Μία ημέρα στο Μαουτχάουζεν

Όσοι δούλευαν στα εξωτερικά συνεργεία, περνούσαν δίπλα από τα σπίτια των
ντόπιων, όπου η ζωή συνεχιζόταν κανονικά. Ήταν αδιανόητο μέσα σ’ όλη αυτή την
ζοφερή ατμόσφαιρα των βασανιστηρίων και του θανάτου να βλέπεις ότι υπήρχαν
παιδιά που έπαιζαν αμέριμνα, άνθρωποι που γελούσαν, που μαζεύονταν γύρω από
ένα τραπέζι να φάνε, νοικοκυρές που μιλούσαν πάνω από την απλωμένη μπουγάδα

Πίσω από τα σύρματα. Έξω από το Μαουτχάουζεν η ζωή συνεχιζόταν κανονικά. Μέσα, όμως, τα κρεματόρια λειτουργούσαν νυχθημερόν…

«Επειδή το κρεματόριο δεν προλάβαινε να καίει όλους τους νεκρούς, τους
αράδιαζαν στην πλατεία. Ειδικά τον χειμώνα που ήταν περισσότεροι, λόγω του
κρύου. Δεν μπορούσαμε να ανταλλάσσουμε σημειώματα, γιατί όποιον έπιαναν τον
εκτελούσαν επί τόπου. Γι’ αυτό, βάζαμε τα γράμματα στα στόματα των νεκρών.
Τότε περνούσαν κάποιοι από εμάς και κάνοντας ότι μιλάμε, τα παίρναμε και τα
δίναμε στους παραλήπτες…».

ΑΥΣΤΡΙΑ, τέλη του 1942. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης φθάνει στο στρατόπεδο
συγκέντρωσης και εξόντωσης Μαουτχάουζεν. Εκεί θα μείνει μέχρι τον Ιούλιο του
1945. Εκατοντάδες χιλιάδες οι νεκροί και το κρεματόριο να δουλεύει σε 24ωρη
βάση. Δίπλα στην κωμόπολη, ο λόφος με το κάστρο και την καμινάδα που κάπνιζε
συνεχώς. Δίπλα στην κανονική ζωή, αμέτρητοι, παράλογοι θάνατοι.

Η καμπάνα για το εγερτήριο χτυπούσε στις 6 η ώρα. «Οι 30.000 κρατούμενοι στο
στρατόπεδο έπρεπε να πεταχτούν αμέσως από τα κρεβάτια τους και να στρώνουν μια
ψιλή κουβέρτα, που υποτίθεται ότι είχαμε για το κρύο ­ αν και η θερμοκρασία
πολλές φορές κατέβαινε κάτω από το μηδέν. Η κάθε παράγκα είχε δύο μεγάλους
θαλάμους των 250 ατόμων και υπήρχαν 5-6 σειρές διώροφων κρεβατιών. Όμως στα
2,5 χρόνια που έμεινα στο Μαουτχάουζεν, τις περισσότερες φορές σε κάθε θάλαμο
κοιμόντουσαν 300 με 400 άτομα, που σημαίνει ότι σ’ αυτά τα στενά κρεβάτια
έπρεπε να βολεύονται δύο άτομα».

Αμέσως μετά το στρώσιμο των κρεβατιών, έπρεπε όλοι, με ήλιο, βροχή ή και
χιόνι, να βγουν έξω. «Το, τρόπος τού λέγειν, πρωινό ήταν μια μεγάλη κουταλιά
ενός υγρού, χρώματος καφέ. Ευτυχώς, τουλάχιστον, ήταν ζεστό». Το προσκλητήριο
ήταν στις 7. Παράταξη μπροστά στις παράγκες, μέτρημα κρατουμένων. «Ύστερα
σχηματίζονταν τα συνεργεία, άλλοι πήγαιναν στο λατομείο, άλλοι στο ποτάμι να
φορτώσουν άμμο, σε κάποια αγροκτήματα, στον σιδηροδρομικό σταθμό, στο
ξεφόρτωμα. Η χειρότερη δουλειά ήταν να ανεβαίνεις την περίφημη “σκάλα του
θανάτου” στο λατομείο με τις πέτρες στον ώμο. Εκεί έστελναν όσους είχαν προς
εξόντωση. Λεγόταν η «ομάδα των τιμωρημένων». Ο φίλος μου, ο Αντώνης, ήταν σ’
αυτή την ομάδα».

