ.λ.) και τα σχολικά αποτελέσματα (επιδόσεις μαθητών στις εξετάσεις
κ.τ.λ.). Τα στοιχεία-κλειδιά του συστήματος της ποιοτικής διασφάλισης είναι:

­ Η επικέντρωση στη διαρκή βελτίωση του σχολείου.

­ Η δημιουργία σε κάθε σχολείο σχεδίων στόχων, υλοποίησης, παρακολούθησης και
αξιολόγησής τους.

­ Η καθιέρωση συστημάτων στάνταρντ και δεικτών επίδοσης.

­ Η εφαρμογή μηχανισμού εκθέσεων και αναφορών για τη λειτουργία της ποιοτικής διασφάλισης.

­ Η σχετική επιμόρφωση των σχολείων/εκπαιδευτικών.

Τα βασικά στοιχεία του μοντέλου ποιοτικής διασφάλισης είναι η αυτοαξιολόγηση /
εσωτερική αξιολόγηση της σχολικής μονάδας, η σύνδεσή της με την ανάπτυξη
δεικτών επίδοσης και με σχέδια βελτίωσης των σχολείων.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Οι σχέσεις εσωτερικής – εξωτερικής αξιολόγησης αποτελούν ένα κρίσιμο θέμα στην
υλοποίηση των αξιολογικών πολιτικών. Και τούτο διότι οι σχέσεις αυτές
ρυθμίζουν επίσης τις μορφές της εξουσίας εντός του εκπαιδευτικού συστήματος
και μεταξύ σχολείων και κεντρικής εξουσίας. Από πολλούς υποστηρίζεται ότι η
αξιολόγηση αποτελεί ένα «όχημα μεταρρύθμισης των σχολείων», αν αυτή
χρησιμοποιηθεί ως μέσον «αναδόμησης» (restructuring) των σχολικών σχέσεων και
ενίσχυσης της αυτονομίας τους στη μορφωτική λειτουργία (school empowerment),
αν συνδεθεί με τις ανάγκες της διδασκαλίας – μάθησης, με τη βελτίωση των
σχολικών προγραμμάτων και την εφαρμογή οργανωτικών / λειτουργικών αλλαγών που
ευνοούν τη σχολική ανάπτυξη και επιτυχία.

Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, η αυτοαξιολόγηση είναι το κέντρο βάρους της
αξιολογικής λειτουργίας, ενώ η εξωτερική λειτουργεί ως «μετααξιολόγηση» με
τους εξής στόχους:

­ Την επίβλεψη και υποστήριξη του συστήματος της εσωτερικής αξιολόγησης.

­ Την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της εσωτερικής αξιολόγησης, η οποία μπορεί
να αναληφθεί κατά περίπτωση από συμβούλους, ερευνητικά ιδρύματα, ειδικευμένους
εκπαιδευτικούς κ.τ.λ.

­ Την αξιολόγηση τομέων του εκπαιδευτικού συστήματος κατά τακτά χρονικά
διαστήματα σε περιοχές όπως οι γνωστικές δεξιότητες των μαθητών σε διδακτικά
αντικείμενα, η διάγνωση των μορφωτικών ανισοτήτων κ.τ.λ.

Η ΚΡΙΤΙΚΗ

Οι απόψεις των διαφόρων μορφών ποιοτικής αξιολόγησης δέχονται την κριτική, ότι
αποβλέπουν στη «τεχνικοποίηση της αξιολόγησης», στον επιστημονικό
εξορθολογισμό της με στόχο την απόκρυψη των μορφωτικών ανισοτήτων και
εξουσιών. Αποτελούν κατά την εκδοχή αυτή χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ανόδου
του λεγόμενου «κράτους αξιολογητή», το οποίο επιδιώκει να νομιμοποιήσει τις
πολιτικές αποφάσεις για την εκπαίδευση, χρησιμοποιώντας τον «αντικειμενικό»,
«επιστημονικό ορθολογισμό του management». Οι κριτικές αυτές συνδέουν τον λόγο
της ποιοτικής διασφάλισης, της αυτοαξιολόγησης και των δεικτών επίδοσης με τις
τάσεις απορρύθμισης του κοινωνικού κράτους, την επικράτηση του παγκόσμιου
ανταγωνισμού και την προτεραιότητα στην απόκτηση μετρήσιμων δεξιοτήτων
προσαρμόσιμων στις σύγχρονες αγορές εργασίας.

Οι απόψεις αυτές θέτουν νέα ερωτήματα σχετικά με το αν οι αξιολογικές μορφές
αποβλέπουν τελικά στην προσαρμογή των σχολείων στις βραχυπρόθεσμες ανάγκες της
αγοράς ή αν αυτές περικλείουν τη διεκδίκηση ενός μορφωτικού λόγου μεγαλύτερης
αυτονομίας/αυτοκαθορισμού των σχολείων σε σχέση με τη μονοδιάστατη ανταπόκρισή
τους στον οικονομικό ανταγωνισμό. Ερωτήματα, τα οποία συνδέονται με τον
χαρακτήρα της εκπαίδευσης και τη θέση της στις νέες μορφές κοινωνικών –
πολιτικών και οικονομικών εξουσιών που αναδύονται στις παγκοσμιοποιούμενες,
μετανεωτερικές κοινωνίες της γνώσης και της πληροφόρησης.