Κόντρα Αβέρωφ – Μητσοτάκη για τα Στρατηγεία του ΝΑΤΟ

Η ιστορία με τα Υποστρατηγεία του ΝΑΤΟ δεν είναι καινούργια, επισημαίνει ο
πτέραρχος Νίκος Κουρής, πρώην υφυπουργός Εθνικής Άμυνας και επίτιμος αρχηγός
ΓΕΕΘΑ στο νέο βιβλίο του, στο οποίο κάνει εκτενή αναφορά στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις. Και τα λάθη χρονολογούνται, όπως τονίζει, από το 1974, όταν η Ελλάδα
αποχώρησε από το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, όπως γράφει στο βιβλίο του «Ελλάδα – Τουρκία, ο
πεντηκονταετής “πόλεμος”», που θα κυκλοφορήσει από τον εκδοτικό οίκο «Νέα
Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη», η Άγκυρα «από το 1960 έχει καταστρώσει τα σχέδιά της
για αναθεώρηση του καθεστώτος στην περιοχή, μέσα στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ,
προκειμένου ν’ αλλάξουν οι ρυθμίσεις ελέγχου των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο
Αιγαίο, σε τρόπο ώστε ν’ αναλάβουν οι Τούρκοι στρατιωτικοί διοικητές την
ευθύνη άμυνας του ανατολικού τμήματος ή, σε πρώτη φάση, να καταργηθούν τα όρια
και να υιοθετηθεί ένα νόθο καθεστώς αμυντικής συνυπευθυνότητας στην περιοχή
αυτή». Ο κ. Κουρής πιστεύει ότι το πρώτο μεγάλο λάθος έγινε στις 14 Αυγούστου
του ’74, όταν η τότε κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή
απέσυρε τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Στο
βιβλίο του, ο πτέραρχος Κουρής παραθέτει μάλιστα νέα στοιχεία γύρω από την
κόντρα Αβέρωφ – Μητσοτάκη (ο πρώτος υπουργός Άμυνας και ο δεύτερος υπουργός
Εξωτερικών, τότε) για να δείξει πώς το ένα λάθος διαδεχόταν το άλλο, με
αποτέλεσμα να κερδίζει «πόντους» η Τουρκία. «ΤΑ ΝΕΑ» προδημοσιεύουν σήμερα,
πώς έζησε ο ίδιος, «από τα μέσα», αυτή την κόντρα. Ήταν τότε Α’ υπαρχηγός ΓΕΕΘΑ.

Αβέρωφ – Μητσοτάκης. Μπορεί ο Ευάγγελος Αβέρωφ να στήριξε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στην εκλογή του ως προέδρου της Ν.Δ., όμως οι διαφωνίες τους στα εθνικά θέματα είχαν καταγραφεί από παλιά. Ο πτέραρχος Νίκος Κουρής αναφέρεται σε αυτές στο βιβλίο του, το οποίο παρουσιάζουν μεθαύριο στις 12.30 μ.μ. στην Παλαιά Βουλή οι κ.κ. Γ. Χαραλαμπόπουλος, Αν. Πεπονής και Χρ. Γιαλουρίδης

«ΓΙΑ ΜΙΑ ακόμα φορά το εθνικό μέτωπο φαινόταν διασπασμένο. Υπήρχε, δηλαδή,
διαφορά απόψεων μεταξύ υπουργείων Εξωτερικών και Άμυνας στο θέμα ίδρυσης των
νατοϊκών στρατηγείων στη Λάρισα» γράφει στο βιβλίο του ο Νίκος Κουρής.

«Σε ένα γράμμα του, που είχε στείλει στον Ε. Αβέρωφ λίγες ημέρες πριν, στις 29
Νοεμβρίου 1980, ο Κ. Μητσοτάκης πρότεινε να αποσυνδεθεί το θέμα των περιοχών
ευθύνης από την ίδρυση των στρατηγείων».

Στη συνέχεια ο κ. Κουρής περιγράφει τι έζησε εκείνες τις μέρες:

«Ο Κ. Μητσοτάκης ισχυριζόταν ότι το θέμα των ρυθμίσεων διοίκησης και ελέγχου
θα μπορούσε να τεθεί από εμάς αργότερα, με την ευκαιρία, π.χ., μιας συμμαχικής
άσκησης! Με άλλα λόγια, πρότεινε να εγκατασταθούν τα νατοϊκά στρατηγεία στη
χώρα μας, χωρίς να γνωρίζουν οι Έλληνες Διοικητές τους την περιοχή που θα
είχαν την ευθύνη να προστατεύουν…

Αυτό και στρατιωτικά ήταν ανορθόδοξο και πολιτικά επικίνδυνο, γιατί έμμεσα θα
αποδεχόμασταν να διαπραγματευτούμε το αυτονόητο δικαίωμά μας να έχουμε την
αποκλειστική ευθύνη προστασίας του νησιωτικού μας συμπλέγματος στο Αιγαίο.

Κάτι που ήταν αντίθετο με την πολιτική του Υπουργού Άμυνας, όπως είχε
διατυπωθεί στην πρόσφατη διαταγή του που μνημονεύσαμε παραπάνω, και την ανάγκη
αντίστασης σε κάθε προσπάθεια της Άγκυρας να μεταβάλει το ισχύον καθεστώς στην περιοχή.

Όταν πήρε το γράμμα του Υπουργού Εξωτερικών, ο αείμνηστος Ε. Αβέρωφ με κάλεσε
στο γραφείο του και μου το έδωσε να το διαβάσω· ένιωσα ότι ήταν νευριασμένος.
Κατάλαβε αμέσως ο πανέξυπνος Ηπειρώτης ότι η προσέγγιση Μητσοτάκη δεν ήταν
σωστή, εξάλλου το θέμα της επανένταξης το χειριζόταν από την αρχή το Υπουργείο
Άμυνας, πιθανώς να γνώριζε και άλλα…

Ζήτησε τη γνώμη μου, η απάντηση ήταν αυτή που υποστηρίζω και σήμερα, δεκαεπτά
χρόνια μετά την επανένταξη. Πρώτα, δηλαδή, να καθοριστούν τα όρια της
επιχειρησιακής ευθύνης στο Αιγαίο και, έπειτα, να ιδρυθούν τα στρατηγεία. Η
περιοχή ευθύνης των Ελλήνων Διοικητών πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα νησιά μας
στο Αιγαίο, καθώς και τις προσβάσεις σε αυτά.

“Δεν έχουμε λόγο να βιαστούμε, κύριε Υπουργέ”, πρόσθεσα, “συμμετέχουμε ήδη
ισότιμα σε όλα τα συλλογικά όργανα του ΝΑΤΟ και μπορούμε να προστατεύσουμε τα
συμφέροντά μας. Η ίδρυση των στρατηγείων στη χώρα μας δεν θα μας προσφέρει
τίποτα σημαντικό, αντίθετα θα μας οδηγήσει στον ολισθηρό δρόμο των συζητήσεων
με την Τουρκία για το Αιγαίο, ό,τι, δηλαδή, επιδιώκουν οι γείτονές μας”.

Σκέφτηκε για λίγο ο Ε. Αβέρωφ, άναψε ένα τσιγάρο προφανώς για να ηρεμήσει και είπε:

“Κάθισε και γράψε την απάντησή μου στον Μητσοτάκη”.

Ήταν ένα σύντομο γράμμα τριών παραγράφων, που στις δύο πρώτες, με διπλωματικό
τρόπο, προσπαθούσε να διασκεδάσει τις ανησυχίες του Υπουργού Εξωτερικών, ότι
οι συνομιλίες της Νάπολης θα οδηγηθούν σε αδιέξοδο:

“Οι συζητήσεις θα είναι διερευνητικού χαρακτήρα και θα αποσκοπούν στην
εκατέρωθεν ενημέρωση… Θα διεξαχθούν σε αυστηρό τεχνικό επίπεδο…”.

Η τελευταία, όμως, παράγραφος ήταν αυστηρή, γιατί ο Αβέρωφ εξέφρασε την
έκπληξή του για το περιεχόμενο της επιστολής του Υπουργού Εξωτερικών.

“Βιάζομαι να φύγω”, μου είπε ο Υπουργός Άμυνας, “δακτυλογράφησε το γράμμα,
υπόγραψέ το και στείλ’ το στον Μητσοτάκη…”.

Ξερόβηξα και τόλμησα να παρατηρήσω στον Αβέρωφ:

“Κύριε υπουργέ, δεν είναι σωστό να σταλεί με δική μου υπογραφή ένα τέτοιο
γράμμα σε μέλος της κυβέρνησης”.

“Καλά”, μου είπε, “να το απευθύνεις κατ’ εντολή μου στον προϊστάμενο της
Διεύθυνσης ΝΑΤΟ του Υπουργείου Εξωτερικών, για να είμαστε εντάξει και με τους τύπους…”.

Έτσι κι έγινε. Η απάντηση στάλθηκε με υπογραφή μου αυθημερόν, με ανάλογη
διατύπωση της τελευταίας παραγράφου:

“Ο κύριος Υπουργός Εθνικής Άμυνας, στον οποίο ανέγνωσα το περιεχόμενο της
παρούσης, μου έδωσε εντολή να σας μεταβιβάσω την έκπληξή του για το
περιεχόμενο του εγγράφου τού Υπουργείου Εξωτερικών, δεδομένου ότι θεώρησε ότι
μετά τας δοθείσας υπό αυτού προφορικάς εξηγήσεις, το θέμα έχει λήξει”».

ΤΙ ΗΤΑΝ η αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, το ’74; Μία απόφαση
«εν θερμώ» ή μήπως ένας ψυχρός πολιτικός υπολογισμός που είχε, όμως,
εσωτερικές στοχεύσεις, αναρωτιέται ο κ. Κουρής.

«Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, έχοντας ήδη παρουσία τεσσάρων δεκαετιών στην
πολιτική σκηνή της χώρας μας, ήταν ένας πραγματικός μετρ του είδους… Όπως
και να έχει το πράγμα, ο ελιγμός θορύβησε όχι τόσο το ΝΑΤΟ, όσο ορισμένους
κύκλους του ελληνικού κατεστημένου. Πώς; Ο Καραμανλής μάς βγάζει από το ΝΑΤΟ;
Νομιμοποιεί το ΚΚΕ και απειλεί να απομακρύνει τις αμερικανικές βάσεις;
Αγνώριστος επέστρεψε από το Παρίσι ο πατριάρχης της συντηρητικής παράταξης!

Άρχισαν οι ψίθυροι στους διαδρόμους του Επιτελείου. Έτσι, μετά το πρώτο λάθος
έγινε και δεύτερο… Έναν περίπου χρόνο μετά την αποχώρησή μας από το
στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ χτυπούσαμε την πόρτα του, για να επανέλθουμε!

Στις 9 Οκτωβρίου 1975, ο μόνιμος αντιπρόσωπός μας στην έδρα του
Βορειοατλαντικού Συμφώνου διατύπωνε προς το ΝΑΤΟ πρόταση της Ελλάδας από εννιά
σημεία “επί ορισμένων βασικών τομέων της άμυνας”, όπως ανακοινώθηκε.

Στις 3 Μαρτίου του επόμενου χρόνου το ΝΑΤΟ απαντά, προτείνοντας ορισμένες
βελτιώσεις στις ελληνικές προτάσεις.

Στις 19 Δεκεμβρίου 1977 η Διοίκηση Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης του ΝΑΤΟ
ανακοινώνει την απόφασή της να αναδιοργανώσει τη δομή διοίκησης στη
νοτιοανατολική περιοχή.

Τα στρατηγεία της Σμύρνης, Αεροπορικό και Χερσαίο, θα διοικούνται στο εξής από
Τούρκους αξιωματικούς που θα είναι, όμως, υπεύθυνοι για την άμυνα μόνο του
τουρκικού εθνικού χώρου. Ο επιχειρησιακός έλεγχος της περιοχής του Αιγαίου
παραμένει προς ρύθμιση. Στα επόμενα χρόνια, θα δινόταν μια πραγματική μάχη
μέσα στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ σχετικά με το θέμα αυτό…».