Ο «Εγγλέζος» στο Γουέμπλεϊ

Ήταν μετά την πρόκριση στον τελικό, όταν συνειδητοποιήσαμε τι έχουμε κάνει.
Ήρθαν συνεργεία απ’ όλο τον κόσμο, δημοσιογράφοι, μας φωτογράφιζαν στην
Ακρόπολη, εμένα επειδή ήμουν δικηγόρος με στήνανε έξω από τον Άρειο Πάγο, η
ομάδα παρήγγειλε κοστούμια, κάναμε διαφήμιση για την Ολυμπιακή…

«Ήταν στο 63ο λεπτό. Ήμουν στα δεξιά του γηπέδου και η μπάλα παιζόταν
αριστερά. Χτυπάει το αράουτ ο Φυλακούρης και του τη γυρίζει ο Αθανασόπουλος.
Φεύγω με ταχύτητα από δεξιά και φωνάζω στον Αντωνιάδη, για να παρασύρει τους
αμυντικούς. Δημιουργείται ένα κενό και φεύγω διαγώνια. Τότε, σηκώνεται ο
Πούσκας και φωνάζει στον Φυλακούρη “Καμάρας, Καμάρας”, μου πετάει την μπάλα ο
Τότης, τη βρίσκω στον αέρα, τη στρώνω και τραβάω με το αριστερό ένα σουτ με
όλη μου τη δύναμη».

Στον τελικό. Ο Αριστείδης Καμάρας ανάμεσα στον Κώστα Ελευθεράκη και τον Γιόχαν Κρόιφ

ΤΟ ΓΚΟΛ αυτό ήταν το 3-0 επί του Ερυθρού Αστέρα, που έδωσε την πρόκριση για
τον Παναθηναϊκό στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης. Ο Αριστείδης
Καμάρας, σκόρερ του τρίτου γκολ εκείνο το απόγευμα της 28ης Απριλίου 1971,
μέσα στην κατάμεστη Λεωφόρο, πανηγύρισε έξαλλα την επιτυχία της ομάδας του,
μαζί με όλη την Ελλάδα. Ή σχεδόν όλη την Ελλάδα; «Όλους. Θυμάμαι ότι μέσα στη
Λεωφόρο ήταν κρεμασμένα πανό που έγραφαν “Οι φίλαθλοι του Ολυμπιακού από την
Καλαμάτα, μαζί σας” και διάφορα τέτοια. Τα ίδια πανό υπήρχαν και λίγον καιρό
αργότερα στο Γουέμπλεϊ».

Εκείνη η ποδοσφαιρική περίοδος άρχισε με καλούς οιωνούς. Οι «παλιοί» Δομάζος,
Σούρπης, Οικονομόπουλος και Καμάρας και οι πιο «νέοι» υποδέχονται με δέος τον
Φέρεντς Πούσκας. Πηγαίνουν για προετοιμασία στην Ισπανία, όπου η Ρεάλ για να
τον τιμήσει του αφιερώνει το πρώτο φιλικό παιχνίδι της περιόδου,
αντιμετωπίζοντας τον Παναθηναϊκό. «Την παραμονή του παιχνιδιού, μετά το
φαγητό, ρωτάμε τον Πούσκας εάν μπορούμε να κάνουμε έναν περίπατο. Κοιτάζει το
ρολόι του και λέει: “Τώρα είναι 8.30, δεν θα έρθει κανείς νωρίτερα από τις 11
και αργότερα από τις 12”. Μείναμε έκπληκτοι. Και την άλλη ημέρα είπε το
περίφημο “11 είναι αυτοί, 11 είμαστε κι εμείς”. Κι έτσι, μέσα σ’ ένα κατάμεστο
Μπερναμπέου, φέραμε 1-1. Ξαφνικά, σαν να μας ακούμπησε ένα ραβδί, από εκεί και
πέρα τονώθηκε η ομάδα, κάναμε νίκες, έγινε ένας Παναθηναϊκός αγνώριστος».