Τα συνεργεία έφευγαν το ένα πίσω από το άλλο. Περνούσαν την κεντρική πύλη,
όπου γινόταν η καταμέτρηση. Συνήθως με τα πόδια. «Τα μεγάλα συνεργεία που
πήγαιναν μακριά τα ακολουθούσαν κάποια φορτηγά, που μετέφεραν στρατιώτες,
καρότσια και άλλα υλικά και μεγάλα καζάνια με την λαχανόσουπα, που ήταν το
καθημερινό μας φαγητό. Τα φορτηγά χρειάζονταν και για άλλον ένα λόγο.

Για να φορτωθούν, στην επιστροφή, οι νεκροί. Αυτοί που πέθαιναν είτε από την
εξάντληση είτε από τα χέρια των φυλάκων, καθώς δεν είχαν δυνάμεις να δουλέψουν άλλο».

ΜΕ ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΕΣ

Στο κεντρικό Μαουτχάουζεν ­ γιατί υπήρχαν και περίπου 30 παραρτήματα του
στρατοπέδου που απείχαν έως και 100 χιλιόμετρα ­ έφερναν κρατούμενους από όλη
την Ευρώπη. «Κυριολεκτικά μιλούσαμε όλες τις γλώσσες. Υπήρχαν Άγγλοι που
συνελήφθησαν στη Γαλλία, ακόμα και Βούλγαροι και Ρουμάνοι». Η συνεννόηση
γινόταν με όλες τις δυνατές χειρονομίες. «Και με καμιά 50αριά γερμανικές
λέξεις, που όλοι μαθαίναμε πολύ γρήγορα. Στην παράγκα 12 όπου βρισκόμουν
υπήρχαν κυρίως Γάλλοι, Ισπανοί και Γιουγκοσλάβοι. Μόνον οι Ρώσοι εκρατούντο
ξεχωριστά και οι Εβραίοι».Στην επιστροφή γινόταν πάλι καταμέτρηση ­ ζωντανών
και νεκρών. Και στην εξωτερική πύλη με το συρματόπλεγμα και στην εσωτερική με
τον τοίχο και τα ηλεκτροφόρα καλώδια. Έπρεπε όλοι να έχουν επιστρέψει πριν από
την δύση του ηλίου, για λόγους ασφαλείας. «Μοίραζαν το βραδινό φαγητό. Στον
καθένα αναλογούσε το 1/3 μιας φρατζόλας ψωμί, ελάχιστη μαργαρίνη και μία φέτα
σαλάμι. Έπρεπε να φάμε στην αυλή και μετά να μπούμε μέσα, ακόμα κι αν η
θερμοκρασία ήταν -15 βαθμούς». Στον βαρύ χειμώνα της Αυστρίας τα ρούχα δεν
προλάβαιναν να στεγνώσουν. «Ήταν υποχρεωτικό να βγάζουμε τα ρούχα, το
παντελόνι και το χιτώνιο, άσπρα με γαλάζια ρίγα. Επειδή είχε υγρασία, δεν
προλάβαιναν ποτέ να στεγνώσουν. Θέρμανση δεν υπήρχε, παρά μία σόμπα στον
κεντρικό διάδρομο όπου ήταν τα ντουλάπια. Από τα σπασμένα τζάμια έμπαινε εκτός
από κρύο και χιόνι, που πολλές φορές σκέπαζε όσους κοιμόντουσαν δίπλα στα παράθυρα».

