Εγώ δεν έγινα σαπούνι, δεν μου χάραξαν αριθμό στα χέρια…

Τρεις μαργαρίτες. Η Ρασέλ Μπενταβίτ-Ναχμία στο μνημείο. Σαν να ήταν αυτό το μέταλλο ο τάφος των γονιών και των αδελφών της

Τη λένε Ρασέλ Μπενταβίτ -Ναχμία. Είναι εμφανώς όμορφη γυναίκα. Είναι σήμερα
68 χρόνων και η μόνη από μια εξαμελή οικογένεια που επέζησε. Η φωτογραφία της
έκανε το γύρο του κόσμου. Μια γυναίκα δακρυσμένη μπρος σε ένα μνημείο ν’
αφήνει τρεις μικρές μαργαρίτες…

«ΕΓΩ δεν πήγα σε στρατόπεδα. Εγώ δεν έγινα σαπούνι, δεν με έκαψαν, δεν με
τυράννησαν, δεν μου χάραξαν αριθμό στα χέρια. Εγώ, είμαι τυχερή. Τους άλλους
να ρωτήσετε… Εγώ ζω για να θυμάμαι… Τη μάνα, τον πατέρα, πέντε αδέλφια και
ένα μωρό πέντε μηνών ­ της αδελφής μου που το ‘χε αγκαλιά όταν έφυγαν… Όπως
άλλοι 50.000 άνθρωποι. Δεν τους ξανάδα. Τους θυμάμαι, όμως. Και χθες στο
μνημείο τούς είδα μπροστά μου…».

Η Ρασέλ Μπενταβίτ – Ναχμία ήταν τότε 15 χρόνων.

Σώθηκε χάρη σ’ έναν έρωτα. Αυτόν του μετέπειτα συζύγου της. Του Σαμ Ναχμία.

«Ήθελε να με παντρευτεί. Με είχε ζητήσει από τους γονείς μου. Λίγες μέρες πριν
το κακό, ήρθε πάλι στο σπίτι μας, εδώ στη Θεσσαλονίκη. Ήταν έμπορος κι είχε
επαφές με ξένους. Έμαθε για το κακό που θα ‘ρχονταν. Οι γονείς μου το
σκέφτηκαν και με έδωσαν… Να σωθώ. Φύγαμε μαζί στη Λάρισα. Ανύπαντροι.
Χαιρέτησα στη Θεσσαλονίκη τη μάνα, τον πατέρα, τα πέντε αδέλφια μου. Δεν τους ξανάδα…

Στη Λάρισα έβγαλα ψεύτικη ταυτότητα. Ειρήνη με έλεγαν… Λέγαμε πως είμαστε
παντρεμένοι αλλά δεν κοιμόμασταν μαζί. Έμενα σε άλλο σπίτι τις νύχτες. Τους
θυμάμαι ακόμα τους ανθρώπους που μας φιλοξενούσαν.

Ύστερα φύγαμε στην Αθήνα. Κρυφτήκαμε πάλι. Σε μια οικογένεια Αθηναίων,
χριστιανών. Αυτοί ήξεραν πως είμαστε Εβραίοι… Με κίνδυνο της ζωής τους μας
φιλοξένησαν… Είμαστε ακόμα φίλοι. Τους χρωστάμε…

Γυρίσαμε στη Θεσσαλονίκη με την Απελευθέρωση. Παντρευτήκαμε. Γέννησα τρία
παιδιά… Έχω πέντε εγγόνια. Ξεχάστηκα για να ζήσω. Δεν ξέχασα όμως… Είπαμε
πως είναι ψέματα όλα αυτά για να ζήσουμε την αλήθεια της υπόλοιπης ζωής μας.
Δεν ξέρω τι είναι αλήθεια και τι ψέμα. Μπερδεύομαι ακόμη. Η εικόνα των
ανθρώπων μου όμως, που δεν έχω μια πέτρα, έναν τάφο, όπως όλοι, να τους κλάψω,
να ακουμπήσω πάνω του, δεν είναι ψέμα. Να, έτσι ακούμπησα χθες στο μνημείο.
Σαν να ‘ταν ο τάφος των γονιών, των αδελφών μου που δεν πρόλαβα, δεν μου τους
έδωσαν πίσω ούτε νεκρούς, ούτε στάχτη να την αγγίξω. Ακούμπησα λουλούδια στο
μνημείο. Σαν να ‘ταν αυτό το μέταλλο ο τάφος τους…».