ΗΜΑΣΤΑΝ ΦΙΛΟΙ

Η ομάδα είχε δέσιμο. «Ευτυχήσαμε να είμαστε φίλοι με τα παιδιά και το κλίμα
ήταν πολύ καλό. Οι πλάκες του Παπαεμμανουήλ και του Φυλακούρη δεν είχαν αρχή
και τέλος, αλλά βέβαια, την ώρα που έπρεπε δουλεύαμε σκληρά». Τα πρώτα
παιχνίδια ήταν με τη Ζενές Ες του Λουξεμβούργου, για να ακολουθήσει η
τσεχοσλοβακική Σλόβαν και η βρετανική Έβερτον. «Το να παίζεις με την
πρωταθλήτρια Αγγλίας στο γήπεδό της, να προηγείσαι και τελικά να παίρνεις
ισοπαλία, ήταν κάτι φοβερό». Ακολούθησε το 4-1 του Ερυθρού Αστέρα στο
Βελιγράδι, που τους έκανε να παγώσουν και το 3-0 στην Αθήνα, που τους οδήγησε
τον τελικό απέναντι στον Άγιαξ.

«Στο Βελιγράδι είχαν έρθει Έλληνες απ’ όλες τις γύρω χώρες, ακόμη και με
τρακτέρ. Όταν γυρίσαμε, βλέπαμε παντού γραμμένο το 3-0. Σε κασκόλ, σε πανό, σε
βενζινάδικα, σε τοίχους». Και υπήρχαν συνθήματα με τα παρατσούκλια όλων. Ο
Δομάζος ήταν ο «στρατηγός» και ο Καμάρας ο «πολέμαρχος». Είχε βέβαια κι ένα
άλλο παρατσούκλι: ο «Εγγλέζος», για την εκνευριστική ψυχραιμία την οποία
επεδείκνυε πολλές φορές. Όπως τότε, σ’ ένα ντέρμπι με τον Ολυμπιακό, σε μια
φάση «μέσα στο καρέ μας, χτύπησε η μπάλα στο δοκάρι, μπροστά στο άδειο τέρμα.
Τρέξαμε όλοι οι αμυντικοί και σχεδόν πάνω στη γραμμή τη σταμάτησα και την
τράβηξα πίσω. Ο κόσμος πάγωσε, γιατί περίμεναν ότι θα την κλωτσήσω. Και καθώς
συνέρχονται και αρχίζουν να χειροκροτούν, ακούγεται μια φωνή από τις εξέδρες:
“Να σου χ… την Αγγλία”».

ΤΑ ΓΟΥΡΙΑ

Ο καθένας στην ομάδα είχε τα γούρια του. «Εγώ, ας πούμε, είχα τα τυχερά μου
κορδόνια, που ήθελα να φοράω πάντα και μάλιστα έπρεπε να τα δένω μέσα στο
γήπεδο. Η ομάδα είχε ως γούρι τη σειρά εμφάνισης στο γήπεδο. Δηλαδή, έπρεπε να
βγαίνουν πρώτοι ο Δομάζος, ο Οικονομόπουλος και ο Αντωνιάδης, ύστερα οι
υπόλοιποι, προτελευταίος εγώ και τελευταίος ο Σούρπης».

Ήταν μετά την πρόκριση στον τελικό, όταν «συνειδητοποιήσαμε τι έχουμε κάνει.
Ήρθαν συνεργεία από όλο τον κόσμο, δημοσιογράφοι, μας φωτογράφιζαν στην
Ακρόπολη, εμένα επειδή ήμουν δικηγόρος με στήνανε έξω από τον Άρειο Πάγο, η
ομάδα παρήγγειλε κοστούμια, το γκρι το καθημερινό και το μπλε το βραδινό,
κάναμε διαφήμιση για την Ολυμπιακή. Υπηρχε όμως και η αγωνία για τον Άγιαξ. «Ο
Πούσκας είχε δει την ομάδα δύο φορές και έκανε μια σωστή παρατήρηση. Είπε ότι
ο Αγιαξ είναι πολύ μεγάλη ομάδα, αλλά παίζει μισή ώρα ποδόσφαιρο και μετά
κουράζεται. Έτσι κι έγινε, το πρώτο γκολ μπήκε στο 5ο λεπτό και το δεύτερο από
καραμπόλα ήταν αυτογκόλ. Βέβαια, χάσαμε δυο – τρεις ευκαιρίες και ο Αντώνης ο
Αντωνιάδης κι εγώ». Ο Αριστείδης Καμάρας περιγράφει όλες τις φάσεις, μπαλιά
προς μπαλιά και είναι σαν να τις ζει εκείνη τη στιγμή. Στο ημίχρονο η ένταση
ήταν προφανής, αλλά «δεν ισχύουν αυτά που γράφτηκαν ότι θύμωσε ο Δομάζος και
τέτοια. Απλώς κράταγε πολύ την μπάλα και βέβαια έτρωγε τα τάκλιν των Ολλανδών,
γιατί αυτοί είχαν κι άλλον τρόπο παιχνιδιού».