ΤΟΣΟ ΚΟΝΤΑ…

Οι συζητήσεις μέσα στις παράγκες αφορούσαν τα πάντα. Από την πορεία του
πολέμου, τους νεκρούς, τους αρρώστους έως απλά καθημερινά θέματα. «Όλο τον
χρόνο, αλλά κυρίως τον χειμώνα, ένιωθες ότι απέχεις από τον υπόλοιπο κόσμο
εκατομμύρια μίλια. Το τραγικό ήταν όταν ερχόμασταν σ’ επαφή μ’ αυτό τον κόσμο.
Όταν, όσοι δούλευαν στα εξωτερικά συνεργεία περνούσαν δίπλα από τα σπίτια των
ντόπιων, όπου η ζωή συνεχιζόταν κανονικά. Ήταν αδιανόητο μέσα σ’ όλη αυτή την
ζοφερή ατμόσφαιρα των βασανιστηρίων και του θανάτου να βλέπεις ότι υπήρχαν
παιδιά που έπαιζαν αμέριμνα, άνθρωποι που γελούσαν, που μαζεύονταν γύρω από
ένα τραπέζι να φάνε, νοικοκυρές που μιλούσαν πάνω από την απλωμένη μπουγάδα.
Και τη νύχτα, τα φώτα αυτών των αγροικιών έφεγγαν κάπου μακριά. Τόσο μακριά,
αλλά και τόσο κοντά…».

Ακόμα πιο αβάσταχτη γινόταν η ατμόσφαιρα τα Χριστούγεννα. «Όλο αυτό το
μαρτύριο το συνόδευε από τα μεγάφωνα υπέροχη κλασική μουσική: Μότσαρτ,
Μπετόβεν, Μπραμς, Σούμαν, Χέντελ. Προσπαθούσαμε να πάρουμε μια ανάσα από τη
φριχτή καθημερινότητα με συζήτησεις για ποίηση, για λογοτεχνία. Υπήρχαν βέβαια
και κάποιες οργανώσεις αλληλοβοήθειας, όπως για παράδειγμα οι νοσοκόμοι που
έκλεβαν φάρμακα, ενώ η επικοινωνία με το νοσοκομείο που βρισκόταν έξω απο την
πρώτη περίφραξη γινόταν με σημειώματα που βάζαμε στα στόματα των νεκρών».

ΟΙ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΟΙ

Ξέρετε ποιον λαό θαύμασα περισσότερο μέσα στο στρατόπεδο; θέτει την ερώτηση ο
ίδιος ο Ιάκωβος Καμπανέλλης: «Τους Γιουγκοσλάβους. Η αλληλεγγύη τους προς τους
άλλους λαούς και ιδιαίτερα προς τους Έλληνες ήταν κάτι φοβερό. Κάποιοι λαοί,
όπως οι Γάλλοι, οι Τσέχοι, οι Ολλανδοί και οι Γιουγκοσλαβοι είχαν δικαίωμα να
παίρνουν ένα πακέτο με τρόφιμα μια φορά το μήνα ο καθένας τους. Οι 150
Γιουγκοσλάβοι της παράγκας 12, ήταν οι μόνοι που πήραν την απόφαση να βγάζουν
μερίδα και για τους 11 Έλληνες. Μας θεωρούσαν φίλο λαό. Οι Γάλλοι, αν και
πολλοί περισσότεροι, δεν έκαναν κάτι αντίστοιχο, π.χ. για τους λίγους Λιθουανούς….».

Κι εκεί, προς το τέλος του πολέμου, ήρθε κα ο έρωτας. Στο στρατόπεδο
κατέφθασαν περίπου 2.000 γυναίκες κρατούμενες από άλλα στρατόπεδα, που
άδειαζαν καθώς είχε αρχίσει η προέλαση των συμμαχικών δυνάμεων. Έμεναν σε
αντίσκηνα ανάμεσα στις δύο περιφράξεις. «Ήταν φοβερή η εικόνα όταν
παρατάσσονταν τις ελεύθερες ώρες και ιδιαίτερα τις Κυριακές εκατοντάδες άνδρες
και γυναίκες, σιωπηλοί, έχοντας ανάμεσά τους το συρματόπλεγμα και κοιτάζονταν.
Υπήρχε ένας συγκλονιστικός ερωτισμός. Ήταν ένα ξόρκι. Μια ανάγκη να εξορκιστεί
το κακό μ’ ένα ερωτικό βλέμμα…».