ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επανάσταση ασθενεί

«Δεσμεύσεις – Υποσχέσεις». Ο Λιονέλ Ζοσπέν μπορεί να είναι λιγότερο οργισμένος από πέρυσι, αλλά κάνει επενδύσεις για το μέλλον (του Βιλέμ, από τη «Λιμπερασιόν»)

Ο ένας επιφυλάσσεται. Ο άλλος κατανοεί. Μα και οι δύο βετεράνοι της γαλλικής
Αριστεράς καταλήγουν να αναφωνήσουν: ζήτω ο Ζοσπέν!

ΟΤΙ το γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα πηγαίνει καλά, δεν το αμφισβητεί κανείς. Ο
«ρεαλισμός της Αριστεράς» που εγκαινίασε ο Λιονέλ Ζοσπέν αποτελεί ήδη μια
αποδεκτή και επιτυχημένη μέθοδο διακυβέρνησης. Το ερώτημα, γράφει στη «Μοντ» ο
πρώην γραμματέας του κόμματος Ζιλ Μαρτινέ, είναι σε τι είδους σοσιαλισμό
πιστεύουν οι σημερινοί σοσιαλιστές. Νοσταλγούν τις ηρωικές εποχές; Ζουν σε ένα
όνειρο από το οποίο δεν μπορούν να ξυπνήσουν; Προωθούν έναν οικουμενικό χάρτη
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Ή απλώς αγωνίζονται να μην οξυνθούν οι κοινωνικές ανισότητες;

Ο σοσιαλισμός είναι χωρίς αμφιβολία όλα αυτά μαζί, απαντά ο συγγραφέας του
«Μια συγκεκριμένη ιδέα της Αριστεράς» (εκδ. Odile Jacob). Σ’ έναν κόσμο όπου ο
καπιταλισμός μοιάζει θριαμβευτής, το σοσιαλιστικό κίνημα φιλοδοξεί αν μη τι
άλλο να περιορίσει την παντοδυναμία του, να διορθώσει τους κανόνες του, να
επιβάλει τον σεβασμό ορισμένων θεμελιωδών αξιών. Δεν αποσκοπεί πλέον να
αλλάξει την κοινωνία αλλά να εκφράσει μια σειρά στόχων κοινωνικού ή ηθικού
χαρακτήρα, εμπνεόμενο τόσο από τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού όσο και από τη
χριστιανική παράδοση. Όπως είχε πει πριν από πολλές δεκαετίες ο βέλγος
συγγραφέας Ανρί Ντε Μαν: «Σε τελευταία ανάλυση, ο σοσιαλισμός είναι ο
χριστιανισμός κατά του καπιταλισμού».

Ο Εντγκάρ Μορέν δεν βλέπει κανένα πρόβλημα μ’ όλα αυτά. Το πρόγραμμα αλλαγής
της κοινωνίας παραμένει, λέει στον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ». Είναι σαφές όμως ότι
δεν ζούμε πια στην εποχή της «τελικής μάχης», που υποτίθεται ότι θα οδηγούσε
στην ολοκληρωτική χειραφέτηση. Την αρχική μάχη έχουμε μπροστά μας. Κι αυτή η
μάχη απαιτεί σημαντικές πνευματικές επενδύσεις που το Σοσιαλιστικό Κόμμα ­
απορροφημένο από τις καθημερινές σκοτούρες ­ δεν έκανε ποτέ. Ο Μιτεράν έπαιξε
σημαντικό ρόλο σ’ αυτό. Στόχος των σοσιαλιστών επί των ημερών του ήταν να
πάρουν την εξουσία, να γαντζωθούν σ’ αυτήν και, μόλις τη χάσουν, να
προσπαθήσουν να την ξανακερδίσουν. Η βραχυπρόθεσμη οπτική κατέστρεφε κάθε
πιθανότητα πολιτικού στοχασμού. Ο Ζοσπέν, αντίθετα, αρνείται να γίνει έμπορος ψευδαισθήσεων.

Το λεξιλόγιο της Αριστεράς είναι και σήμερα επίκαιρο αλλά χρειάζεται ανανέωση,
λέει ο γάλλος φιλόσοφος, που το βιβλίο του «Έρωτας-Ποίηση-Σοφία» κυκλοφορεί
σύντομα στα ελληνικά. Ο «διεθνισμός», για παράδειγμα, έχει εγκαταλειφθεί απ’
όλους, ενώ στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η
«επανάσταση» ασθενεί, επειδή είχε συνδεθεί με κάτι βαθιά θρησκευτικό και
μυστικιστικό, κάτι που παρέπεμπε στην Αποκάλυψη και τον Μεσσία. Θα μπορούσαμε
να την αντικαταστήσουμε με τη «μεταρρύθμιση», με μια «πολιτική του πολιτισμού»
που θα αποσκοπεί στην προστασία της υγείας, της ηθικής, της αλληλεγγύης, της
εργασίας. Η «ιδεολογία» έχει γίνει μια πολύ βαριά λέξη. Ιδέες όμως
χρειαζόμαστε. Και οράματα. Και ελπίδες. Όχι βέβαια ότι η κοινωνία μας θα έχει
«χάπυ-εντ». Η ιστορία μας είναι τραγική, λέει ο Μορέν. Και οφείλουμε να το αποδεχθούμε.