ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Έξωθεν τα επιτόκια

Η ελληνική οικονομία έχει εισέλθει από τη Δευτέρα σε μία φάση υψηλών επιτοκίων
ως αποτέλεσμα της πρόσφατης διεθνώς χρηματιστηριακής και νομισματικής
αναταραχής, που έπληξε και τη χώρα μας. Τα υψηλά επιτόκια που από προχθές
επιβαρύνουν τους δανειολήπτες (επιχειρήσεις και καταναλωτές) και ωφελούν τους
καταθέτες δεν προέκυψαν τυχαίως.

Εκφράζουν και απηχούν την κυρίαρχη τάση των αγορών χρήματος που για να
προσφέρουν κεφάλαια στις τράπεζες και στο Δημόσιο αξιώνουν υψηλότερη αμοιβή,
δηλαδή μεγαλύτερα επιτόκια.

Ήδη στη δημοπρασία για τα κρατικά ομόλογα της περασμένης Παρασκευής, η αγορά
αξίωσε και επέτυχε για τα ετήσια έντοκα επιτόκιο 11,7% και για τα τρίμηνα
13,3%. Ύστερα από αυτή την εξέλιξη ήταν φανερό ότι οι εμπορικές τράπεζες δεν
μπορούσαν να διατηρήσουν τα επιτόκια καταθέσεων ταμιευτηρίου στο 9,5% και στο
10%, που τα είχαν μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα. Όλες οι καταθέσεις θα
διέρρεαν προς τους κρατικούς τίτλους και οι τράπεζες δεν θα είχαν διαθέσιμα
για να χρηματοδοτήσουν τους πελάτες τους.

Γιατί όμως οι αγορές ζητούν μεγαλύτερα επιτόκια για να διαθέσουν κεφάλαια; Όλα
όπως αναφέραμε στην αρχή ξεκινούν από τη διεθνή κρίση, αποτέλεσμα της οποίας
ήταν οι μεγάλοι διεθνείς αποταμιευτές να αναδιαρθρώνουν τα χαρτοφυλάκιά τους
αναζητώντας τις πιο σίγουρες και αποδοτικές τοποθετήσεις και δεύτερον οι
κεντρικές τράπεζες, προκειμένου να προστατεύσουν τα εθνικά νομίσματα, ανέβασαν
τα επιτόκια για να αποτρέψουν τους κερδοσκόπους.

Τα υψηλά επιτόκια λοιπόν είναι πρώτον «εισαγόμενο προϊόν» στη χώρα μας και
δεύτερον αποτέλεσμα μιας διεθνούς αναταραχής και θα διατηρηθούν για όσο
διάστημα η Τράπεζα της Ελλάδας θα διατηρεί την επιφυλακή των υψηλών επιτοκίων
στη διατραπεζική, για να αποτρέψει τους κερδοσκόπους στον δανεισμό δραχμών.
Έχει μεγάλη σημασία να κατανοήσουμε αυτές τις δύο συγκεκριμένες αιτίες, διότι
και οι δύο οδηγούν στην πρόβλεψη ότι το κακό είναι περαστικό. Αν αντίθετα η
άνοδος των επιτοκίων ήταν ενδογενές αποτέλεσμα εξελίξεων της ελληνικής
οικονομίας. Αν για παράδειγμα ανέβαιναν τα επιτόκια διότι ο πληθωρισμός
αναζωπυρούτο ή τα κρατικά ελλείμματα διευρύνοντο, τότε η κατάσταση θα ήταν
όντως κρίσιμη και οι προοπτικές εξόδου από την κρίση σκοτεινές.

Τώρα όμως η ελληνική οικονομία, η πραγματική οικονομία εννοείται, παραμένει
ισχυρή και υγιής, αφού και ο πληθωρισμός πέφτει και τα δημόσια ελλείμματα θα
περιορισθούν το 1998 στους όρους του Μάαστριχ, δηλαδή σε επίπεδα κάτω του 3%
σαν ποσοστό του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι η άνοδος των επιτοκίων είναι μία
ασθένεια που προέρχεται απ’ έξω, δεν έχει λόγους εσωτερικούς που να τη
συντηρούν και θα περάσει μαζί με την ομαλοποίηση στις διεθνείς αγορές.

Στην προηγούμενη νομισματική αναταραχή του 1994 τα υψηλά επιτόκια κράτησαν δύο
μήνες. Ίσως όμως αυτή τη φορά να διατηρηθούν περισσότερο, γιατί το φαινόμενο
έχει πάρει τεράστιες γεωγραφικές διαστάσεις, από το Χονγκ Κονγκ μέχρι τη
Βραζιλία και ειδικά στην Ευρώπη μέχρι τη συγκρότηση της ΟΝΕ την προσεχή
άνοιξη, δεν θα μπορούν να αποκλεισθούν πιέσεις στα ευρωπαϊκά νομίσματα.

Αν όμως, παρ’ ελπίδα, κρατήσει για αρκετό διάστημα η επιφυλακή της Τραπέζης
της Ελλάδος, και συνεπώς οι επαγγελματίες και οι καταναλωτές στην Ελλάδα
πληρώνουν αυτά τα αυξημένα κατά 2-3 ποσοστιαίες μονάδες επιτόκια, τότε θα
υποστούμε εκ των πραγμάτων κάποιες θυσίες ως εθνική οικονομία.

Η πρώτη θυσία θα έχει σχέση με τον ρυθμό της ανάπτυξης που πιθανόν να
επιβραδυνθεί. Η κυβέρνηση έχει προβλέψει ότι ο ρυθμός της ανάπτυξης, το
ποσοστό μεγέθυνσης δηλαδή του ΑΕΠ, που εφέτος εκτιμάται σε 3,5%, θα ανέβει το
1998 σε 3,7%. Μια τέτοια επιτάχυνση της ανάπτυξης όμως είναι συνδεδεμένη με
αύξηση των επενδύσεων και με διεύρυνση της παραγωγικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων.

Το ακριβότερο και λιγότερο χρήμα όμως που θα διοχετευθεί από τις τράπεζες προς
τις επιχειρήσεις στους επόμενους δύο τρεις μήνες πιθανόν να τις αναγκάσει να
αναβάλουν την εκτέλεση επενδυτικών προγραμμάτων ή να περιορίσουν τη
δραστηριότητά τους. Κυρίως οι μικρομεσαίες, διότι οι μεγάλες επιχειρήσεις ή
δεν θα πληγούν από τα αυξημένα επιτόκια ή, εάν πληγούν, θα στραφούν στον ξένο
δανεισμό και σε κάθε περίπτωση ό,τι χάνουν από τα επιτόκια σαν στοιχείο
κόστους το κερδίζουν από τις μικρότερες αυξήσεις που θα δοθούν εφέτος στους μισθούς.

Η δεύτερη θυσία θα ήταν να επιβαρυνθεί τόσο πολύ από τόκους ο προϋπολογισμός,
ώστε να δυσκολευθεί να επιτύχει τον στόχο για έλλειμμα μικρότερο του 3% του
ΑΕΠ. Μάλλον δεν κινδυνεύει όμως, γιατί υπάρχει πάντα η δικλίδα του εξωτερικού
δανεισμού. Η τρίτη θυσία θα ήταν να αυξηθεί ο πληθωρισμός, κάτι όμως που δεν
το φοβούνται οι αρμόδιοι, αφού, όπως πιστεύουν, η μείωση της ρευστότητας
μάλλον θα επιταχύνει την αποκλιμάκωσή του, πράγμα που σημαίνει ότι εάν περάσει
η διεθνής κρίση, θα επιστρέψουμε γρήγορα στα παλαιά χαμηλά επιτόκια.