Το ηφαίστειο μάς… άλλαξε τα νερά

Η φύση έκανε πάλι το θαύμα της. Η έκρηξη του ηφαιστείου Πινατούμπο στις
Φιλιππίνες κρύβεται πίσω από την αλλαγή των νερών του Αιγαίου και ιδιαίτερα
του Κρητικού Πελάγους!

ΗΡΑΚΛΕΙΟ

ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης (ΙΘΑΒΙΚ) σε ένα από τα πολλά
ερευνητικά του ταξίδια στα νερά αντιλήφθηκε ότι κάτι είχε αλλάξει. Στην…
«άδεια» λεκάνη του Κρητικού Πελάγους ήρθαν άλλα νερά. Πρόκειται για «παλαιά»
νερά ενδιάμεσου βάθους, τα οποία έφθασαν στην περιοχή μέσω των στενών της
Ρόδου. Το περίεργο είναι ότι τα νερά αυτά εμφανίζουν υψηλή συγκέντρωση αλάτων
­ φωσφορικά, νιτρικά και πυριτικά στοιχεία. Πρακτικά δηλαδή, περισσότερη ζωή
και ψάρια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ψαράδες πρέπει να υπερβάλλουν.

«Η έκρηξη του ηφαιστείου συνδυάστηκε με μετεωρολογικές μεταβολές στην
Ανατολική Μεσόγειο την τετραετία 1989-’93», τονίζει στα «ΝΕΑ» ο βιολόγος,
ωκεανογράφος βαθιών οικοσυστημάτων του ΙΘΑΒΙΚ, κ. Τάσος Τσελεπίδης.

«Από την έκρηξη του Πινατούμπο απελευθερώθηκε στην ατμόσφαιρα μεγάλη ποσότητα
αεροζόλης (ηφαιστειακή σποδός), η οποία εγκλωβίστηκε σε ζώνη γύρω από τον
πλανήτη. Η ζώνη αυτή περνούσε πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο και αυτό το
γεγονός πιθανότατα συνετέλεσε στο να πέσει η θερμοκρασία περίπου 2 βαθμούς
Κελσίου, αφού δεν μπορούσε η ηλιακή ακτινοβολία να περάσει στην ατμόσφαιρα»,
τονίζει ο κ. Τσελεπίδης.

«Είχε δε προηγηθεί, συνεχίζει, το διάστημα 1982-’92 η μεγάλη ξηρασία. Αυτό
είχε ως αποτέλεσμα να σημειωθεί μεγάλη εξάτμιση του νερού στο Κρητικό Πέλαγος».

Ανέβηκε η αλατότητα των νερών, τα οποία σε μεγάλο βάθος είναι πυκνά. Τον
χειμώνα σημειώθηκε αναταραχή και τα βόρεια και φτωχά σε θρεπτικά άλατα νερά
που υπήρχαν στα βάθη του πελάγους ανέβηκαν και γέμισαν τη βαθιά λεκάνη του
Κρητικού. Ξεχύθηκαν στη συνέχεια μέσω των στενών της Κάσου, της Κρήτης και των
Αντικυθήρων σαν καταρράκτης στα βαθιά νερά της Ανατολικής Μεσογείου προς την
Αίγυπτο. Αυτά αντικαστάθηκαν από άλλα νερά που ήρθαν μέσω των στενών της
Ρόδου. Η αλλαγή των νερών προκάλεσε ραγδαίες μεταβολές στο ενεργειακό απόθεμα
της περιοχής. Κι αυτό γιατί το οικοσύστημα του Κρητικού Πελάγους πριν από την
αλλαγή που σημειώθηκε ήταν ολιγοτροφικό. Δεν είχε δηλαδή μεγάλη συγκέντρωση
αλάτων και ήταν φτωχό σε φυτοπλαγκτόν σε σχέση με άλλες θαλάσσιες περιοχές του κόσμου.

Το φυσικό αυτό φαινόμενο, σύμφωνα με τον κ. Τσελεπίδη, δεν είναι σύνηθες.
«Είχαμε υπόνοιες ότι το Κρητικό Πέλαγος αποτελεί πηγή βαθιών νερών, που τώρα,
με τις αλλαγές αυτές που έγιναν, επιβεβαιώθηκαν», υποστηρίζει ο κ. Τσελεπίδης.

Το ΙΘΑΒΙΚ παρατήρησε πρώτη φορά το φαινόμενο το 1993, όταν το σκάφος του
Ινστιτούτου «Φιλία» βγήκε στα νερά του Κρητικού Πελάγους για να μελετήσει το
θαλάσσιο σύστημα της περιοχής.

«Μας παραξένεψε το γεγονός ότι οι τιμές των θρεπτικών αλάτων στα ενδιάμεσα
νερά, σε βάθος 200-500 μέτρων ήταν αυξημένες. Ερευνήσαμε τις μεταβολές αυτές
και διαπιστώσαμε ότι τα νερά της περιοχής είχαν αλλάξει. Ήμασταν πολύ τυχεροί.
Έτυχε το διάστημα εκείνο που εμείς κάναμε τις έρευνες να σημειώνονται οι
μεταβολές αυτές».

Τις αλλαγές, όμως, έφεραν στο Κρητικό Πέλαγος τα νερά που ήρθαν μέσω των
στενών της Ρόδου; Ο κ. Τσελεπίδης τονίζει ότι ο φυσικός κυκλώνας που
δημιουργείται στο κεντρικό Κρητικό Πέλαγος προκάλεσε ανάδυση των νερών που
κατόρθωσαν να φθάσουν κοντά στην επιφάνεια. Ευτυχώς, γιατί αν έμεναν στα βάθη
του πελάγους δεν θα είχαμε αυτή την έκρηξη του φυτοπλαγκτού της περιοχής, η
οποία παρατηρείται τα τελευταία χρόνια.

Οι επιστήμονες του ΙΘΑΒΙΚ, που ταξίδεψαν με το «Φιλία» τον Μάρτιο του 1995,
αλλά και τον Απρίλιο του 1996 στο Κρητικό Πέλαγος, έκαναν μετρήσεις και
διαπίστωσαν αύξηση του φυτοπλαγκτού, το οποίο ήταν μέχρι πρόσφατα φτωχό. Αυτό
είχε ως συνέπεια να υπάρξει άφθονη τροφή για το ζωοπλαγκτόν.

Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσιάστηκαν στη Ρώμη σε συνέδριο της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, ενώ τώρα ετοιμάζεται ερευνητικό ταξίδι σε συνεργασία με το Γερμανικό
Συμβούλιο Ερευνών σε όλο σχεδόν το Αιγαίο. Στις Σποράδες, το Βόρειο Αιγαίο,
την Κάρπαθο, τη θάλασσα της Λεβαντίνης και το Κρητικό Πέλαγος. Μέχρι τις 18
Ιανουαρίου, με το ερευνητικό σκάφος «Μετεώρ» (μήκους 97 μέτρων), θα κάνουν
μελέτες των βαθιών νερών της Ανατολικής Μεσογείου.

«Είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να δούμε σε ποια φάση βρίσκεται το φαινόμενο
του Κρητικού Πελάγους», επισημαίνει ο κ. Τσελεπίδης.