Ευθύνες για τα χαμένα ECU

«Η σκέψη μας προχωρεί μόνο με ακρότητες, αλλά υφίσταται μόνο με το μέτρο»,
παρατηρεί ο Πωλ Βαλερύ στο πολύ σημαντικό δοκίμιό του «Η κρίση του πνεύματος».
Ίσως αυτή την αναφορά θα έπρεπε να έχουν υπόψη τους οι σχεδιαστές της
εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Γιατί μια μορφωτική παρέμβαση στα πράγματα του
δημόσιου σχολείου απαιτεί μια συνολική καινοτομική αντίληψη, μια
εικονοκλαστική πολιτική στάση και συμπεριφορά, αλλά και μια πρακτική του
«μέτρου» στην υλοποίηση.

ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΦΑΤΗ εκπαιδευτική παρέμβαση του ΥΠΕΠΘ αναδείχθηκε μια παραδοσιακού
τύπου – διοικητικής έμπνευσης μεταρρύθμιση, η οποία σχεδιασμένη εν πολλοίς επί
χάρτου συναντά ήδη τις πρώτες δυσκολίες στη δοκιμασία της με την
πραγματικότητα. Αδιάψευστος μάρτυρας αυτής της εξέλιξης είναι η απεικόνιση των
εκπαιδευτικών πραγμάτων στο πεδίο του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ).

Δυστυχώς, το πρόβλημα της μη απορροφητικότητας των κοινοτικών χρηματορροών
διαπιστώθηκε για άλλη μια φορά στην 6η Συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης
(ΕΠΕΑΕΚ), που έγινε 1-3 Δεκεμβρίου 1997. Μέχρι τώρα, στα 4 χρόνια (δύο τρίτα
του συνολικού χρόνου του προγράμματος) έχουν απορροφηθεί περίπου 400
εκατομμύρια ECU (το ένα τρίτο των χρημάτων). Στο εναπομένον διάστημα των δύο
χρόνων (ένα τρίτο του χρόνου) πρέπει να απορροφηθούν 800 εκατομμύρια ECU (τα
δύο τρία της συνολικής χρηματοδότησης), κάτι που δεν φαίνεται ιδιαίτερα
πιθανό, αφού το υπουργείο Παιδείας δεν παίρνει ουσιαστικά μέτρα
αποτελεσματικής αντιμετώπισης της όλης κατάστασης. Υπάρχει, λοιπόν, πολιτική
και ιστορική ευθύνη γιατί μια τόσο σημαντική χρηματοδότηση, που θα βελτίωνε
αρκετά την εικόνα της Δημόσιας Εκπαίδευσης, δεν μπορεί να αξιοποιηθεί λόγω
αδυναμίας της ηγεσίας του ΥΠΕΠΘ. Η εικόνα της αξιοποίησης των κοινοτικών
χρημάτων παραμένει αρκετά αρνητική. Στα «προγράμματα – βιβλία» η σωρευτική
απορρόφηση είναι 16,5%, στις «ξένες γλώσσες» 23,4%, στην «ενισχυτική
διδασκαλία» 13%, στον «επαγγελματικό προσανατολισμό» 26,7%, στην
«περιβαλλοντική εκπαίδευση» 24,6%, στην «αγωγή υγείας» 6,8%, στην «αγωγή
καταναλωτή» 0%, στη «διαπολιτισμική εκπαίδευση» 27,5%, στην «εκπαίδευση ατόμων
με ειδικές ανάγκες» 0%, στην «πληροφορική στα σχολεία» 32,7%.

ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

Η ΟΛΜΕ είχε επισημάνει έγκαιρα τις αιτίες καθυστέρησης και αδυναμίας στην
αξιοποίηση της κοινοτικής οικονομικής ενίσχυσης και επιχείρησε κατ’ επανάληψη
την ανάδειξη του όλου ζητήματος σε μια κατεύθυνση επίλυσής του. Δυστυχώς, οι
αιτίες αυτές είναι δρώσες και αυτή την περίοδο. Αλλά πού οφείλονται οι
δυσκολίες του όλου εγχειρήματος;

Πρώτον, στα προβλήματα υποδομής των σχολείων μας, απόρροια της χρόνιας
υποχρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης. Σχολεία βάρδιας, κτίρια που
προβλέπουν μόνο αίθουσες διδασκαλίας, υποδομή που δεν εκτιμά τις συνολικές
απαιτήσεις ενός σύγχρονου σχολείου (χώροι για πολιτιστικές δραστηριότητες,
εργαστήρια, βιβλιοθήκες, αίθουσες εκδηλώσεων, θεματικές αίθουσες, κ.λπ.) είναι
ένα σκηνικό που δεν επιτρέπει τη συνολική και πολυσύνθετη λειτουργία του
Γυμνασίου και Λυκείου. Έτσι, για παράδειγμα, ενώ αναγνωρίζεται η αναγκαιότητα
της ενισχυτικής διδασκαλίας, εγκρίνεται η επιλεξιμότητά της (κρίσιμο στοιχείο)
από τη Νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και προκρίνεται ένα σημαντικό κονδύλιο
36 δισεκατομμυρίων δραχμών μόνο για τα Λύκεια, ωστόσο δεν μπορεί να
εφαρμοστεί, σε μεγάλο βαθμό, γιατί δεν έχουμε αίθουσες. Γιατί εκεί που είναι
πρωτίστως απαραίτητη (εργατικές και αγροτικές κοινωνικές ζώνες) τα σχολεία
λειτουργούν με βάρδιες ή παρουσιάζουν συγκοινωνιακό πρόβλημα.

Δεύτερον, εξίσου σημαντική πηγή δυσκολιών είναι η διοικητικής έμπνευσης και
συγκεντρωτικού χαρακτήρα άσκηση της εκπαιδευτικής πολιτικής. Το ΥΠΕΠΘ φέρεται
ως μοναδικός σχεδιαστής της εκπαιδευτικής πολιτικής και αυτή η υπερφίαλη στάση
­ δηλωτικό αδυναμίας και όχι απόρροια αποτελεσματικής πολιτικής ­ αντανακλάται
στην αναπαραγωγή των αγκυλώσεων του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Όλοι όμως ­
όσοι έχουν στοιχειώδη τουλάχιστον συνάφεια με την εκπαιδευτική πράξη ­
γνωρίζουν ότι μια μεταρρύθμιση στο χώρο της παιδείας δεν μπορεί να προκύψει ως
παράγωγο ενός σχεδιασμού επί χάρτου ή ως μια ανακοινωθείσα από ένα σύνολο
κανονιστικών ρυθμίσεων εξαγγελία του ΥΠΕΠΘ. Πάντοτε η οποιαδήποτε εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση πηγάζει από τις δρώσες δυνάμεις του σχολείου και μορφοποιείται
στην καθημερινή, σύνθετη λειτουργία της εκπαιδευτικής ενδοχώρας.

ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Ωστόσο ο ιστορικός του μέλλοντος θα κρίνει τα πράγματα επί της ουσίας, επί των
μορφωτικών αποτελεσμάτων που θα βιώσουν και θα γευθούν οι ίδιοι οι μαθητές.
Και εδώ τα ερωτήματα ήδη είναι αμείλικτα: Πώς θα υλοποιηθεί η όποια
μεταρρυθμιστική πολιτική, όταν η κοινοτική χρηματοδότηση μετατοπίζεται ­ σε
μεγάλο μέρος ­ κατά δύο μήνες τουλάχιστον; Δεν θα υπάρξει επιμόρφωση των
εκπαιδευτικών ούτε τη φετινή χρονιά; Η ενισχυτική διδασκαλία, που έπρεπε να
εφαρμοστεί από τον περασμένο Σεπτέμβριο, πότε θα αναπτυχθεί; Θα είναι έτοιμα
τα καινούργια βιβλία για την επόμενη σχολική χρονιά; Τι απομένει, τελικά, στη
συνείδηση των μαθητών, των εκπαιδευτικών και της ελληνικής κοινωνίας ευρύτερα
ως εκπαιδευτική μεταρρύθμιση; Πώς θα προχωρήσουν οι εξαγγελίες, όταν ο
κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει αυξήσεις επιπέδου του πληθωρισμού; Δυστυχώς,
η εκπαιδευτική πολιτική κινείται στο χώρο τού «φαίνεσθαι» και όχι τού «είναι».
Παράλληλα, προσεγγίζεται το κόστος της εκπαίδευσης με λογιστικό αλλά και
αδιέξοδο τρόπο. Έχουμε, άραγε, αναλογιστεί ποιο είναι το κόστος της μη
εκπαίδευσης; Ή μήπως δεν υπάρχει αυτό το κόστος, επειδή δεν το μετρήσαμε μέχρι
τώρα με αριθμούς;

Ο Νίκος Τσούλιας είναι πρόεδρος της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης
Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ).