ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ποια δεοντολογία;

«Τον παλιό καλό καιρό τα πράγματα ήταν διαφορετικά». Δεν έχει υπάρξει τα
τελευταία χρόνια διεθνής συνάντηση εκδοτών και δημοσιογράφων όπου αυτή η φράση
να μην έχει ακουστεί.

ΟΙ ΒΑΣΙΚΟΙ λόγοι είναι προφανείς. Μέχρι και πριν από μία δεκαετία οι
εφημερίδες επωλούντο στο κοινό χωρίς καμιά ουσιαστική εμπορική προσπάθεια ­
τώρα, οι περισσότερες, ειδικά οι ημερήσιες, παρακολουθούν τις κυκλοφορίες τους
σταδιακά να συρρικνώνονται. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει σε αλλαγές και
καινοτομίες, με τις οποίες η πλειοψηφία των δημοσιογράφων δεν αισθάνεται
ιδιαίτερα άνετα. Μία από τις σημαντικότερες είναι η εισαγωγή εμπορικών
δεδομένων και παραμέτρων στη δουλειά των δημοσιογράφων, όπου πλέον πρέπει να
λαμβάνονται υπ’ όψιν στοιχεία μάρκετινγκ και τάσεις διαφήμισης.

Οι αντιδράσεις είναι πολλές, με τους δημοσιογράφους να ισχυρίζονται ότι
θυσιάζονται οι αρχές του επαγγέλματος στον βωμό των εμπορικών πρακτικών. Κατά
αυτή την άποψη, το αποτέλεσμα είναι η απώλεια της ανεξαρτησίας τους, ο
εκφυλισμός της δημοσιογραφικής έρευνας ώσπου η προτεραιότητα της εφημερίδας
δεν είναι η ενημέρωση του πολίτη, αλλά οι ανάγκες των διαφημιστών. Αντίθετα,
οι υποστηρικτές των νέων προσεγγίσεων λένε ότι μόνον έτσι μπορεί να σωθεί η
εφημερίδα, καθώς η αδιαφορία για τις προτιμήσεις των «πελατών» της δεν μπορεί
παρά να οδηγήσει, αργά ή γρήγορα, σε κλείσιμο.

Το πιο πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτών των εσωτερικών διαφωνιών, και
συχνά συγκρούσεων, είναι οι «Τάιμς του Λος Άντζελες». Οι νέες δομές
συνεργασίας μεταξύ δημοσιογράφων και διοικητικών στελεχών που εγκατέστησε ο
διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Τάιμς Μίρορ (στον οποίο ανήκουν οι «Τάιμς του
Λος Άντζελες») κ. Μαρκ Γουίλς είχαν ως αποτέλεσμα την παραίτηση του εκδότη κ.
Ντικ Σλόζμπεργκ και του διευθυντή της εφημερίδας κ. Σέλμπι Κόφι. Παρά το
γεγονός ότι κανείς από τους δύο δεν κατονόμασε τον κ. Γουίλς ως υπεύθυνο, ήταν
φανερό ότι δεν δέχθηκαν να εργασθούν υπό το νέο καθεστώς, καθώς εκτίμησαν ότι
αυτό θα σήμαινε σημαντικές επεμβάσεις στο δημοσιογραφικό λειτούργημα. «Η
χειρότερη επέμβαση στη δημοσιογραφική ακεραιότητα είναι η έλλειψη κερδών, που
σημαίνει ότι η εφημερίδα δεν μπορεί να προσφέρει αυτό που θα όφειλε»,
αντέτεινε ο νέος διευθυντής της εφημερίδας κ. Μάικλ Παρκς και συμπλήρωσε
«απλώς έπρεπε να αλλάξουν ορισμένα πράγματα και ο πιο απλός τρόπος για να
περάσει το μήνυμα είναι οι αλλαγές στην κορυφή».

Ωστόσο, τα πρώτα αποτελέσματα δικαιώνουν τους υποστηρικτές των νέων πρακτικών,
καθώς οι «Τάιμς» πέρασαν πάλι το «ψυχολογικό» φράγμα του ενός εκατομμυρίου
στην κυκλοφορία τους, ενώ ταυτόχρονα τα καινούργια ένθετα, ειδικά αυτό της
Δευτέρας πάνω σε θέματα υγείας, έχουν σημειώσει απόλυτη επιτυχία. Τα επόμενα
σχέδια της εφημερίδας ­ πάντα στο μοντέλο της στενής και ισότιμης συνεργασίας
δημοσιογράφων και διοικητικών στελεχών ­ περιλαμβάνουν τη δημιουργία ειδικών
σελίδων για ισπανόφωνους αναγνώστες, την επέκταση στη Βόρεια Καλιφόρνια με την
ανάπτυξη τοπικής έκδοσης και τη στροφή στη δημοσιογραφία για τον πολίτη,
δηλαδή την έμφαση σε θέματα και προβλήματα του αναγνώστη, όπου η εφημερίδα
αναλαμβάνει τον ρόλο του συνηγόρου και υπερασπίζεται τα συμφέροντά του.

Τα ίδια αποτελέσματα παρατηρούνται και σε άλλες χώρες: η εισαγωγή δεδομένων
μάρκετινγκ στη δημοσιογραφία ­ είτε χαρακτηριστεί εμπλουτισμός είτε παράβαση
δεοντολογίας ­ είναι ένα βασικό κοινό σημείο της πολιτικής πολλών επιτυχημένων
εφημερίδων όπως η «Ελ Περιόντικο» στην Ισπανία, η «Γκάρντιαν» και ορισμένες
μεγάλες επαρχιακές εφημερίδες («Σάντερλαντ Έκο», «Νιούκαστλ Κρόνικλ»,
«Αμπερντίν Τζέρναλ») στο Ηνωμένο Βασίλειο. Να σημειωθεί ότι στις περιπτώσεις
ανάπτυξης ενθέτων ή ειδικής ύλης, η δημοσιογραφία αναφέρεται ως «δημιουργία
περιεχομένου» και η ομάδα συνεργασίας περιλαμβάνει δημοσιογράφο, αναλυτή
στοιχείων, γραφίστα, σχεδιαστή σελίδων και πωλητή διαφήμισης.

Ίσως εδώ να παρατηρείται και ένα παράδοξο σε ό,τι αφορά τη δημοσιογραφική
δεοντολογία: η προσοχή στρέφεται σε πρακτικές που όχι μόνο δεν βλάπτουν τις
προοπτικές της εφημερίδας, αλλά έχουν και σαν γνώμονα τις προτιμήσεις και τα
ενδιαφέροντα του αναγνώστη, ενώ το πρόβλημα, ενδεχομένως, βρίσκεται αλλού.
Πρακτικές όπως η δημοσιογραφία του εντυπωσιασμού, οι παραβάσεις άλλων πτυχών
του κώδικα δεοντολογίας, η ελλιπής διερεύνηση των θεμάτων και η αναζήτηση
κυκλοφοριακών κερδών με οποιονδήποτε τρόπο είναι πλέον σημαντικότερα σαν
ζητήματα που έχουν βλάψει ιδιαίτερα τις εφημερίδες. «Το πιο μεγάλο όπλο μας
για το μέλλον, το πιο κρίσιμο εργαλείο είναι η ποιότητα πληροφόρησης και η
αξιοπιστία μας», είπε ο κ. Γουίλς, κατά τη διάρκεια του 50ού Συνεδρίου της
Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων