Συνταγματολόγοι εναντίον ευρώ…

Δεν του ‘φτανε η καχυποψία των Ευρωπαίων πολιτών. Δεν του ‘φτανε η
κερδοσκοπική διάθεση των διεθνών αγορών. Δεν του ‘φτανε καν η σύγχυση στο
πολιτικό σκηνικό της Ευρώπης. Το ευρώ, πριν ακόμη γεννηθεί επισήμως,
αναγκάζεται να αντιμετωπίσει και τους… συνταγματολόγους.

Το ευρώ. Πριν ακόμη γεννηθεί, καλείται να αντιμετωπίσει τους συνταγματολόγους

ΟΙ ΔΥΟ μεγάλες χώρες που προώθησαν τη δημιουργία της Οικονομικής και
Νομισματικής Ένωσης και του ενιαίου νομίσματος, του ευρώ, βιώνουν αυτήν την
εποχή σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό συνταγματικές κρίσεις ­ με αναπόφευκτες
πολιτικές συνέπειες τόσο για τη Γαλλία όσο και για τη Γερμανία. Ορισμένοι
απαισιόδοξοι, μάλιστα, υποστηρίζουν ότι «το Παρίσι και η Βόννη είναι μόνον η
αρχή» και μόλις έρθει η στιγμή της κρίσεως, και οι άλλες ευρωπαϊκές
πρωτεύουσες θα υποχρεωθούν να αντιμετωπίσουν τις συνταγματικές (ή…
αντισυνταγματικές) παραμέτρους της ΟΝΕ.

ΔΥΟ ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΑ

Η… προειδοποιητική βολή ερρίφθη στη Γαλλία, με το συνταγματικό δικαστήριο
της χώρας να αποφαίνεται ότι η Συνθήκη του Άμστερνταμ, για να εφαρμοσθεί,
προϋποθέτει τροποποιήσεις του Συντάγματος. Οι τροποποιήσεις αυτές μπορούν να
γίνουν με δύο τρόπους: είτε με την από κοινού έγκριση Εθνοσυνέλευσης και
Γερουσίας, είτε με δημοψήφισμα. Φυσικά, ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός, Λιονέλ
Ζοσπέν, θα επιθυμούσε να αποφύγει το δημοψήφισμα ­ με τους δρόμους ανάστατους
από ανέργους, ουδείς στη θέση του θα διακινδύνευε ένα «όχι» στην Ευρώπη. Την
άποψη του κ. Ζοσπέν, ωστόσο, δεν συμμερίζεται ο εκ των εταίρων του στον
κυβερνητικό συνασπισμό, ο κομμουνιστής ηγέτης Ρομπέρ Υ ­ ο οποίος χρησιμοποιεί
τη συνταγματική εμπλοκή για να υποστηρίξει ότι η κατεύθυνση που παίρνει η
Ευρώπη, με το ενιαίο νόμισμα αλλά χωρίς ουσιαστική κοινωνική πολιτική για την
ανεργία, δεν είναι αυτό που επέλεξε ο γαλλικός λαός με την ψήφο του τον
περασμένο Μάιο και Ιούνιο. Αν στον διχασμό που παρατηρείται στη γαλλική
κυβέρνηση αναφορικά με την Ευρώπη, προστεθεί κι ο παράγοντας τού με πανίσχυρες
εξουσίες προέδρου Ζακ Σιράκ, καταλαβαίνει κανείς ότι η απόφαση του
συνταγματικού δικαστηρίου δεν είναι χωρίς συνέπειες για το σύνολο της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΚΑΧΥΠΟΨΙΑ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Τα πράγματα, ωστόσο, είναι ακόμη πιο περίπλοκα στη Γερμανία ­ τον ογκόλιθο
πίσω από το ευρώ. Στη χρονιά ακριβώς που η χώρα ετοιμάζεται να εορτάσει την
50ή επέτειο του μάρκου ­ κάνοντας μια υπέρλαμπρη κηδεία του ­ το ποσοστό των
Γερμανών που αντιμετωπίζει με καχυποψία την αντικατάσταση του μάρκου από το
ευρώ έχει αυξηθεί δραματικά. Ούτε λίγο ούτε πολύ, τρεις στους τέσσερις
Γερμανούς πιστεύουν ότι το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα θα είναι ασθενέστερο αυτού
που έχουν τώρα στις τσέπες τους.

Στον «πονοκέφαλο» αυτό του Χέλμουτ Κολ έρχεται να προστεθεί και η
«συνταγματική παράμετρος»: την ερχόμενη Δευτέρα, τέσσερα από τα μεγάλα μυαλά
της Γερμανίας (δυο κορυφαίοι οικονομολόγοι, ένας νομικός κι ένας πρώην
διοικητής της κεντρικής τράπεζας, της Μπούντεσμπανκ) θα εμφανισθούν ενώπιον
του ανωτάτου δικαστηρίου για να υποστηρίξουν ότι η υιοθέτηση του ευρώ πρέπει
να αναβληθεί για ένα χρόνο. Κι αυτή η ιδιότυπη «συμμορία των τεσσάρων» δείχνει
να μην απασχολείται με τις συνέπειες που κάτι τέτοιο θα είχε στις διεθνείς
αγορές χρήματος ­ γνωρίζει, όμως, ότι νομικά τουλάχιστον η επιχειρηματολογία
της έχει βάση. Προηγούμενη απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου ­ που είχε εκδοθεί
το 1993 κι αφορούσε τη Συνθήκη του Μάαστριχτ ­ έλεγε ότι η νομισματική ένωση
και το ενιαίο νόμισμα δεν μπορούν να εφαρμοσθούν εάν δεν ικανοποιούνται τα
κριτήρια του Μάαστριχτ. Δεδομένου ότι τώρα το ευρώ πρόκειται να ξεκινήσει
χωρίς να έχουν υλοποιηθεί τα κριτήρια της Συνθήκης, οι «τέσσερις» υποστηρίζουν
ότι κινδυνεύει η απορρέουσα από την ισχύ του μάρκου προστασία της ιδιοκτησίας
του Γερμανού πολίτη.

Αυτή καθεαυτή η νομική επιχειρηματολογία δεν δείχνει να ανησυχεί τον κ. Κολ ­
έναν άνθρωπο που έχει αποδείξει και στο παρελθόν ότι ξέρει όσο κανένας άλλος
να ξεπερνά τις κρίσεις. Ωστόσο, με αφορμή τη συνταγματική εμπλοκή, πολλοί
Γερμανοί πολιτικοί έχουν αρχίσει να «τζογάρουν» και να καλλιεργούν την
επιφυλακτικότητα των Γερμανών έναντι του ενιαίου νομίσματος.

Στην Ελλάδα κανένα πολιτικό κόμμα δεν έχει επισήμως θέσει θέμα αναθεώρησης του
Συντάγματος λόγω της Συνθήκης του Άμστερνταμ. Ακόμη και το ΚΚΕ, το οποίο
ευθαρσώς υποστηρίζει ότι με τη Συνθήκη εκχωρούνται κυριαρχικά δικαιώματα, δεν
ζητεί αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά δημοψήφισμα.

Η εξήγηση είναι απλή ­ το σημερινό Σύνταγμα συντάχθηκε επί Καραμανλή, όταν η
χώρα προσέβλεπε στην ένταξη στην τότε ΕΟΚ. Αντιθέτως, το Σύνταγμα της Γαλλίας,
για παράδειγμα, έγινε επί Ντε Γκωλ, όταν η χώρα «κλεινόταν» στον εαυτό της. Ως
εκ τούτου, ο καταστατικός χάρτης της χώρας, με το άρθρο 28, προβλέπει την
εκχώρηση εξουσιών σε διεθνή οργανισμό.

Ο συνταγματολόγος και βουλευτής Επικρατείας της Ν.Δ. Προκόπης Παυλόπουλος
υπογραμμίζει ότι «είναι αυτονόητο ότι οποιεσδήποτε ενδεχόμενες δυσχέρειες ως
προς τις σχέσεις μεταξύ της Συνθήκης του Άμστερνταμ και του ισχύοντος
Συντάγματος μπορούν ευχερώς να αντιμετωπισθούν στο μέλλον με τη χρησιμοποίηση
των συνήθων μεθόδων ερμηνείας του Συντάγματος».

Προσθέτει, ωστόσο, ότι «προκειμένου να κατοχυρωθεί περισσότερο η σχέση της
χώρας μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι ανάγκη να προστεθεί νέα παράγραφος 2
στο άρθρο 28 του Συντάγματος, με περιεχόμενο που να καθορίζει επακριβώς τη
μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στην Ε.Ε.».

Αντιστοίχως, ο συνταγματολόγος και ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Δημήτρης Τσάτσος,
αναγνωρίζει μεν πως υπάρχει πρόβλημα σε άλλες χώρες ­ όπως η Γερμανία ­ αλλά
υποστηρίζει ότι στην Ελλάδα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Το πρόβλημα, σε
σχέση με τα θεσμικά της Ε.Ε., είναι η «ανάγκη ανανοηματοδότησης των εννοιών» ­
χωρίς την οποία «τα πάντα θα μπορούσαν να βγουν αντισυνταγματικά».

Ο Μαργαρίτης Σχοινάς, στέλεχος της Κομισιόν, που έχει ασχοληθεί ιδιαιτέρως με
τη σχέση Εθνικού και Κοινοτικού Δικαίου, υποστηρίζει πως ναι μεν δεν τίθεται
θέμα αντισυνταγματικότητας της Συνθήκης του Άμστερνταμ, αλλά «καλόν θα ήτο» το
Σύνταγμα ­ όταν αναθεωρηθεί ­ να αντικατοπτρίζει καλύτερα την κοινοτική ύλη ­
η οποία, στο κάτω – κάτω, έχει αλλάξει σημαντικά από το 1974 ή το 1985.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ 28 του Ελληνικού Συντάγματος, που διασφαλίζει και τη συνταγματικότητα
της συνθήκης του Άμστερνταμ, έχει ως εξής:

Άρθρο 28

1. Οι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς
συμβάσεις από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με
τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού
δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. Η εφαρμογή των
κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί
πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.

2. Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία
με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα
διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα.

Για την ψήφιση νόμου που κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται
πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.

3. Η Ελλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη
πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση
της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό
συμφέρον, δε θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού
πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας.