ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κομματική οργάνωση

«Τι να τα κάνει τόσα πολλά μέλη ένα κόμμα;». Στο προκλητικό αυτό ερώτημα του
πολιτικού επιστήμονα Μ.Ν. Πέντερσον η απάντηση μοιάζει να έχει αποκτήσει τον
αυτοματισμό μιας κοινοτοπίας: η εποχή των μαζικών κομμάτων, των κομμάτων
κοινωνικής ολοκλήρωσης, έχει ανεπίστρεπτα παρέλθει.

Τα κόμματα, υπό την πίεση των νέων μορφών επικοινωνίας και καθοδηγούμενα από
μικρές ομάδες επαγγελματιών της πολιτικής, οριστικά και αποκλειστικά
απορροφημένων στη λογική της εκλογικής αγοράς, δεν έχουν άλλη επιλογή: για να
επιβιώσουν πρέπει να μεταβληθούν από κόμματα μαζικά σε media parties.

Πράγματι, η παρατήρηση της συμπεριφοράς των μεγάλων πολιτικών κομμάτων της
Δυτικής Ευρώπης τις τελευταίες δεκαετίες αναδεικνύει τρεις σημαντικούς
νεωτερισμούς στους κανόνες διεξαγωγής του πολιτικού παιχνιδιού: ολοένα και
περισσότερο η πολιτική επικοινωνία χαρακτηρίζεται από α) τον κεντρικό ρόλο της
τηλεόρασης β) την αξιοποίηση συμβούλων – επαγγελματιών της επικοινωνίας και γ)
τη χρήση επιστημονικών μεθόδων έρευνας της κοινής γνώμης. Τα τρία αυτά
χαρακτηριστικά επηρεάζουν τόσο τον τρόπο διεξαγωγής των προεκλογικών
αναμετρήσεων όσο και τη δομή της κομματικής οργάνωσης.

Μια όψη του πολύπλευρου αυτού φαινομένου είναι η μείωση του ρόλου της
κομματικής βάσης. Σήμερα, μέσω της τηλεόρασης, το μήνυμα του κόμματος φθάνει
με μεγάλη ταχύτητα στον παραλήπτη του, το εκλογικό σώμα. Μέσω των ερευνών
κοινής γνώμης, οι αναμονές του εκλογικού σώματος φθάνουν κατευθείαν στην
ηγεσία. Ο άλλοτε ζωτικός ρόλος των μελών του κόμματος, ρόλος που θεμελιώνεται
στην παρουσία τους στους χώρους ζωής και εργασίας του πολίτη, στην εγγύτητα
δηλαδή προς τον εκλογέα και όχι στην απόσταση, μειώνεται. Η πολιτική
διεξάγεται «από μακριά», ενώπιον των εκλογέων, όχι ανάμεσά τους.

Τα πράγματα δεν είναι, ωστόσο, τόσο απλά. Ο προσδιορισμός των θέσεων του
κόμματος «από μακριά», χάρις στις έρευνες της κοινής γνώμης, δημιουργεί τόσα
προβλήματα όσα και επιλύει. Η αδυναμία των κομματικών επιτελείων να προβλέψουν
την εμφάνιση και τη σταθεροποίηση νέων κοινωνικών και πολιτικών ρευμάτων,
ρευμάτων που είναι φορείς νέων ιδεών και νέων προσδοκιών είναι ενδεικτική. Η
υπερεκτίμηση των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας αλλά και καταγραφής των τάσεων
της κοινής γνώμης οδήγησε στην υποτίμηση από τις κομματικές ηγεσίες της
ύπαρξης ενός πυκνού και ενεργητικού οργανωτικού δικτύου. Μόνο αυτό το
τελευταίο μπορεί να αντισταθεί αποτελεσματικά στην επιθετική και μη
προβλέψιμη, ως προς τις εκδηλώσεις της, «πολιτική προσφορά» νέων πολιτικών πρωταγωνιστών.

Αυτή η νέα «πολιτική προσφορά» είναι τόσο πιο επιθετική και τόσο πιο
απρόβλεπτη, όσο εκδηλώνεται στις τοπικές κοινωνίες και ­ τι ειρωνεία! ­ μακριά
από τα στούντιο της τηλεόρασης. Οι οικολογικές κινήσεις ή η άκρα δεξιά, πριν
καθιερωθούν σε εθνικό επίπεδο και πριν γίνουν αντικείμενο των talk shows,
συγκροτήθηκαν και ανέπτυξαν τη δυναμική τους σε τοπικό επίπεδο. Είναι μύθος,
συνεπώς, η ιδέα ότι τα μέλη ενός κόμματος είναι αμελητέα ποσότητα. Τα μέλη
μετράνε και αλίμονο στο κόμμα που θα υποτιμήσει τον ρόλο τους. Η συνεισφορά
τους στη «διπλή ροή πληροφοριών και ιδεών» ανάμεσα σε ηγεσία και εκλογικό σώμα
παραμένει αναντικατάστατη.

Σήμερα, για παράδειγμα, η πιο επικίνδυνη εξουσία του ηλεκτρονικού Τύπου είναι
ο καθορισμός της λεγόμενης «πολιτικής ατζέντας», ο προσδιορισμός, δηλαδή, των
«σημαντικών» και «μη σημαντικών» θεμάτων του πολιτικού διαλόγου. Συχνά, στη
σημερινή Ελλάδα, η σιωπή τυλίγει σημαντικότατα κοινωνικά προβλήματα που το
τρίγωνο Κολωνάκι – Σύνταγμα – Βόρεια Προάστια αξιολογεί ως μη σημαντικά. Ο
ρόλος της οργάνωσης, ο ρόλος της κομματικής βάσης, είναι να φέρει στο
προσκήνιο θέματα πολιτικής που τα «κέντρα ισχύος και επιρροής» παραμελούν.

Η συνεισφορά των μελών στην επιρροή και στη σταθερότητα του κόμματος είναι,
επίσης, σημαντική. Τα μέλη είναι παράγοντας και πηγή ισχύος. Όλες οι σύγχρονες
μελέτες έχουν δείξει ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις δεν κερδίζονται μόνο, και
δεν χάνονται μόνο, στο επίπεδο της κεντρικής – εθνικής πολιτικής σκηνής.
Κερδίζονται και χάνονται και σε τοπικό επίπεδο. Τα κόμματα που αγνοούν τη
«δουλειά μυρμηγκιού» της ανώνυμη βάσης αγνοούν βασικούς κανόνες του ασκείν
πολιτική. Διότι η πολιτική και η δημοκρατία δεν είναι ­ ή δεν είναι ακόμη ­
υπόθεση ειδικών. Τα κόμματα ήταν και παραμένουν θεσμοί επίλυσης προβλημάτων
αλλά και σχολεία δημοκρατίας. Και στα σχολεία αυτά, ειδικοί και μη ειδικοί,
τεχνοκράτες και πληβείοι, ελίτ και βάση δίνουν καθημερινά και παίρνουν
καθημερινά μαθήματα δημοκρατίας.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.