ΚΑΘΕ ΜΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ

Τη λένε Ρασέλ Μπενταβίτ – Ναχμία. Από παλιά οικογένεια εμπόρων της
Θεσσαλονίκης. Είναι μια όμορφη, ευγενική γυναίκα. Κάθε Δευτέρα βρίσκεται στη
σοτα Χιρς. Γίνεται εκεί ένα είδος συναγωγής κυριών. Θα τους μιλούσε σε λίγο ο Ραβίνος.

«Κάθε μία από μας μπορεί να γράψει ένα βιβλίο. Όλοι σήμερα γράφουν ένα βιβλίο.
Θα μπορούσαμε να μιλάμε ως το πρωί για όλα αυτά… Δυστυχώς δεν έχω έναν
αριθμό να σας δείξω στο μπράτσο μου. Κι αυτό που έχω στην ψυχή μου δεν
δείχνεται… Οι άλλες κυρίες ίσως έχουν περισσότερα να πουν…».

ΔΥΟ ΑΡΙΘΜΟΙ

Οι άλλες κυρίες είναι το… 76901 και το 77113.

Προπολεμικά, και μετά την επιστροφή τους από τα στρατόπεδα του Μπροργκενάου
και του Άουσβιτς τις λένε: Μπουένα Ρούσο και Ζανέτ Ναχμία.

«Με ‘πιασαν στην Καστοριά. Εκεί ζούσαμε. Ο πατέρας μου Ισαάκ, η μάνα μου
Ντελίσια και επτά αδέλφια. Χάθηκαν όλοι στα κρεματόρια. Ήμουν η μικρότερη.
Όταν μας φόρτωναν στα φορτηγά η μάνα μου με έσπρωξε μόνη μου με τα παιδιά.
Αυτά δεν τα ‘καιγαν στους φούρνους. Μας πήγαν στα Κίντερμπλοκ (στρατόπεδα
παιδιών). Δεν ήταν μακριά απ’ τα άλλα. Έβλεπα τις φλόγες στο απέναντι
κρεματόριο. Μέχρι τον ουρανό έφταναν. Ξέραμε ότι εκεί καίνε τους δικούς μας…
Τους έλεγαν ότι θα πάνε να κάνουν μπάνιο, γδύνονταν, κρεμούσαν τα ρούχα τους
απέξω και τους έριχναν τα αέρια… Εκεί μέσα χάθηκαν οι γονείς και τα πέντε
αδέλφια μου. Ο μικρός πέθανε αργότερα. Όταν μας λευτέρωσαν έμαθα πως βρήκε και
την αδελφή μου αλλά… πέθανε στα χέρια της από εξάντληση. Σε λίγες μέρες
πέθανε κι εκείνη. Ήταν 20 χρόνων…

Μόνη που επέζησε. Χάρις στον έρωτα με τον μετέπειτα σύζυγό της και τον αλτρουισμό των χριστιανών που την έκρυψαν η Ρασέλ Μπενταβίτ-Ναχμία επέζησε του διωγμού

Εμάς μας λευτέρωσαν οι Ρώσοι. Περπατούσαμε ώρες ως τις γραμμές του τρένου.
Πήγαμε ύστερα στην Ολλανδία, στο Βέλγιο και από εκεί στην Ελλάδα. Τα λέγαμε
στους φίλους μας και έλεγαν… είναι τρελοί».

ΟΧΙ ΜΕ ΓΕΡΜΑΝΟ

­ Θα συμφωνούσατε να παντρευτούν τα παιδιά σας με Γερμανίδα ή Γερμανό; Θα
γινόσασταν φίλοι μ’ έναν Γερμανό;

«Θα τους καταριόμουν. Το ξέρω πως δεν φταίνε οι νέοι άνθρωποι. Ούτε κι εμείς
όμως φταίγαμε για τίποτα…».

Η Ζανέτ Ναχμία ή… 77113 επικαλείται τη Βίβλο.

«Να μην εκδικείσαι. Να συγχωρείς για να ‘σαι εσύ ευτυχής…», μονολογεί.

Ήταν 19 χρόνων, τότε. Η μικρότερη της οικογένειας. Ήθελε να πάει μαζί τους
αλλά τους χώρισαν. Φόρεσε στο κεφάλι μια κουβέρτα ­ «για να φαίνομαι γριά,
αλλά… τα νιάτα ξεχωρίζουν». Με κατάλαβε ο Γερμανός και με τράβηξε στο άλλο
φορτηγό με τους νέους… Ακόμα θυμάμαι τη μάνα μου ­ Ρεβέκκα την έλεγαν ­ να
με κρατά στην αγκαλιά της και να μένει με τα χέρια άδεια, απλωμένα… Αυτούς
τους πήγαν απευθείας στα κρεματόρια. Εγώ… σώθηκα δυο φορές.

ΣΑΝ ΤΟΝ ΕΡΜΗ

«Ήμουν πολύ όμορφη. Είναι αλήθεια αυτό που θα σου πω. Ήμουν στο Άουσβιτς.
Θύμωσε μαζί μου η υπεύθυνη της πτέρυγας γιατί μου χάρισε ένας Γερμανός
στρατιώτης δυο φέτες ψωμί και μ’ άφησε μια νύχτα στη βροχή. Αρρώστησα βαριά.
Τους αρρώστους τους πήγαιναν στα νοσοκομεία κι ύστερα στους φούρνους… Όταν
με είδε η Πολωνέζα γιατρός ήμουν-δεν ήμουν σαράντα κιλά. Με είχαν κουρέψει και
μόλις άρχιζαν να βγαίνουν τα μαλλιά μου. Ήταν κατσαρά, ξανθά και ξεπρόβαλλαν
σα δαχτυλίδια γύρω από το κεφάλι μου. Με ρώτησε από που είμαι… «Γκρίχελαντ»
της είπα… Έφυγε και γύρισε αμέσως με έναν άνδρα συνάδελφό της. «Δες μια
κοπέλα, του είπε… Σαν τον Ερμή του Πραξιτέλη είναι»… Μου ‘δωσαν φάρμακα κι
έγινα καλά. Δεν με πήραν στο νοσοκομείο και γλίτωσα απ’ το κρεματόριο. Και
μένα ένας Έλληνας μ’ έσωσε. Αρχαίος… Ο Ερμής του Πραξιτέλη.

Η κ. Ζανέτ, η κ. Ρασέλ, η κ. Μπουένα αποσύρονται.

Τις περιμένει ο Ραβίνος.

«Κάθε μέρα τα λέμε μεταξύ μας… Καλά που έγινε το μνημείο και τα ‘παμε και
στους χριστιανούς».

«Να σας πω κάτι…», μου φωνάζουν φεύγοντας. «Και ο Χριστός Εβραίος ήταν. Και
δεν τον σταυρώσαμε εμείς… Όσο για τα μνημεία; Είναι χρέος τιμής της
πολιτείας. Εμείς οι άνθρωποι έχουμε χρέος να θυμόμαστε, να τα λέμε…».

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ

ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ που παρουσιάζει τις ηρωικές προσπάθειες διάσωσης των Εβραίων της
Ελλάδας από χριστιανούς συμπατριώτες τους κατά τη διάρκεια της γερμανικής
κατοχής, προβλήθηκε χθες στο Εβραϊκό Κέντρο της Βόρειας Βιργινίας, κοντά στην Ουάσιγκτον.

Ακολούθησε συζήτηση με πρωταγωνιστές τον σκηνοθέτη του 30λεπτου ντοκιμαντέρ με
τίτλο «It Was Nothing? It Was Everything» Σάι Ρόιτερ, τον Αχιλλέα Παπαρσένο,
διευθυντή γραφείου Τύπου στην Ουάσιγκτον, και το στέλεχος του Διεθνούς
Νομισματικού Ταμείου Ρίκο Μόλχο.

Η προβολή, που έγινε την ίδια μέρα με τα επίσημα αποκαλυπτήρια του Μνημείου
του Εβραϊκού Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη, ήταν η τρίτη μετά τις προηγούμενες
παρουσιάσεις στον ναό του Αγίου Γεωργίου της Βηθεσδά, που βρίσκεται σε
προάστιο της Ουάσιγκτον και σε ανάλογη εκδήλωση που έγινε πρόσφατα στο Τορόντο
του Καναδά, ενώ προγραμματίζονται και άλλες προβολές σε άλλες πόλεις των ΗΠΑ.