Κι όταν το παιχνίδι τελείωσε και το όνειρο δεν έγινε πραγματικότητα, «αυτό που
αισθανόμασταν ήταν κάτι σαν άδειασμα. Είχαμε παλέψει για ένα πράγμα και είχαμε
κάνει και κάποια όνειρα…». Ακολούθησε η δεξίωση της ΟΥΕΦΑ στη μεγάλη αίθουσα
κι εκεί άρχισε να βγαίνει η κούραση. «Όμως, η ομάδα δεν έχασε το κέφι της.
Ακολούθησαν εννέα αγώνες, που τους είχαμε παραλείψει λόγω ετοιμασίας, σε 21
ημέρες. Δηλαδή, παίζαμε Τετάρτη – Κυριακή. Την πρώτη μισή ώρα κάναμε φοβερά
παιχνίδια και ύστερα κουραζόμασταν».

Υπάρχει, όμως, ακόμα και σήμερα, μια έντονη φημολογία για το ότι η μεγάλη
πορεία του Παναθηναϊκού συνέπεσε με τη δικτατορία. «Δεν είμαι απολογητής αυτής
της ομάδας, αλλά υπάρχουν στοιχεία που καταλύουν κάθε τέτοια σκέψη. Εκεί που
χρειάζεται κανείς να παραδεχτεί μια πικρή αλήθεια, είναι ότι τα παιχνίδια
γίνονται με τη διαιτησία. Ο Λινεμάγιερ στο Βελιγράδι μάς έσφαξε. Το πρώτο γκολ
δεν είχε μπει μέσα, ενώ το τρίτο ήταν φάουλ. Άσε, που δεν μου έδωσε πέναλτι
μετά το 3-1, όταν με κλάδεψε ο Πέτροβιτς. Να φανταστείς, μετά το φιάσκο εκείνο
ο Λινεμάγιερ έκανε δύο χρόνια να ξαναδιαιτητεύσει…».

Ο ΠΟΥΣΚΑΣ

Και ο Φέρεντς Πούσκας; Ποια ήταν τα λόγια του μετά το παιχνίδι; «Να θυμίσω ότι
το 1954 η εθνική ομάδα της Ουγγαρίας ήταν φοβερή κι εκτός συναγωνισμού, αφού
έπαιζαν Πούσκας, Λάντος, Νόραν, Κόστιτς και τόσοι άλλοι. Είχαν κερδίσει 8-3 τη
Γερμανία στα πρώτα παιχνίδια του Παγκοσμίου Κυπέλλου και στον τελικό πέφτουν
πάλι μαζί της. Οι Ούγγροι προηγήθηκαν 2-0, ακυρώθηκε ένα γκολ του Πούσκας και
τελικά η φοβερή εκείνη ομάδα έχασε με 3-2 το Παγκόσμιο Κύπελλο από τη
Γερμανία. Οπότε, όταν ρώτησαν τον Πούσκας «πώς αισθάνεστε που χάσατε από τον
Άγιαξ;» τούς απάντησε: «Η πορεία του Παναθηναϊκού ήταν πολύ σημαντική, αλλά
αφού έχασα το Παγκόσμιο το ’54 στη Βέρνη, τι άλλο μπορεί να χάσω περισσότερο;».